I NHOUDSOPGAVE
‘Observeren, registeren, rapporteren en interpreteren’...................................................................2
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................2
Samenvatng hoofdstuk 2 – Waarnemen..........................................................................................3
Zintuigen.........................................................................................................................................3
Percepte........................................................................................................................................3
Selecte...........................................................................................................................................4
Invloed van het geheugen..............................................................................................................4
Verbaal en non-verbaal gedrag......................................................................................................4
Geweldloze communicate................................................................................................................4
Hoofdstuk 1 geven vanuit het hart.....................................................................................................4
Hoofdstuk 2 Communicate die mededogen blokkeert.......................................................................5
Hoofdstuk 9 Compassievol contact maken met jezelf........................................................................8
Het grote vaardighedenboek...........................................................................................................11
Hoofdstuk 1......................................................................................................................................11
Hoofdstuk 2......................................................................................................................................12
Hoofdstuk 3......................................................................................................................................13
Hoofdstuk 5......................................................................................................................................14
Hoofdstuk 6......................................................................................................................................15
losse onderdelen communiceren.....................................................................................................17
Metacommunicate..........................................................................................................................17
Communicate.................................................................................................................................18
Hoofdstuk 1......................................................................................................................................18
Hoofdstuk 2 Metataal tussen de regels door lezen..........................................................................22
Toetsdoelen gespreksvaardigheden de basis...................................................................................25
Elementen........................................................................................................................................32
Bibliografe......................................................................................................................................32
, ‘O BSERVEREN , REGISTEREN , RAPPORTEREN EN
INTERPRETEREN ’
Hoofdstuk 1
Observeren:
Bewust (gebruikmakend van je zintuigen, waarbij je je bewust bent van de
beperkingen van deze zintuigen en de invloed van je eigen persoon hierop) en
doelgericht (de observatie dient een duidelijk omschreven doel en er is
afgesproken hoe dat doel te bereiken is) waarnemen.
Niet-systematische observatie (in de beroepspraktijk):
Gedragingen en gebeurtenissen die we, zonder vooraf geformuleerd
observatiedoel, zien tijdens het werk.
Systematische observatie:
Bewust en doelgericht waarnemen, waarbij er een observatiedoel en
observatievragen zijn geformuleerd en waarbij is bepaald op welke manier er
geobserveerd gaat worden en welke observatieformulieren gebruikt worden.
Participerende observatie:
Een observatie waarbij de observator deelneemt aan de situatie die hij
observeert.
Hierbij kan de onderzoekersrol verhuld (waarbij de geobserveerden niet weten
dat de observator gericht aan het observeren is) of niet-verhuld (waarbij de
geobserveerden op de hoogte zijn van het feit dat de observator aan het
observeren is) zijn.
Niet-participerende observatie:
Een observatie waarbij de observator zelf niet deelneemt aan de situatie die hij
observeert.
Zelfobservatie:
Een vorm van observatie waarbij de persoon van observator en observant
samenvallen (jezelf van een afstand bekijken ook wel helikopterview genoemd).
Kan ook ingezet worden om leerlingen of cliënten naar zichzelf te laten kijken
(eigen gedragingen, gedachten of gevoelens).
Doelgericht waarnemen:
Om doelgericht waar te kunnen nemen, moet je het doelgerichte kunnen
omschrijven. Dit kun je bereiken door jezelf de navolgende vragen te stellen:
a. Wat is het doel van de observatie (wat is de eenduidige observatievraag of
de onderzoeksvraag)?;
2
, b. Wat zijn de (eenduidige) observatievragen? Deze vragen bestaan meestal
uit een centrale observatievraag, die je uiteenrafelt in meerdere
deelvragen. Onderzoeksvraag: wanneer je het observeren gebruikt als
dataverzamelingsmethode in een onderzoek;
c. Wat is het te observeren kenmerk (het kan hierbij ook om meerdere
kenmerken gaan)? Als een te observeren kenmerk erg groot is, wordt deze
opgesplitst in dimensies;
d. Welke gedragingen worden geobserveerd? Welke concrete gedragingen
horen bij de te observeren dimensies (operationaliseren);
e. Is er een nulmeting? Is de beginsituatie nog bestaand en meetbaar? Zo
niet: is deze situatie alsnog vast te stellen?;
f. Hoe brengen we de observatie in kaart? Is er een formulier (registratie- en
observatiesystemen) beschikbaar of moet er één ontworpen worden?;
g. Welke taal gebruiken ze? Waarbij wordt vastgelegd wat de te gebruiken
woorden tijdens de registraties en het rapporteren van een observatie
betekenen (waar ze precies voor staan), zodat eigen interpretaties kunnen
worden uitgesloten
Samenvatting hoofdstuk 2 – Waarnemen
Uit: Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren van Petra de
Bil[ CITATION Bil14 \l 1043 ].
