Duurovereenkomst voor onbepaalde tijd in beginsel opzegbaar: is de Hoge Raad om?
Auteur: mr. Boeve
Latour / De Bruijn
R.O. 3.5. Uit de rechtspraak van de Hoge Raad inzake de opzegging van voor onbepaalde tijd
aangegane duurovereenkomsten blijkt het volgende. Er bestaat geen algemene regel dat zulke
overeenkomsten steeds rechtsgeldig en zonder grond kunnen worden opgezegd. Wel kan bij
duurovereenkomsten voor onbepaalde tijd onder omstandigheden een bevoegdheid tot opzegging
worden gebaseerd op de redelijkheid en billijkheid. Bij de beantwoording van de vraag of in een
gegeven geval de redelijkheid en billijkheid een opzegbevoegdheid meebrengen, kunnen alle
omstandigheden van het geval een rol spelen. De aard van de overeenkomst speelt daarbij eveneens
een rol. Zo kan uit de aard van de duurovereenkomst voortvloeien dat deze alleen kan worden
opgezegd wegens een voldoende zwaarwegende grond.
Overeenkomsten om niet en overeenkomsten die op samenwerking zijn gericht kunnen daarentegen
– naar hun aard – in het algemeen door opzegging worden beëindigd. Wanneer de wederpartij echter
een bijzonder belang heeft bij voortzetting van de overeenkomst of (bij op samenwerking gerichte
overeenkomsten) een blijvende samenwerking mocht verwachten kan ook bij zulke in beginsel
opzegbare overeenkomsten alleen worden opgezegd bij een zwaarwegende reden (onvoorziene
omstandigheden in de zin van art. 6:258 lid 1 BW)
Meestal zal opzegging alleen mogelijk zijn met inachtneming van een redelijke opzegtermijn. Daarbij
kan onder omstandigheden uit de redelijkheid en billijkheid een verplichting tot schadevergoeding
voortvloeien, (bijv) omdat de wederpartij met het oog op het voortduren van de overeenkomst
investeringen heeft gedaan die onvoldoende worden gecompenseerd door, of onvoldoende zijn
verdisconteerd in de opzegtermijn. Afhankelijk van de omstandigheden kan echter ook beëindiging
zonder inachtneming van een opzegtermijn gerechtvaardigd zijn.
3.6. In de literatuur is omstreden of voor onbepaalde tijd gesloten duurovereenkomsten wel of niet in
beginsel kunnen worden opgezegd. Daarbij wordt evenwel onderkend dat de verschillende
opvattingen in uitkomst meestal weinig zullen verschillen. Immers, ongeacht welk uitgangspunt
wordt gekochte, wordt de vraag of, en zo ja onder welke voorwaarden (al dan niet met in achtneming
van een redelijke opzegtermijn of bij aanwezigheid van een voldoende zwaarwegende grond) kan
worden opgezegd, beantwoord aan de hand van de redelijkheid en billijkheid in verband met de
omstandigheden van het geval.
Dit is het juridisch kader waarbinnen de vraag naar de opzegbaarheid van een duurovereenkomst
voor onbepaalde tijd moest worden getoetst.
De Ronde Venen/ SNU
SNU is eigenares en exploitante van diverse elektriciteitsnetten in Nederland, onder andere in de
gemeente De Ronde Venen (een rechtsvoorgangster van) SNU heeft eind 1989 een
exploitatieovereenkomst met de gemeente gesloten ter zake van de haar toebehorende leidingen
die liggen in de grond van de gemeente. De overeenkomst is aangegaan voor de onbepaalde tijd en
voorziet niet in opzegging. De overeenkomst voorziet evenmin in een door SNU te betalen
vergoeding voor het hebben van leidingen in de grond. Bij brief van 4 juli 2006 heeft de gemeente
SNU in kennis gesteld van haar besluit de overeenkomsten per 19 oktober 2006 op te zeggen en in
plaats daarvan een publiekrechtelijke verordening vast te stellen, waarin de voor alle nutsbedrijven
geldende voorwaarden worden opgenomen in verband met de aanleg, instandhouding en opruiming
van de kabels en leidingen in gemeentegrond.
