SAMENVATTING FEB HOORCOLLEGES
Week 1
ONDERDEEL 1: Intro – noties financiering collectieve sector en belastingheffing
Doelstellingen collectieve sector/sociale zekerheid:
a) Voorziening collectieve goederen
b) Beschermen van huishoudens tegen risico's van inkomensderving en buitengewone lasten
c) Armoedebestrijding
d) Herverdeling inkomens van rijk naar arm
e) Bevordering arbeidsparticipatie, etc.
ONDERDEEL 2: Trade-offs en beginselen economie belastingheffing
Twee beginselen:
1) afwenteling;
2) belastingen verstoren markten.
Afwenteling
Trade off: een afweging maken tussen verschillende doelstellingen. Het nastreven van de ene
doelstelling, gaat ten kosten van de andere doelstelling.
Indien je meer aan herverdeling wilt doen is er sprake van een equity effiency trade off.
Het huidige inkomstenbelastingstelsel is een analytisch systeem.
Er is sprake van een budget neutrale hervorming indien het gaat om dezelfde belasting waarbij
iemand anders de belasting betaalt. Zie bovenstaand plaatje. Indien je heft bij
consumenten/aanbieders, het resultaat zal hetzelfde zijn. Het maakt dus niet uit of je heft bij
consument of bij aanbieder. Wat maakt dan wel uit voor wie de belasting betaalt? De
onderhandelingsmacht die een partij heeft en de onderhandelingsmacht is afhankelijk van de
elasticiteit.
Een vlakke aanbodscurve wil zeggen dat er snel een grote verandering in gedrag is. Minimale
prijsaanpassing zorgt voor grote verandering van het aanbod. Er is dan sprake van een elastisch
aanbod. Elastische aanbieders hebben een goede onderhandelingspositie.
1
,Een inelastisch aanbod is prijsongevoelig. Een inelastische partij heeft een slechte
onderhandelingspositie.
De prijselasticiteit bepaalt dus wie de belasting betaalt onder de aanname dat de marktprijs zich
vrij kan aanpassen.
Belastingafwenteling (tax shifting) is het geheel of gedeeltelijk overdragen van de belastingdruk op
anderen via loon-of prijsvorming.
Prijselasticiteiten bepalen de uiteindelijk economische belastingdruk. Hoe hoger de elasticiteit van
de vraag, des te groter is het deel van de belasting betaald door aanbieders van het goed, dus hoe
sterker de onderhandelingspositie.
Prijselasticiteit: met hoeveel procent verandert Q als P met 1% toeneemt? hoe sterker het gedrag
reageert op de belasting, hoe sterker de onderhandelingspartij is van die partij en hoe minder
belasting die zal betalen.
Efficiënte kosten van belastingheffing moeten we berekenen.
Belastingen verstoren markten
Voor de beste belastingopbrengst zal men de inelastische kant moeten belasten. In het
bovenstaande plaatje is dat de rechterkant.
Herzberger driehoek: een driehoek in vraag- en aanbod van een elastische markt. Indien je daar
een belasting over gaat heffen krijg je te maken met een driehoek waarin drie componenten
zitten. Het meest rechter gedeelte van de driehoek is het welvaartsverlies dat optreedt door de
belasting, ook wel het doodgewicht. De andere twee componenten zijn de belastingopbrengst en
het consumentensurplus.
Als het belastingstelsel gedrag gaat veranderen dan noemen we dat een economische verstoring
en dat leidt tot welvaartsverlies van belastingheffing.
Jacobs geeft aan dat doodgewicht veel groter is dan uitvoeringskosten.
Het gedrag verandert door zowel inkomenseffect (IE) als door substitutie-effect (SE).
IE -> er is sprake van een vermindering van koopkracht door de belastingheffing en dat probeer je
te compenseren door meer te gaan werken.
SE -> de heffing verandert de prijsverhoudingen en alternatieven worden goedkoper. Vrije tijd
wordt nu goedkoper dan werken dus arbeidsaanbod daalt.