Zintuigen
Mensen nemen waar door middel van de vijf zintuigen: zicht, gehoor, tast, reuk
en smaak.
Elke waarneming start met een stimulus (prikkel).
Om de prikkel waar te nemen moet er een gevoeligheid en aandacht voor die
prikkel zijn. De drempelwaarde moet overschreden zijn.
Zien Het is een belangrijk gegeven voor observeren dat bekende
(herkenbare) prikkels minder bewust worden waargenomen.
Horen Gewenning aan geluid speelt een rol.
Voele Vier verschillende huidgewaarwordingen: druk, warmte, kou en pijn. Pijn
n is lastig te meten omdat er geen vast verband is tussen prikkelsterkte
en het ervaren van pijn Lage of hoge pijngrens.
Ruike Er bestaat geen algemeen aanvaarde indeling van geuren. Geuren
n roepen associaties op.
Proev Van alle zintuigen wordt proeven het minst gebruikt bij observaties
en
Perceptie
De informatie uit alle gewaarwordingen moeten gedecodeerd worden
omzetten naar iets benoembaars = perceptie (ontvangst + resultaat van het
waarnemen)
Bij het waarnemen van prikkels krijgen we via de hersens informatie binnen over:
- de perceptie van diepte (waar het is)
- de perceptie van beweging (wat doet het)
- de perceptie van vorm (wat is het)
3
, Bottom-up benadering van perceptie: van onderaf wordt er uit alle
samengestelde onderdeeltjes van een voorwerp een geheel gekozen
Top-down benadering van perceptie: door eerdere ervaringen zien we wat
we denken te zien, heeft te maken met context.
Selectie
Perceptie is al selectief, maar door selectie nemen we ook nog slechts een deel
van alle prikkels waar.
Over het algemeen nemen we vooral waar wat dichtbij is en wat beweegt. En
wat we verwachten, herkennen en gevoelig voor zijn op dat moment.
Selectie heeft te maken met aandacht. Deze aandacht kun je leren richten op
verscheidene prikkels tegelijkertijd.
Invloed van het geheugen
Kortetermijngeheugen – alles wat je bewust waarneemt, komt eerst in het
kortetermijngeheugen terecht. Kan beperkt aantal items (waarnemingen) aan,
gemiddeld 7 stuks.
Langetermijngeheugen – komen verwerkte waarnemingen (niet verwerkte
waarnemingen verdwijnen)
Geheugen is niet feilloos. Als je denkt iets te gaan zien, kan het lijken alsof je het
ook echt hebt gezien.
Verbaal en non-verbaal gedrag
Je liegt makkelijker met je mond dan met je lijf.
In de beroepspraktijk is het een handig hulpmiddel om bij het uitschrijven van je
observaties onderscheid te maken in wat er wordt gezegd en wat er wordt
gedaan.
Gedragsketens = chronologisch geordende waarnemingen van een persoon,
situatie of een ruimte.
Elk gedrag lokt een ander gedrag uit, van dezelfde persoon of van andereen.
Probeer daarom je observaties in gedragsketens neer te zetten.
GEWELDLOZE COMMUNICATIE
Hoofdstuk 1 geven vanuit het hart
Geweldloze communicatie een wijze van communiceren die
ons vanuit het hart doet geven. Gebaseerd op taal- en
communicatievaardigheden die ons beter in staat stellen menselijk
te blijven, ook in moeilijke omstandigheden. Het leert ons op een
andere manier te spreken en luisteren. Naar de diepere behoeften
van onszelf en anderen.
Geweldloos: (Gandhi) in deze noemer onze natuurlijke staat van
mededogen wanneer het hart geluwd is.
