20 JANUARI 2019
BETEKENISVOL HANDELEN
ONDERZOEK
Lieke de Graaff
466599
VDT1X
Gracia Orio
Thema: Betekenisvol handelen
,VOORWOORD
Vanuit verschillende hoeken heb ik in de afgelopen stageperiode gehoord dat ik echt type onderwijzer ben
voor de kleuterklas. Zelf had ik eigenlijk helemaal geen ervaring met kleuters. Dit had echter wel mijn interesse
gewekt en met deze stageplaats wilde ik dit gaan uitzoeken. Ik heb hiervoor specifiek om een kleuterklas
gevraagd om het te kunnen ervaren hoe dat is.
De eerste weken van de stage heb ik het erg zwaar gehad. Ik kwam net van de bovenbouw af en daar had ik
alles onder controle en toen kwam ik terecht in de kleuterklas, waar werkelijk alles anders was. Ik had het
gevoel dat ik als aankomend leerkracht weer helemaal opnieuw moest beginnen. Ik miste de vaste structuren,
de meetbare testen, de zelfstandigheid enzovoort. In eerste instantie had ik het gevoel dat ik een veredelde
oppas was in de kleuterklas. Bovendien hadden de kleuters zoveel energie dat ik na zo’n stage dag ontzettend
moe thuis kwam. Niets voor mij dacht ik.
Echter, begon ik door de les van leerpsychologie en de colleges over betekenisvol handelen anders te kijken
naar de kleuterklas. Zo ontdekte ik dat er juist bij de kleuters heel veel structuur is, maar dat dit alleen anders
in elkaar steekt. Zo leerde ik dat de ontwikkeling die kleuters meemaken, helemaal niet traag is maar juist
ontzettend snel!
Daarnaast begon ik heel veel kansen te zien. Ik kon merken dat als iets thema georiënteerd was voor de
kleuters, dat de betrokkenheid veel groter werd en dat daardoor de lessen verlengt konden worden zonder
kinderen die moe waren van te veel leerstof. Ik begon te zien dat je zo’n thema goed kon gebruiken als een
soort kapstok en daar van alles aan kon hangen.
Ik werd enthousiast van het effect dat het had op de leerlingen en hun spel door betekenisvol onderwijs te
geven en daarmee een verrijkende hoek te creëren. Ik zag hierdoor zoveel mogelijkheden, kansen en vooral de
procesontwikkeling bij de kinderen.
Dit onderzoek en dit onderwerp heeft me een hele andere kijk gegeven op het onderwijs aan kleuters.
Lesgeven aan kleuters is eigen heel erg betekenisvol!
1
,INHOUDSOPGAVE
Voorwoord .............................................................................................................................................................. 1
Inleiding................................................................................................................................................................... 3
Hoofd- en deelvragen ............................................................................................................................................. 4
1. Literatuuronderzoek ........................................................................................................................................... 5
1.1 Wat kenmerkt het jonge kind? .............................................................................................................. 5
1.2 Wat betekend dit voor de rol als leerkracht? ........................................................................................ 7
1.3 Waaruit bestaat een rijke leeromgeving? .............................................................................................. 9
1.4 Wat is betekenisvol, ontdekkend en onderzoekend onderwijs? ......................................................... 11
2. Contextanalyse .................................................................................................................................................. 13
2.1 Opdracht A: Een beeld van de omgeving van jonge kinderen ............................................................. 13
2.2 Opdracht B: Kijken naar spel ................................................................................................................ 14
2.3 Opdracht C: Conclusie .......................................................................................................................... 15
3. Ontwerp ............................................................................................................................................................ 17
3.1 Globale planning langer termijn.......................................................................................................... 18
3.2 Planning kort termijn .......................................................................................................................... 20
3.3 De verrijkende hoek ............................................................................................................................ 23
