Uitgebreide samenvatting Hoofdstuk 2 Mens en Recht, Social Work semester 2

Hoofdstuk 2 | Indeling van het recht
 Publiekrecht (overheid  burger):
- Staatsrecht: hoe wet-/regelgeving tot stand komt (1); diverse
overheidsorganen en hun bevoegdheden (2).
- Bestuursrecht: regels voor gebruik bevoegdheden bestuursorganen.
o Beschikkingen: besluiten die in individuele gevallen een recht
verlenen of plicht opleggen.
o Algemene beginselen van behoorlijk bestuur (ABBB),
vastgelegd in de Algemene wet bestuursrecht (Awb): in geval van
jurisprudentie: gedragsregels van overheden ten opzichte van de
burger regelen. Dus waar moeten overheden zich aan houden als zij
hun bevoegdheden inzetten?
1. Zorgvuldigheidsbeginsel: verlangt van een bestuursorgaan een
zorgvuldige voorbereiding van een besluit en dat het de daarbij
betrokken belangen zorgvuldig afweegt.
2. Rechtszekerheidsbeginsel: burgers moeten erop kunnen
vertrouwen dat hun rechten en plichten niet zomaar veranderen,
zodat zij weten waar zij aan toe zijn.
3. Gelijkheidsbeginsel: gelijke gevallen zoveel mogelijk gelijk
behandelen.
4. Verbod van misbruik bevoegdheid: verbod gebruiken
bevoegdheid voor een ander doel dan dat waarvoor de
bevoegdheid gegeven is.
5. Motiveringsbeginsel: bestuursorgaan moet goed aangeven wat
de reden van het besluit is en hoe het hiertoe is gekomen
(motiveren).
- Strafrecht: hieronder vallen…
o De gedragingen die de wetgever strafbaar heeft gesteld;
o De straffen die de rechter kan opleggen;
o De regels voor de manier waarop daders berecht moeten worden.
- (Medisch) tuchtrecht: voor medische beroepsgroep.

 Privaatrecht (ofwel: burgerlijk/civiel recht): (rechts)persoon <-->
(rechts)persoon:
- Rechtsverhoudingen: verbintenissen
- Gelijkwaardigheid van personen of rechtspersonen: uitgangspunt
voor de binnen het privaatrecht vallende rechtsverhoudingen: beide
rechtspersonen zijn gelijkwaardig.
- Personen vs. rechtspersonen:
o Personen: mensen van vlees en bloed.
o Rechtspersonen: organisaties die volgens de wet net als personen
rechten en plichten hebben en daarmee zelfstandig kunnen
deelnemen aan het rechtsverkeer.
In privaatrecht kan de overheid ook als rechtspersoon worden
gezien, omdat zij daarin geen overheidsgezag heeft.
 Functionele rechtsgebieden: regels die zowel privaat- als publiekrechtelijk
van aard kunnen zijn, die gaan over werk, huur, jeugd, gezondheid, sociale
zekerheid of vreemdelingen.
 Materieel en formeel recht:
- Materieel recht: inhoud van rechten en plichten (materie);

, - Formeel recht: wijze waarop iemand zijn recht kan halen + manier
waarop het recht kan worden gehandhaafd (dus meer concretisering van
inhoud recht). Het formele recht bevat vooral procedureregels en wordt
daarom ook procesrecht genoemd.

 Uitgangspunt procesrecht:
- Geschillenbeslechting in twee instanties: een geschil op verzoek kan
altijd een tweede keer inhoudelijk worden beoordeeld door een andere
rechter.
 Rechterlijke macht in NL:
- Hoge Raad (hoogste rechter die eindconclusie trekt over eerdere
jurisprudentie rechters)
- (Gerechts)hof (voor wanneer iemand bij gewone rechtszaak in beroep
gaat; zaak wordt dan helemaal opnieuw beoordeeld)
- Rechtbank met kamer voor kantonzaken (Bestaat uit
(arrondissements)rechtbanken: rechtbank voor bepaald gebied, in NL
11).

 Absolute competentie: geeft bij elk geschil aan welke rechter bevoegd is
om erover te oordelen:
- Eerste aanleg: rechtbank
- Tweede aanleg: (gerechts)hof } oplopend van lage 
hoge rechterlijke macht
- Cassatie: Hoge Raad.
 Welke rechter is relatief competent? > aan welke rechtbank, welk
gerechtshof of aan welke bestuursrechtelijke beroepsinstantie moet de zaak
precies worden voorgelegd?

 In sommige gevallen is een advocaat niet verplicht: als een geschil wordt
behandeld door de kantonrechter, bestuursrechter in zowel eerste aanleg als
hoger beroep. Dit geldt ook voor strafzaken.
 Een advocaat is wel verplicht bij:
- Privaatrechtelijke geschillen waarbij >€25.000 aan bedragen gevorderd
wordt (behalve huur-/arbeidsgeschillen; > worden door kantonrechter
behandeld);
- Geschillen op het gebied van personen-/familierecht
- Civiele* zaken in hoger beroep en cassatie.
*Privaatrechtelijke zaken; civiele zaken zijn een onderdeel hiervan.
Privaatrechtelijke zaken kunnen breder worden getrokken.

 Terechtzittingen zijn altijd openbaar, tenzij het zaken betreft waarin het
privébelang van betrokkenen zwaar weegt (bijv. wanneer kinderen betrokken
zijn en bij personen-/familierecht zoals bij echtscheiding en alimentatie.
 Uitspraken zijn altijd openbaar, of met weglating namen/woonplaatsen
van betrokkenen.
 Rechters interpreteren de rechtsregels om een vonnis (‘wat gevonden
is’) te vellen.

 Alternatieve geschillenbeslechting:
- Mediation: iemand die met beide partijen op zoek gaat naar een
oplossing die voor hen beiden gunstig is.
- Geschillencommissie: commissie die uitspraak doet die bindend is voor
beide partijen.