Empirie geeft duidelijk aan dat het substitutie-effect domineert. Dit is ook logisch want het
inkomenseffect wordt uitgesmeerd over heel veel verschillende zaken die je met je inkomen zou
kunnen doen en substitutie ziet specifiek op dat onderdeel.
De trade-off bestaat uit de afweging tussen een redelijke inkomensverdeling, efficiënt/weinig
arbitrage/weinig schade economie en administratieve lasten burgers en bedrijven. Het is aan de
politiek om een afweging hiertussen te maken.
De optimale belastingstructuur (Mirrlees) hangt af van:
Mate maatschappelijk aversie ongelijkheid (politiek)
Gevoeligheid arbeidsaanbod voor belastingen;
Dichtheid bevolking voor diverse inkomensniveaus.
De theorie is dat er sprake moet zijn van een hoog tarief aan de onderkant. Dit zorgt voor weinig
efficiëntie verlies en voor veel ontvangsten. De laagste marginale tarieven moeten voor
middengroepen gelden. Dit zorgt voor veel efficiëntie verlies en lagere ontvangsten. Zie plaatje.
2
, Uit Mirrlees komen de volgende karakteristieken terug waaraan een goed belastingstelsel
moet voldoen:
1. De negatieve effecten van een belastingstructuur op de welvaart en economische
efficiënte dienen zo beperkt mogelijk te zijn.
2. Uitvoeringskosten dienen zo laag mogelijk te zijn, dus geen complexe wetgeving en
moeilijk controleerbare wetgeving
3. Billijkheid anders dan in de verdeling, bijvoorbeeld eerlijkheid van de procedure,
vermijding van discriminatie en eerlijkheid met betrekking tot gerechtvaardigde
verwachtingen
4. Systeem dient transparant te zijn, moet begrijpelijk zijn voor belastingplichtige.
De theorie van optimale belastingheffing legt uit hoe het belastingstelsel het beste bij kan dragen
(instrumentalisme) aan het bevorderen van de welvaart.
Op welke manier moet een niet-neutraal stelsel worden vormgegeven zodat de maatschappelijke
baten (herverdeling – externe effecten) opwegen tegen de extra maatschappelijke kosten (het
doodgewicht)?
Het draagkracht argument komt voort uit het evenredige nutsoffer. Met het nutsoffer wordt
bedoeld het verlies aan consumptiemogelijkheden. Draagkracht lijkt dus voor juristen absoluut te
worden gedefinieerd. Evenredig nutsoffer = minste pijn van verdeling kosten van de staat bij
gegeven inkomensverdeling.
De economische wetenschap richt zich meestal op een allesomvattend doel (welvaart) waarbij het
veranderen van de inkomensverdeling dat allesomvattende doel is.
Optimale belastingtheorie:
- het doel is maximaliseer de welvaart > herverdeel zolang dit tot een welvaarstijging leidt
- beleidsimplicatie toptarief: kies een tarief vlak in de buurt van de lafferucrve
- dit geeft maximale inkomsten om te geven aan de minder bedeelden met een hoge
waardering voor inkomen
- welvaarstverlies bij de topinkomens bij benadering klein
- hoger tarief leidt tot minder inkomsten en dus minder ruimte voor herverdeling naar
minder bedeelden.
Ramsey vertelt ons in zijn optimale belastingtheorie welke grondslagen je zou moeten belasten om
zo weinig mogelijk schade toe te brengen aan de economie. Hij doet de suggestie om de
belastingmix te wijzigen richting grondslagen met lage elasticiteit (immobiel = weinig verstoring).
De vraag is of belastingpolitiek gebaseerd moet worden op veelvuldig inzicht over elasticiteiten.
Er zijn echter ook maatschappelijke baten van het belasten van mobiele grondslagen (bijvoorbeeld
herverdeling) dus niet alleen immobiele grondslagen gaan belasten.
ONDERDEEL 3: Empirie
Mannen in samenwonende stellen en alleenstaanden zijn relatief ongevoelig.
Moeders met jonge kinderen zijn relatief gevoelig.