3.4 Conclusie / evaluatie ............................................................................................................................ 25
4. Conclusie ........................................................................................................................................................... 26
Bronvermelding..................................................................................................................................................... 30
Bijlagen .................................................................................................................................................................. 31
1. Opgestelde kijkwijzer praktijkklas ............................................................................................................ 31
2. Ingevulde kijkwijzer dag in praktijkklas .................................................................................................... 32
3. observatieschema .................................................................................................................................... 35
4. Ingevuld observatieschema ..................................................................................................................... 37
5. Observatie-formulier Betrokkenheid (LBS-K formulier 4) ........................................................................ 40
6. Observatie-formulier betrokkenheid (LBS-K formulier 5) ........................................................................ 41
7. Observatie-formulier betrokkenheid (LBS-K formulier 6) ........................................................................ 42
8. Observatie-formulier betrokkenheid (LBS-K formulier 7) ........................................................................ 43
9. Foto’s van de ontworpen verrijkende hoek ............................................................................................ 44
2
, Inleiding
De eerste stage dag heb ik veel kunnen zien van de huidige manier van onderwijs in de praktijkklas. Diverse
dingen vielen mij op. Zo is het klaslokaal waarin de kinderen zitten best klein. Ondanks de kleine ruimte is er
veel te doen in de klas. Zo heb je te maken met verschillende hoeken de bouwhoek, de constructieruimte, de
huishoek, de leeshoek, de hoek voor de ipads, computerruimte en de stempelruimte. Daarnaast kunnen
kinderen ook nog spelen bij het verf- krijtbord en de zandbak. Doordat de klas vrij klein is staat er een gedeelte
op de gang. De kleuterklas heeft nog geen thema. Wellicht komt dat, omdat het schooljaar pas net is
begonnen. Wat mij opvalt is dat er bijna geen lessen worden gegeven. De kinderen zijn voornamelijk alleen aan
het spelen.
De praktijkklas bestaat uit 18 kinderen, waarvan er 2 nog halve dagen naar school gaan. Er zitten meer meiden
dan jongens in de klas. De leeftijden van de leerlingen variëren tussen de 4 en 6,5. Het valt mij op dat er veel
kinderen in de klas zitten met een taalachterstand. Sommige leerlingen begrijpen de juf niet en weer andere
leerlingen begrijpen de juf wel maar kunnen niet terugspreken. Daarnaast zie ik ook een jongen in de klas die
veel onrust veroorzaakt in de klas. Hij schreeuwt of duwt andere kinderen als hij iets niet leuk vindt. Daarnaast
verstoort hij verschillende gezamenlijke momenten en als hij daarop wordt aangesproken barst hij in tranen
uit. Later heb ik dit besproken met mijn begeleidster. Ze gaf aan dat deze jongen een hele zware
taalachterstand heeft en het zich niet kan uiten. Dit zorgt voor totale frustratie waardoor hij zo reageert.
Binnenkort komt een expert langs om zijn gedrag te observeren.
Op dit moment vindt er nog geen thematisch onderwijs plaats. Ik heb daardoor nog niet kunnen zien hoe men
aan de hand van het thema, betekenisvol en ontdekkend onderwijs geeft. Dit heeft te maken met het feit dat
het schooljaar pas net is begonnen en de praktijkbegeleidster de kinderen eerst allemaal wilt laten wennen.
Bovendien heeft ze nog geen tijd gehad om de lessen te maken aan de hand van een thema of de verrijkende
hoek in te richten. Dit lijkt me toch erg belangrijk voor de leerlingen. Ze spelen nu de gehele dag zonder dat ze
echt een doel krijgen om naar toe te werken. Aankomende week wordt er gestart met het thema de
Kinderboekenweek.
Het is de bedoeling dat de leerlingen aan de hand van een thema ondersteunende lessen krijgen zoals muziek,
knutselen en rekenen. Daarnaast wordt er bij de huishoek een andere verrijkende hoek gebouwd, namelijk de
boekenwinkel. Dit houdt in dat de leerlingen daar het geleerde leren toe te passen. Ik ben erg benieuwd hoe
zoiets tot stand wordt gebracht.