We worden bedachtzamer, bewust van wat we waarnemen, voelen en
willen. Leren onszelf eerlijk en helder uit te drukken en de ander met
respect en empathie tegemoet te treden. Het leert ons zorvuldig
waarnemen en te zien welke gedragingen en omstandigheden ons
beinvloeden. Te onderkennen en duidelijk onder woorde. te brengen
4
‘Observeren, registeren, rapporteren en interpreteren’...................................................................2
Hoofdstuk 1........................................................................................................................................2
Samenvatng hoofdstuk 2 – Waarnemen..........................................................................................3
Zintuigen.........................................................................................................................................3
Percepte........................................................................................................................................3
Selecte...........................................................................................................................................4
Invloed van het geheugen..............................................................................................................4
Verbaal en non-verbaal gedrag......................................................................................................4
Geweldloze communicate................................................................................................................4
Hoofdstuk 1 geven vanuit het hart.....................................................................................................4
Hoofdstuk 2 Communicate die mededogen blokkeert.......................................................................5
Hoofdstuk 9 Compassievol contact maken met jezelf........................................................................8
Het grote vaardighedenboek...........................................................................................................11
Hoofdstuk 1......................................................................................................................................11
Hoofdstuk 2......................................................................................................................................12
Hoofdstuk 3......................................................................................................................................13
Hoofdstuk 5......................................................................................................................................14
Hoofdstuk 6......................................................................................................................................15
losse onderdelen communiceren.....................................................................................................17
Metacommunicate..........................................................................................................................17
Communicate.................................................................................................................................18
Hoofdstuk 1......................................................................................................................................18
Hoofdstuk 2 Metataal tussen de regels door lezen..........................................................................22
Toetsdoelen gespreksvaardigheden de basis...................................................................................25
Elementen........................................................................................................................................32
Bibliografe......................................................................................................................................32
, ‘O BSERVEREN , REGISTEREN , RAPPORTEREN EN
INTERPRETEREN ’
Hoofdstuk 1
Observeren:
Bewust (gebruikmakend van je zintuigen, waarbij je je bewust bent van de
beperkingen van deze zintuigen en de invloed van je eigen persoon hierop) en
doelgericht (de observatie dient een duidelijk omschreven doel en er is
afgesproken hoe dat doel te bereiken is) waarnemen.
Niet-systematische observatie (in de beroepspraktijk):
Gedragingen en gebeurtenissen die we, zonder vooraf geformuleerd
observatiedoel, zien tijdens het werk.
Systematische observatie:
Bewust en doelgericht waarnemen, waarbij er een observatiedoel en
observatievragen zijn geformuleerd en waarbij is bepaald op welke manier er
geobserveerd gaat worden en welke observatieformulieren gebruikt worden.
Participerende observatie:
Een observatie waarbij de observator deelneemt aan de situatie die hij
observeert.
Hierbij kan de onderzoekersrol verhuld (waarbij de geobserveerden niet weten
dat de observator gericht aan het observeren is) of niet-verhuld (waarbij de
geobserveerden op de hoogte zijn van het feit dat de observator aan het
observeren is) zijn.
Niet-participerende observatie:
Een observatie waarbij de observator zelf niet deelneemt aan de situatie die hij
observeert.
Zelfobservatie:
Een vorm van observatie waarbij de persoon van observator en observant
samenvallen (jezelf van een afstand bekijken ook wel helikopterview genoemd).
Kan ook ingezet worden om leerlingen of cliënten naar zichzelf te laten kijken
(eigen gedragingen, gedachten of gevoelens).
Doelgericht waarnemen:
Om doelgericht waar te kunnen nemen, moet je het doelgerichte kunnen
omschrijven. Dit kun je bereiken door jezelf de navolgende vragen te stellen:
a. Wat is het doel van de observatie (wat is de eenduidige observatievraag of
de onderzoeksvraag)?;
2
, b. Wat zijn de (eenduidige) observatievragen? Deze vragen bestaan meestal
uit een centrale observatievraag, die je uiteenrafelt in meerdere
deelvragen. Onderzoeksvraag: wanneer je het observeren gebruikt als
dataverzamelingsmethode in een onderzoek;
c. Wat is het te observeren kenmerk (het kan hierbij ook om meerdere
kenmerken gaan)? Als een te observeren kenmerk erg groot is, wordt deze
opgesplitst in dimensies;
d. Welke gedragingen worden geobserveerd? Welke concrete gedragingen
horen bij de te observeren dimensies (operationaliseren);
e. Is er een nulmeting? Is de beginsituatie nog bestaand en meetbaar? Zo
niet: is deze situatie alsnog vast te stellen?;
f. Hoe brengen we de observatie in kaart? Is er een formulier (registratie- en
observatiesystemen) beschikbaar of moet er één ontworpen worden?;
g. Welke taal gebruiken ze? Waarbij wordt vastgelegd wat de te gebruiken
woorden tijdens de registraties en het rapporteren van een observatie
betekenen (waar ze precies voor staan), zodat eigen interpretaties kunnen
worden uitgesloten
Samenvatting hoofdstuk 2 – Waarnemen
Uit: Observeren, registreren, rapporteren en interpreteren van Petra de
Bil[ CITATION Bil14 \l 1043 ].