3
Week 1
ONDERDEEL 1: Intro – noties financiering collectieve sector en belastingheffing
Doelstellingen collectieve sector/sociale zekerheid:
a) Voorziening collectieve goederen
b) Beschermen van huishoudens tegen risico's van inkomensderving en buitengewone lasten
c) Armoedebestrijding
d) Herverdeling inkomens van rijk naar arm
e) Bevordering arbeidsparticipatie, etc.
ONDERDEEL 2: Trade-offs en beginselen economie belastingheffing
Twee beginselen:
1) afwenteling;
2) belastingen verstoren markten.
Afwenteling
Trade off: een afweging maken tussen verschillende doelstellingen. Het nastreven van de ene
doelstelling, gaat ten kosten van de andere doelstelling.
Indien je meer aan herverdeling wilt doen is er sprake van een equity effiency trade off.
Het huidige inkomstenbelastingstelsel is een analytisch systeem.
Er is sprake van een budget neutrale hervorming indien het gaat om dezelfde belasting waarbij
iemand anders de belasting betaalt. Zie bovenstaand plaatje. Indien je heft bij
consumenten/aanbieders, het resultaat zal hetzelfde zijn. Het maakt dus niet uit of je heft bij
consument of bij aanbieder. Wat maakt dan wel uit voor wie de belasting betaalt? De
onderhandelingsmacht die een partij heeft en de onderhandelingsmacht is afhankelijk van de
elasticiteit.
Een vlakke aanbodscurve wil zeggen dat er snel een grote verandering in gedrag is. Minimale
prijsaanpassing zorgt voor grote verandering van het aanbod. Er is dan sprake van een elastisch
aanbod. Elastische aanbieders hebben een goede onderhandelingspositie.
1
,Een inelastisch aanbod is prijsongevoelig. Een inelastische partij heeft een slechte
onderhandelingspositie.
De prijselasticiteit bepaalt dus wie de belasting betaalt onder de aanname dat de marktprijs zich
vrij kan aanpassen.
Belastingafwenteling (tax shifting) is het geheel of gedeeltelijk overdragen van de belastingdruk op
anderen via loon-of prijsvorming.
Prijselasticiteiten bepalen de uiteindelijk economische belastingdruk. Hoe hoger de elasticiteit van
de vraag, des te groter is het deel van de belasting betaald door aanbieders van het goed, dus hoe
sterker de onderhandelingspositie.
Prijselasticiteit: met hoeveel procent verandert Q als P met 1% toeneemt? hoe sterker het gedrag
reageert op de belasting, hoe sterker de onderhandelingspartij is van die partij en hoe minder
belasting die zal betalen.
Efficiënte kosten van belastingheffing moeten we berekenen.
Belastingen verstoren markten
Voor de beste belastingopbrengst zal men de inelastische kant moeten belasten. In het
bovenstaande plaatje is dat de rechterkant.
Herzberger driehoek: een driehoek in vraag- en aanbod van een elastische markt. Indien je daar
een belasting over gaat heffen krijg je te maken met een driehoek waarin drie componenten
zitten. Het meest rechter gedeelte van de driehoek is het welvaartsverlies dat optreedt door de
belasting, ook wel het doodgewicht. De andere twee componenten zijn de belastingopbrengst en
het consumentensurplus.
Als het belastingstelsel gedrag gaat veranderen dan noemen we dat een economische verstoring
en dat leidt tot welvaartsverlies van belastingheffing.
Jacobs geeft aan dat doodgewicht veel groter is dan uitvoeringskosten.
Het gedrag verandert door zowel inkomenseffect (IE) als door substitutie-effect (SE).
IE -> er is sprake van een vermindering van koopkracht door de belastingheffing en dat probeer je
te compenseren door meer te gaan werken.
SE -> de heffing verandert de prijsverhoudingen en alternatieven worden goedkoper. Vrije tijd
wordt nu goedkoper dan werken dus arbeidsaanbod daalt.