3
BETEKENISVOL HANDELEN
ONDERZOEK
Lieke de Graaff
466599
VDT1X
Gracia Orio
Thema: Betekenisvol handelen
,VOORWOORD
Vanuit verschillende hoeken heb ik in de afgelopen stageperiode gehoord dat ik echt type onderwijzer ben
voor de kleuterklas. Zelf had ik eigenlijk helemaal geen ervaring met kleuters. Dit had echter wel mijn interesse
gewekt en met deze stageplaats wilde ik dit gaan uitzoeken. Ik heb hiervoor specifiek om een kleuterklas
gevraagd om het te kunnen ervaren hoe dat is.
De eerste weken van de stage heb ik het erg zwaar gehad. Ik kwam net van de bovenbouw af en daar had ik
alles onder controle en toen kwam ik terecht in de kleuterklas, waar werkelijk alles anders was. Ik had het
gevoel dat ik als aankomend leerkracht weer helemaal opnieuw moest beginnen. Ik miste de vaste structuren,
de meetbare testen, de zelfstandigheid enzovoort. In eerste instantie had ik het gevoel dat ik een veredelde
oppas was in de kleuterklas. Bovendien hadden de kleuters zoveel energie dat ik na zo’n stage dag ontzettend
moe thuis kwam. Niets voor mij dacht ik.
Echter, begon ik door de les van leerpsychologie en de colleges over betekenisvol handelen anders te kijken
naar de kleuterklas. Zo ontdekte ik dat er juist bij de kleuters heel veel structuur is, maar dat dit alleen anders
in elkaar steekt. Zo leerde ik dat de ontwikkeling die kleuters meemaken, helemaal niet traag is maar juist
ontzettend snel!
Daarnaast begon ik heel veel kansen te zien. Ik kon merken dat als iets thema georiënteerd was voor de
kleuters, dat de betrokkenheid veel groter werd en dat daardoor de lessen verlengt konden worden zonder
kinderen die moe waren van te veel leerstof. Ik begon te zien dat je zo’n thema goed kon gebruiken als een
soort kapstok en daar van alles aan kon hangen.
Ik werd enthousiast van het effect dat het had op de leerlingen en hun spel door betekenisvol onderwijs te
geven en daarmee een verrijkende hoek te creëren. Ik zag hierdoor zoveel mogelijkheden, kansen en vooral de
procesontwikkeling bij de kinderen.
Dit onderzoek en dit onderwerp heeft me een hele andere kijk gegeven op het onderwijs aan kleuters.
Lesgeven aan kleuters is eigen heel erg betekenisvol!
1
,INHOUDSOPGAVE
Voorwoord .............................................................................................................................................................. 1
Inleiding................................................................................................................................................................... 3
Hoofd- en deelvragen ............................................................................................................................................. 4
1. Literatuuronderzoek ........................................................................................................................................... 5
1.1 Wat kenmerkt het jonge kind? .............................................................................................................. 5
1.2 Wat betekend dit voor de rol als leerkracht? ........................................................................................ 7
1.3 Waaruit bestaat een rijke leeromgeving? .............................................................................................. 9
1.4 Wat is betekenisvol, ontdekkend en onderzoekend onderwijs? ......................................................... 11
2. Contextanalyse .................................................................................................................................................. 13
2.1 Opdracht A: Een beeld van de omgeving van jonge kinderen ............................................................. 13
2.2 Opdracht B: Kijken naar spel ................................................................................................................ 14
2.3 Opdracht C: Conclusie .......................................................................................................................... 15
3. Ontwerp ............................................................................................................................................................ 17
3.1 Globale planning langer termijn.......................................................................................................... 18
3.2 Planning kort termijn .......................................................................................................................... 20
3.3 De verrijkende hoek ............................................................................................................................ 23
