Hoorcollege 1: Inleiding straf(proces)recht
Waarom het strafrecht?
Strafrecht is het uiterste redmiddel (Ultimum remedium). Niet elke kleine zaak past in het
strafrecht.
Wat zijn de doelen van straffen?
- Vergelding: Leedtoevoeging
- Preventie: voorkomen dat mensen strafbare feiten plegen
- Speciale preventie: gericht op de dader (vb. tegengaan van een drugsverslaving)
- Generale preventie: gericht op ook anderen dan de gestrafte
Legaliteitsbeginsel:
Artikel 1 Sr.
1. Geen feit is strafbaar dan uit macht van een daaraan voorafgegane wettelijke
strafbepaling
2. Bij verandering in de wetgeving na het tijdstip waarop het feit begaan is, worden de
voor de verdachte gunstigste bepalingen toegepast.
> Bevordert rechtszekerheid
> Voorkomt willekeur/machtsmisbruik
● Een strafbepaling bestaat vaak uit een delictsomschrijving, een kwalificatie en een
strafbedreiging
> Artikel 287 Sr.
“ Hij die opzettelijk een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig aan
doodslag, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete
van de vijfde categorie.”
Een delictsomschrijving bestaat uit bestanddelen.
Materieel strafrecht
- Bepaalt welke gedragingen onder welke omstandigheden strafbaar zijn en welke
personen daarvoor kunnen worden gestraft.
Formeel strafrecht
- Formeel strafrecht bepaalt de regels van het strafproces
- Hoofddoelstelling: verzekeren van de juiste toepassing van het materiële strafrecht
- Bevorderen bestraffing schuldigen
- Voorkomen bestraffing onschuldigen
- Om dit doel te verwezenlijken moet het strafproces zich richten op het achterhalen
van de materiële waarheid.
- Moet het mogelijk maken de waarheid te achterhalen
- Middelen om de waarheid te achterhalen
, > Aanhouding verdachte (vb. artikel 53 lid 1 Sv)
> horen verdachte (vb. artikel 53 lid 2 Sv)
> Huiszoeking (vb. artikel 97 Sv)
- Rechten verdachte
- Zwijgrecht (artikel 29 lid 1 Sr)
- Niet gefolterd mogen worden (3 EVRM)
- Bewijsregels (art. 342 lid 2 Sv)
- Belangrijkste bron: Wetboek van strafvordering
Relativering hoofddoelstelling:
“ De waarheid kan nooit met zekerheid worden vastgesteld, waardoor het risico op een
onjuiste toepassing van het materiële strafrecht nooit uitgesloten kan worden.”
- Daarom moet steeds een balans worden gezocht tussen het bevorderen van
bestraffing schuldigen en het voorkomen van bestraffing onschuldigen.
1. Menselijke gedraging
- Actief handelen (stelen van een jas) en nalaten (een jongen die in de gracht ligt niet
redden)
- Menselijke gedraging wordt opgenomen in de tenlastelegging
- De gedraging moet worden bewezen
2. Wettelijke delictsomschrijving:
- Gedrag is pas strafbaar als het in de strafwet is terug te vinden (wettelijke
delictsomschrijving)
- Rechter moet bepalen of bewezenverklaarde gedraging aan alle bestanddelen van
de delictsomschrijving valt.
3. wederrechtelijk (W)
- Een van de kernwaarden voor strafrechtelijke aansprakelijkheid
- Gedraging dat afkeuring verdient, dat in strijd is met geschreven of ongeschreven
rechtsregels
- Rechtvaardigingsgrond: neemt de wederrechtelijkheid weg (dan handel je dus in
strijd met het recht)
4. Verwijtbaarheid
Verwijtbaarheid = je had anders kunnen en moeten handelen
Schulduitsluitingsgrond: neemt de verwijtbaarheid weg (dan handelde je dus niet
verwijtbaar).
, Kennisclip beslissingsmodel artikelen
348 en 350 Sv
Welke beslissingen moet een rechter nemen voor hij een straf kan opleggen?
Voorwaarden voor een strafbaar feit:
1. MG : Menselijke gedraging
2. DO : Wettelijke delictsomschrijving → Bestaan uit bestanddelen
3. W : Wederrechtelijk → elementen
4. V : Verwijtbaar ↗
Kernpunten:
- De bestanddelen van de delictsomschrijving moeten worden bewezen.