Empirie geeft duidelijk aan dat het substitutie-effect domineert. Dit is ook logisch want het
inkomenseffect wordt uitgesmeerd over heel veel verschillende zaken die je met je inkomen zou
kunnen doen en substitutie ziet specifiek op dat onderdeel.
De trade-off bestaat uit de afweging tussen een redelijke inkomensverdeling, efficiënt/weinig
arbitrage/weinig schade economie en administratieve lasten burgers en bedrijven. Het is aan de
politiek om een afweging hiertussen te maken.
De optimale belastingstructuur (Mirrlees) hangt af van:
Mate maatschappelijk aversie ongelijkheid (politiek)
Gevoeligheid arbeidsaanbod voor belastingen;
Dichtheid bevolking voor diverse inkomensniveaus.
De theorie is dat er sprake moet zijn van een hoog tarief aan de onderkant. Dit zorgt voor weinig
efficiëntie verlies en voor veel ontvangsten. De laagste marginale tarieven moeten voor
middengroepen gelden. Dit zorgt voor veel efficiëntie verlies en lagere ontvangsten. Zie plaatje.
2
, Uit Mirrlees komen de volgende karakteristieken terug waaraan een goed belastingstelsel
moet voldoen:
1. De negatieve effecten van een belastingstructuur op de welvaart en economische
efficiënte dienen zo beperkt mogelijk te zijn.
2. Uitvoeringskosten dienen zo laag mogelijk te zijn, dus geen complexe wetgeving en
moeilijk controleerbare wetgeving
3. Billijkheid anders dan in de verdeling, bijvoorbeeld eerlijkheid van de procedure,
vermijding van discriminatie en eerlijkheid met betrekking tot gerechtvaardigde
verwachtingen
4. Systeem dient transparant te zijn, moet begrijpelijk zijn voor belastingplichtige.
De theorie van optimale belastingheffing legt uit hoe het belastingstelsel het beste bij kan dragen
(instrumentalisme) aan het bevorderen van de welvaart.
Op welke manier moet een niet-neutraal stelsel worden vormgegeven zodat de maatschappelijke
baten (herverdeling – externe effecten) opwegen tegen de extra maatschappelijke kosten (het
doodgewicht)?
Het draagkracht argument komt voort uit het evenredige nutsoffer. Met het nutsoffer wordt
bedoeld het verlies aan consumptiemogelijkheden. Draagkracht lijkt dus voor juristen absoluut te
worden gedefinieerd. Evenredig nutsoffer = minste pijn van verdeling kosten van de staat bij
gegeven inkomensverdeling.
De economische wetenschap richt zich meestal op een allesomvattend doel (welvaart) waarbij het
veranderen van de inkomensverdeling dat allesomvattende doel is.
Optimale belastingtheorie:
- het doel is maximaliseer de welvaart > herverdeel zolang dit tot een welvaarstijging leidt
- beleidsimplicatie toptarief: kies een tarief vlak in de buurt van de lafferucrve
- dit geeft maximale inkomsten om te geven aan de minder bedeelden met een hoge
waardering voor inkomen
- welvaarstverlies bij de topinkomens bij benadering klein
- hoger tarief leidt tot minder inkomsten en dus minder ruimte voor herverdeling naar
minder bedeelden.
Ramsey vertelt ons in zijn optimale belastingtheorie welke grondslagen je zou moeten belasten om
zo weinig mogelijk schade toe te brengen aan de economie. Hij doet de suggestie om de
belastingmix te wijzigen richting grondslagen met lage elasticiteit (immobiel = weinig verstoring).
De vraag is of belastingpolitiek gebaseerd moet worden op veelvuldig inzicht over elasticiteiten.
Er zijn echter ook maatschappelijke baten van het belasten van mobiele grondslagen (bijvoorbeeld
herverdeling) dus niet alleen immobiele grondslagen gaan belasten.
ONDERDEEL 3: Empirie
Mannen in samenwonende stellen en alleenstaanden zijn relatief ongevoelig.
Moeders met jonge kinderen zijn relatief gevoelig.
3