Zintuigen
Mensen nemen waar door middel van de vijf zintuigen: zicht, gehoor, tast, reuk
en smaak.
Elke waarneming start met een stimulus (prikkel).
Om de prikkel waar te nemen moet er een gevoeligheid en aandacht voor die
prikkel zijn. De drempelwaarde moet overschreden zijn.
Zien Het is een belangrijk gegeven voor observeren dat bekende
(herkenbare) prikkels minder bewust worden waargenomen.
Horen Gewenning aan geluid speelt een rol.
Voele Vier verschillende huidgewaarwordingen: druk, warmte, kou en pijn. Pijn
n is lastig te meten omdat er geen vast verband is tussen prikkelsterkte
en het ervaren van pijn Lage of hoge pijngrens.
Ruike Er bestaat geen algemeen aanvaarde indeling van geuren. Geuren
n roepen associaties op.
Proev Van alle zintuigen wordt proeven het minst gebruikt bij observaties
en
Perceptie
De informatie uit alle gewaarwordingen moeten gedecodeerd worden
omzetten naar iets benoembaars = perceptie (ontvangst + resultaat van het
waarnemen)
Bij het waarnemen van prikkels krijgen we via de hersens informatie binnen over:
- de perceptie van diepte (waar het is)
- de perceptie van beweging (wat doet het)
- de perceptie van vorm (wat is het)
3
, Bottom-up benadering van perceptie: van onderaf wordt er uit alle
samengestelde onderdeeltjes van een voorwerp een geheel gekozen
Top-down benadering van perceptie: door eerdere ervaringen zien we wat
we denken te zien, heeft te maken met context.
Selectie
Perceptie is al selectief, maar door selectie nemen we ook nog slechts een deel
van alle prikkels waar.
Over het algemeen nemen we vooral waar wat dichtbij is en wat beweegt. En
wat we verwachten, herkennen en gevoelig voor zijn op dat moment.
Selectie heeft te maken met aandacht. Deze aandacht kun je leren richten op
verscheidene prikkels tegelijkertijd.
Invloed van het geheugen
Kortetermijngeheugen – alles wat je bewust waarneemt, komt eerst in het
kortetermijngeheugen terecht. Kan beperkt aantal items (waarnemingen) aan,
gemiddeld 7 stuks.
Langetermijngeheugen – komen verwerkte waarnemingen (niet verwerkte
waarnemingen verdwijnen)
Geheugen is niet feilloos. Als je denkt iets te gaan zien, kan het lijken alsof je het
ook echt hebt gezien.
Verbaal en non-verbaal gedrag
Je liegt makkelijker met je mond dan met je lijf.
In de beroepspraktijk is het een handig hulpmiddel om bij het uitschrijven van je
observaties onderscheid te maken in wat er wordt gezegd en wat er wordt
gedaan.
Gedragsketens = chronologisch geordende waarnemingen van een persoon,
situatie of een ruimte.
Elk gedrag lokt een ander gedrag uit, van dezelfde persoon of van andereen.
Probeer daarom je observaties in gedragsketens neer te zetten.
GEWELDLOZE COMMUNICATIE
Hoofdstuk 1 geven vanuit het hart
Geweldloze communicatie een wijze van communiceren die
ons vanuit het hart doet geven. Gebaseerd op taal- en
communicatievaardigheden die ons beter in staat stellen menselijk
te blijven, ook in moeilijke omstandigheden. Het leert ons op een
andere manier te spreken en luisteren. Naar de diepere behoeften
van onszelf en anderen.
Geweldloos: (Gandhi) in deze noemer onze natuurlijke staat van
mededogen wanneer het hart geluwd is.
We worden bedachtzamer, bewust van wat we waarnemen, voelen en
willen. Leren onszelf eerlijk en helder uit te drukken en de ander met
respect en empathie tegemoet te treden. Het leert ons zorvuldig
waarnemen en te zien welke gedragingen en omstandigheden ons
beinvloeden. Te onderkennen en duidelijk onder woorde. te brengen
4