- Wederrechtelijkheid en verwijtbaarheid veronderstellen we aanwezig.
- Rechtvaardigheidsgronden nemen de wederrechtelijkheid weg.
- Schulduitsluitingsgronden nemen de verwijtbaarheid weg.
- De rechtvaardigingsgronden en schulduitsluitingsgronden tezamen vormen de
strafuitsluitingsgronden.
- Uitzondering: wederrechtelijkheid kan ook bestanddeel zijn! (bv. art. 350 Sr)
Stappenplan (dwingende volgorde)
> Formele (voor)vragen in art. 348 Sv:
Mag de rechter de zaak überhaupt inhoudelijk bekijken
1. Dagvaarding geldig
‘... de geldigheid der dagvaarding…’
Interne eisen: aanduiding van een feit, een plaats & een tijd (art. 261 Sv). Verder
dient zij het wettelijk voorschrift te vermelden waarbij het feit is strafbaar gesteld
(hoewel gebrek niet leidt tot nietigheid). Interne eisen gaan over de telastlegging zelf.
Externe eisen: geldige betekening (art. 585 e.v. Sv). De wijze waarop de
dagvaarding aan de verdachte is uitgereikt.
Voldoet de dagvaarding niet aan de eisen → dan wordt hij nietig verklaard (art. 349
Sv).
Voldoet hij wel aan de eisen? ⇒ Dan door naar de tweede formele vraag!
2. Rechter bevoegd
‘... hare bevoegdheid tot kennisneming van het tenlastegelegde feit…’
Relatieve competentie: welke rechtbank (plaats)? Zie art. 2-6 Sv. Meestal plaats
waar delict is gepleegd.
Absolute competentie: welk soort rechter? Kantonrechter, gerechtshof, politierechter,
meervoudige kamer etc. Zie o.a. Wet op de Rechterlijke organisatie (RO)
Zo nee? → Rechtbank onbevoegd (art. 349 Sv)
Zo ja? → Door naar de derde formele vraag.
Waarom het strafrecht?
Strafrecht is het uiterste redmiddel (Ultimum remedium). Niet elke kleine zaak past in het
strafrecht.
Wat zijn de doelen van straffen?
- Vergelding: Leedtoevoeging
- Preventie: voorkomen dat mensen strafbare feiten plegen
- Speciale preventie: gericht op de dader (vb. tegengaan van een drugsverslaving)
- Generale preventie: gericht op ook anderen dan de gestrafte
Legaliteitsbeginsel:
Artikel 1 Sr.
1. Geen feit is strafbaar dan uit macht van een daaraan voorafgegane wettelijke
strafbepaling
2. Bij verandering in de wetgeving na het tijdstip waarop het feit begaan is, worden de
voor de verdachte gunstigste bepalingen toegepast.
> Bevordert rechtszekerheid
> Voorkomt willekeur/machtsmisbruik
● Een strafbepaling bestaat vaak uit een delictsomschrijving, een kwalificatie en een
strafbedreiging
> Artikel 287 Sr.
“ Hij die opzettelijk een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig aan
doodslag, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete
van de vijfde categorie.”
Een delictsomschrijving bestaat uit bestanddelen.
Materieel strafrecht
- Bepaalt welke gedragingen onder welke omstandigheden strafbaar zijn en welke
personen daarvoor kunnen worden gestraft.
Formeel strafrecht
- Formeel strafrecht bepaalt de regels van het strafproces
- Hoofddoelstelling: verzekeren van de juiste toepassing van het materiële strafrecht
- Bevorderen bestraffing schuldigen
- Voorkomen bestraffing onschuldigen
- Om dit doel te verwezenlijken moet het strafproces zich richten op het achterhalen
van de materiële waarheid.