3.4 Conclusie / evaluatie ............................................................................................................................ 25
4. Conclusie ........................................................................................................................................................... 26
Bronvermelding..................................................................................................................................................... 30
Bijlagen .................................................................................................................................................................. 31
1. Opgestelde kijkwijzer praktijkklas ............................................................................................................ 31
2. Ingevulde kijkwijzer dag in praktijkklas .................................................................................................... 32
3. observatieschema .................................................................................................................................... 35
4. Ingevuld observatieschema ..................................................................................................................... 37
5. Observatie-formulier Betrokkenheid (LBS-K formulier 4) ........................................................................ 40
6. Observatie-formulier betrokkenheid (LBS-K formulier 5) ........................................................................ 41
7. Observatie-formulier betrokkenheid (LBS-K formulier 6) ........................................................................ 42
8. Observatie-formulier betrokkenheid (LBS-K formulier 7) ........................................................................ 43
9. Foto’s van de ontworpen verrijkende hoek ............................................................................................ 44
2
, Inleiding
De eerste stage dag heb ik veel kunnen zien van de huidige manier van onderwijs in de praktijkklas. Diverse
dingen vielen mij op. Zo is het klaslokaal waarin de kinderen zitten best klein. Ondanks de kleine ruimte is er
veel te doen in de klas. Zo heb je te maken met verschillende hoeken de bouwhoek, de constructieruimte, de
huishoek, de leeshoek, de hoek voor de ipads, computerruimte en de stempelruimte. Daarnaast kunnen
kinderen ook nog spelen bij het verf- krijtbord en de zandbak. Doordat de klas vrij klein is staat er een gedeelte
op de gang. De kleuterklas heeft nog geen thema. Wellicht komt dat, omdat het schooljaar pas net is
begonnen. Wat mij opvalt is dat er bijna geen lessen worden gegeven. De kinderen zijn voornamelijk alleen aan
het spelen.
De praktijkklas bestaat uit 18 kinderen, waarvan er 2 nog halve dagen naar school gaan. Er zitten meer meiden
dan jongens in de klas. De leeftijden van de leerlingen variëren tussen de 4 en 6,5. Het valt mij op dat er veel
kinderen in de klas zitten met een taalachterstand. Sommige leerlingen begrijpen de juf niet en weer andere
leerlingen begrijpen de juf wel maar kunnen niet terugspreken. Daarnaast zie ik ook een jongen in de klas die
veel onrust veroorzaakt in de klas. Hij schreeuwt of duwt andere kinderen als hij iets niet leuk vindt. Daarnaast
verstoort hij verschillende gezamenlijke momenten en als hij daarop wordt aangesproken barst hij in tranen
uit. Later heb ik dit besproken met mijn begeleidster. Ze gaf aan dat deze jongen een hele zware
taalachterstand heeft en het zich niet kan uiten. Dit zorgt voor totale frustratie waardoor hij zo reageert.
Binnenkort komt een expert langs om zijn gedrag te observeren.
Op dit moment vindt er nog geen thematisch onderwijs plaats. Ik heb daardoor nog niet kunnen zien hoe men
aan de hand van het thema, betekenisvol en ontdekkend onderwijs geeft. Dit heeft te maken met het feit dat
het schooljaar pas net is begonnen en de praktijkbegeleidster de kinderen eerst allemaal wilt laten wennen.
Bovendien heeft ze nog geen tijd gehad om de lessen te maken aan de hand van een thema of de verrijkende
hoek in te richten. Dit lijkt me toch erg belangrijk voor de leerlingen. Ze spelen nu de gehele dag zonder dat ze
echt een doel krijgen om naar toe te werken. Aankomende week wordt er gestart met het thema de
Kinderboekenweek.
Het is de bedoeling dat de leerlingen aan de hand van een thema ondersteunende lessen krijgen zoals muziek,
knutselen en rekenen. Daarnaast wordt er bij de huishoek een andere verrijkende hoek gebouwd, namelijk de
boekenwinkel. Dit houdt in dat de leerlingen daar het geleerde leren toe te passen. Ik ben erg benieuwd hoe
zoiets tot stand wordt gebracht.
3