Auteur: mr. Boeve
Latour / De Bruijn
R.O. 3.5. Uit de rechtspraak van de Hoge Raad inzake de opzegging van voor onbepaalde tijd
aangegane duurovereenkomsten blijkt het volgende. Er bestaat geen algemene regel dat zulke
overeenkomsten steeds rechtsgeldig en zonder grond kunnen worden opgezegd. Wel kan bij
duurovereenkomsten voor onbepaalde tijd onder omstandigheden een bevoegdheid tot opzegging
worden gebaseerd op de redelijkheid en billijkheid. Bij de beantwoording van de vraag of in een
gegeven geval de redelijkheid en billijkheid een opzegbevoegdheid meebrengen, kunnen alle
omstandigheden van het geval een rol spelen. De aard van de overeenkomst speelt daarbij eveneens
een rol. Zo kan uit de aard van de duurovereenkomst voortvloeien dat deze alleen kan worden
opgezegd wegens een voldoende zwaarwegende grond.
Overeenkomsten om niet en overeenkomsten die op samenwerking zijn gericht kunnen daarentegen
– naar hun aard – in het algemeen door opzegging worden beëindigd. Wanneer de wederpartij echter
een bijzonder belang heeft bij voortzetting van de overeenkomst of (bij op samenwerking gerichte
overeenkomsten) een blijvende samenwerking mocht verwachten kan ook bij zulke in beginsel
opzegbare overeenkomsten alleen worden opgezegd bij een zwaarwegende reden (onvoorziene
omstandigheden in de zin van art. 6:258 lid 1 BW)
Meestal zal opzegging alleen mogelijk zijn met inachtneming van een redelijke opzegtermijn. Daarbij
kan onder omstandigheden uit de redelijkheid en billijkheid een verplichting tot schadevergoeding
voortvloeien, (bijv) omdat de wederpartij met het oog op het voortduren van de overeenkomst
investeringen heeft gedaan die onvoldoende worden gecompenseerd door, of onvoldoende zijn
verdisconteerd in de opzegtermijn. Afhankelijk van de omstandigheden kan echter ook beëindiging
zonder inachtneming van een opzegtermijn gerechtvaardigd zijn.
3.6. In de literatuur is omstreden of voor onbepaalde tijd gesloten duurovereenkomsten wel of niet in
beginsel kunnen worden opgezegd. Daarbij wordt evenwel onderkend dat de verschillende
opvattingen in uitkomst meestal weinig zullen verschillen. Immers, ongeacht welk uitgangspunt
wordt gekochte, wordt de vraag of, en zo ja onder welke voorwaarden (al dan niet met in achtneming
van een redelijke opzegtermijn of bij aanwezigheid van een voldoende zwaarwegende grond) kan
worden opgezegd, beantwoord aan de hand van de redelijkheid en billijkheid in verband met de
omstandigheden van het geval.
Dit is het juridisch kader waarbinnen de vraag naar de opzegbaarheid van een duurovereenkomst
voor onbepaalde tijd moest worden getoetst.
De Ronde Venen/ SNU
SNU is eigenares en exploitante van diverse elektriciteitsnetten in Nederland, onder andere in de
gemeente De Ronde Venen (een rechtsvoorgangster van) SNU heeft eind 1989 een
exploitatieovereenkomst met de gemeente gesloten ter zake van de haar toebehorende leidingen
die liggen in de grond van de gemeente. De overeenkomst is aangegaan voor de onbepaalde tijd en
voorziet niet in opzegging. De overeenkomst voorziet evenmin in een door SNU te betalen
vergoeding voor het hebben van leidingen in de grond. Bij brief van 4 juli 2006 heeft de gemeente
SNU in kennis gesteld van haar besluit de overeenkomsten per 19 oktober 2006 op te zeggen en in
plaats daarvan een publiekrechtelijke verordening vast te stellen, waarin de voor alle nutsbedrijven
geldende voorwaarden worden opgenomen in verband met de aanleg, instandhouding en opruiming
van de kabels en leidingen in gemeentegrond.
