Hoorcolleges Bestuursprocesrecht

Hoorcolleges
Hoorcollege I
Wat gaan we vandaag doen?
1. Introductie bestuursrechtelijke rechtsbescherming
2. Internationale inbedding van bestuursprocesrecht
3. Grondwettelijke verankering
4. Taakverdeling bestuur en rechter
5. Beginselen van het stelsel en rechtsbescherming
6. Functies van het bestuursprocesrecht
7. Toegang tot de bestuursrechter
8. Waar vind je het bestuursprocesrecht?
9. Bestuurlijke voorprocedure
10. Procedures bij de bestuursrechter
11. Bij welke bestuursrechter moet je zijn
12. Rol van de civiele rechter

1. Introductie bestuurlijke rechtsbescherming
 Juridische normen voor de rechtsverhouding tussen het bestuur en de burgers
 Eenzijdig vaststellen van de rechtspositie van burgers in het algemeen belang
 Verschil met privaatrecht
o Geen gelijkwaardigheid betrokken partijen en algemeen belang staat centraal
 Verschil met strafrecht: geen bestraffing, maar bereiken of herstellen van legale
situatie
 Functies van bestuursrecht
o Van het bestuur: instrumentele functie
o Voor het bestuur: normerende functie
o Tegen het bestuur: waarborgfunctie
 Waarborgfunctie
o Het bestuursrecht biedt waarborgen tegen eenzijdig overheidsingrijpen
o Rechtsbescherming
 Onafhankelijke rechtspraak
 Bezwaar
 Inspraak, openbaarheid, klachtrecht
 Schadevergoeding
 Rechtsbescherming door bestuur of rechter
o Door rechter want dat is onafhankelijk
 Rechtsbescherming door civiele rechter of bestuursrechter
o HR Noordwijkerhout/Guldemond
 Is burgerlijke rechter wel deskundig genoeg om te oordelen over
geschillen met de overheid?
 Nog steeds een aanvullende rol voor de burgerlijke rechter:
restrechter
 Bijzondere bestuursrechter of een algemene bestuursrechter?
o Rechtseenheid?  Nu is het ingewikkeld en inefficiënt

2. Internationale inbedding van het bestuursprocesrecht

,  EVRM
o Art. 13: Effective remedy
o Art. 6
 Effectieve toegang tot de rechter
 Onafhankelijke en onpartijdige rechter
 Redelijke termijn
 Eerlijk proces (fair trial)
 IVBPR
o Art. 14 lid 1: Eerlijke behandeling door onafhaneklijke en onpartijdige rechter
o Art. 14 lid 5: Beroep in twee instanties in geval van crime
 Verdrag van Aarhus
o Art. 9: Toegang tot de rechter in milieu-aangelegenheden
 EU-Handvest
o Art. 47: doeltreffende voorziening in rechte, onpartijdige rechter
 HvJEU
o Beginsel van effectieve rechtsbescherming
o Procedurele autonomie, randvoorwaarden van gelijkwaardigheid en
effectiviteit

3. Verankering grondwet
 Art. 112 Grondwet: ‘burgerlijke rechten en schuldvorderingen’
o Civiele rechter is bevoegd
o Niet bepalend: uitoefeing publiekrechtelijke of privaatrechtelijke bevoegdheid
o Bepalend: recht waarin eiser vraagt te worden beschermd: onrechtmatige
daad
o Objectum litis-leer (HR Noordwijkerhout/Guldemond)
 Niet bepalend of het gaat om de uitoefening van publiekrechtelijke of
privaatrechtelijke bevoegdheden, maar bepalend is het recht waarin
eiser vraag te worden beschermd. Beroep je je op een regel van
burgerlijk recht dan is de civiele rechter bevoegd. Eiser kan dus stellen
dat een besluit van een bestuursorgaan een onrechtmatige daad
inhoudt. De civiele rechter is altijd bevoegd!