- Moet het mogelijk maken de waarheid te achterhalen
- Middelen om de waarheid te achterhalen
, > Aanhouding verdachte (vb. artikel 53 lid 1 Sv)
> horen verdachte (vb. artikel 53 lid 2 Sv)
> Huiszoeking (vb. artikel 97 Sv)
- Rechten verdachte
- Zwijgrecht (artikel 29 lid 1 Sr)
- Niet gefolterd mogen worden (3 EVRM)
- Bewijsregels (art. 342 lid 2 Sv)
- Belangrijkste bron: Wetboek van strafvordering
Relativering hoofddoelstelling:
“ De waarheid kan nooit met zekerheid worden vastgesteld, waardoor het risico op een
onjuiste toepassing van het materiële strafrecht nooit uitgesloten kan worden.”
- Daarom moet steeds een balans worden gezocht tussen het bevorderen van
bestraffing schuldigen en het voorkomen van bestraffing onschuldigen.
1. Menselijke gedraging
- Actief handelen (stelen van een jas) en nalaten (een jongen die in de gracht ligt niet
redden)
- Menselijke gedraging wordt opgenomen in de tenlastelegging
- De gedraging moet worden bewezen
2. Wettelijke delictsomschrijving:
- Gedrag is pas strafbaar als het in de strafwet is terug te vinden (wettelijke
delictsomschrijving)
- Rechter moet bepalen of bewezenverklaarde gedraging aan alle bestanddelen van
de delictsomschrijving valt.
3. wederrechtelijk (W)
- Een van de kernwaarden voor strafrechtelijke aansprakelijkheid
- Gedraging dat afkeuring verdient, dat in strijd is met geschreven of ongeschreven
rechtsregels
- Rechtvaardigingsgrond: neemt de wederrechtelijkheid weg (dan handel je dus in
strijd met het recht)
4. Verwijtbaarheid
Verwijtbaarheid = je had anders kunnen en moeten handelen
Schulduitsluitingsgrond: neemt de verwijtbaarheid weg (dan handelde je dus niet
verwijtbaar).
, Kennisclip beslissingsmodel artikelen
348 en 350 Sv
Welke beslissingen moet een rechter nemen voor hij een straf kan opleggen?
Voorwaarden voor een strafbaar feit:
1. MG : Menselijke gedraging
2. DO : Wettelijke delictsomschrijving → Bestaan uit bestanddelen
3. W : Wederrechtelijk → elementen
4. V : Verwijtbaar ↗
Kernpunten:
- De bestanddelen van de delictsomschrijving moeten worden bewezen.
- Wederrechtelijkheid en verwijtbaarheid veronderstellen we aanwezig.
- Rechtvaardigheidsgronden nemen de wederrechtelijkheid weg.
- Schulduitsluitingsgronden nemen de verwijtbaarheid weg.
- De rechtvaardigingsgronden en schulduitsluitingsgronden tezamen vormen de
strafuitsluitingsgronden.
- Uitzondering: wederrechtelijkheid kan ook bestanddeel zijn! (bv. art. 350 Sr)
Stappenplan (dwingende volgorde)
> Formele (voor)vragen in art. 348 Sv:
Mag de rechter de zaak überhaupt inhoudelijk bekijken
1. Dagvaarding geldig
‘... de geldigheid der dagvaarding…’
Interne eisen: aanduiding van een feit, een plaats & een tijd (art. 261 Sv). Verder
dient zij het wettelijk voorschrift te vermelden waarbij het feit is strafbaar gesteld
(hoewel gebrek niet leidt tot nietigheid). Interne eisen gaan over de telastlegging zelf.
Externe eisen: geldige betekening (art. 585 e.v. Sv). De wijze waarop de
dagvaarding aan de verdachte is uitgereikt.
Voldoet de dagvaarding niet aan de eisen → dan wordt hij nietig verklaard (art. 349
Sv).
Voldoet hij wel aan de eisen? ⇒ Dan door naar de tweede formele vraag!
2. Rechter bevoegd
‘... hare bevoegdheid tot kennisneming van het tenlastegelegde feit…’
Relatieve competentie: welke rechtbank (plaats)? Zie art. 2-6 Sv. Meestal plaats
waar delict is gepleegd.
Absolute competentie: welk soort rechter? Kantonrechter, gerechtshof, politierechter,
meervoudige kamer etc. Zie o.a. Wet op de Rechterlijke organisatie (RO)
Zo nee? → Rechtbank onbevoegd (art. 349 Sv)
Zo ja? → Door naar de derde formele vraag.