4. Beginselen van het stelsel van rechtsbescherming
 Onafhankelijke en onpartijdig gerecht
 Bestuurlijke heroverweging
 Twee feitelijke instanties
 Toegankelijkheid
 Rechtseenheid en rechtsontwikkeling
 Effectief en tijdig
 Efficiënt

5. Functies bestuursprocesrecht
 Voorheen
o Handhaving van het objectieve recht
 Nu: partijenproces, subjectieve individuele rechtsbescherming:

, o Belanghebbende
o Omvang van het geding
o Invoeren relativiteitseis
 Nu: conflict- of geschilbeslechting
o De kern raken ‘conflictdiagnose’
o Oplossingsgericht
o Bijdrage finale geschilbeslechting

6. Taakverdeling bestuur en rechter
 Bestuursorgaan bestuurt
o 1. Feitelijk handelen
o 2. Privaatrechtelijk handelen: contracteren, vermogensrechten
o 3. Bestuursrechtelijk: besluiten
 Bestuursrechter verleent rechtsbescherming
o  Toetst besluiten
 Finaliteit
 Tijdigheid
o Verlenen rechtsbescherming
 Toetsen Awb-besluiten
o Geschillen definitief beslechten
 Finaliteit
o Op tijd effectief rechtsmiddel bieden
 Tijdigheid
 Procedure tegen besluit mag maximaal 4 jaar duren
 Eerste aanleg mag max 2 jaar duren
 Burgerlijke rechter verleent aanvullende rechtsbescherming

7. Toegang tot de bestuursrechter
 Hoofdregel  8:1  een belanghebbende kan tegen een besluit beroep instellen bij
de bestuursrechter
 Besluit 1:3 lid 1 Awb
o Schriftelijke beslissing
o Van een bestuursorgaan
o Inhoudende een publiekrechtelijke
o Rechtshandeling
 Geen besluit, maar toch beroep bij de bestuursrechter
o Weigeren om te beslissen 6:2a
o Niet (tijdig) beslissen 6:2b
 Wet dwangsom en beroep 4:17 e.v., 6:12 en 8:55b e.v.
o Afwijzing aanvraag beschikking 1:3 lid 2
o Ambtenaren 8:2
 Wel een besluit, geen beroep bij bestuursrechter
o Uitgezonderde besluiten/beperkingen 8:3 - 8:5, 6:3  burgerlijke rechter
bevoegd

, o Ook uitgezonderd: OM-opsporing, vervolging en executie 1:6  strafrechter
bevoegd
 Belanghebbende 1:2 lid 1
o OPERA-criteria
 Objectief bepaalbaar
 Persoonlijk
 Eigen
 Rechtstreeks
 Actueel

8. Waar vind je het BPR?
 Awb – H6-H8
o H6: algemene bepalingen bezwaar en beroep
o H7: bijzondere bepalingen bezwaar en adm. Beroep
o H8: beroep en hoger beroep

9. Bestuurlijke voorprocedure
 Art. 7:1 lid 1
 Alvorens beroep in te stellen
o 1. Hoofdregel: bezwaar
o 2. Tenzij adm. Beroep
o 3. Tenzij uniforme openbare voorbereidingsprocedure
o 4. Tenzij het beroep zich richt tegen het niet tijdig nemen van een besluit
o 5. Rechtstreeks beroep (bijlage 1 Awb; regeling rechtstreeks beroep)
o 6. Andere uitzonderingen 7:1 lid 1
 Structuur van het proces: model 1: bezwaar
 (Aanvraag)
o Primair besluit (bip: besluit in primo)
 Bezwaar =
o Beslissing op bezwaar (bob)
 Beroep =
o Uitspraak rechtbank
 Hoger beroep
o Uitspraak op hoger beroep
 (Soms: cassatieberoep)
 Structuur van het proces: model 2: adm. Beroep
 (Aanvraag)
o Bip
 Adm. Beroep =
o Beslissing op adm. Beroep
 Beroep =
o Uitspraak bestuursrechter
 Soms: hoger beroep
o Uitspraak op hoger beroep
 Structuur van het proces: model 3: UOV