Samenvatting Algemene Rechtswetenschappen 1 - Hoorcolleges week 1 t/m 7 - RUG

College aantekeningen – Algemene
Rechtswetenschappen 1
Week 1

Wat is recht?
 Recht is taal
 Discursieve grootheid
 Dynamisch

- Ars boni et aequi (Celsus)
- De voorschrifen van het recht zijn: eerlijk leven, een ander niet scharen, en ten derde
een ieder het zijne toebedelen. (Ulpianus)
- Het recht dat zijn regeltjes die ertoe dienen dat de een zijn vrijheid en zijn ander zijn
vrijheid met een algemene wet met elkaar in overeenstemming zijn te brengen. (Kant)

1. Orestes
Oresteia, wraak na wraak na wraak?
Ius talionis -> oog om oog, tand om tand
Rechtbank
Welwillendheid, legitmiteit -> hoe bereik je een soort acceptategraad?
Mediaton (vrijwillig) – arbitrage (vrijwillig, maar zijn oordeel is bindend) – formele
rechtspraak

2. Leviathan
Homo homini lupus
Natuurlijke toestand, oorlog van allen tegen allen
Sociaal contract
Macht naar soeverein met geweldsmonopolie
Locke
Legaliteitsbeginsel + grondrechten
Rousseau
Volkssoevereiniteit

3. Antgone
Hoger recht dan wetenrecht?
Mag/moet je soms ongehoorzaam zijn?
Radbruch
Positef recht moet wijken voor gerechtgheid als strijd tussen wet en gerechtgheid
zo ondraaglijk is dat wet ‘unrichtges Recht’ is
Geen straf als die niet bestond op moment van daad.

Rechtszekerheid v. rechtvaardigheid

Conclusie -> wat is recht?
 Taal, dus context
 En dus ook: tegenspraak
 Retoriek

, Wat is recht?
Dubbele betekenis
Objectef recht: law
- Hiërarchisch geordende gedragsregels voor natuurlijke personen en rechtspersonen
- Synoniem: positef recht
Subjectef recht: right
- Aan persoon toekomend recht, bevoegdheid

Functe van recht

Confict-voorkomend: ordening
- Materieel recht
Geboden en verboden
Confict-oplossend
- Formeel recht (procesrecht)
Handhaving

Systeem van het recht

Rechtsbronnen
1. Wet
2. Verdragen / besluiten van VO
3. Jurisprudente
4. Gewoonte

Rechtsgebieden
Privaatrecht & publiekrecht




Privaatrecht
Individueel belang
- Verhouding burgers onderling
- Verhouding burgers en rechtspersonen (NV, BV, vereniging stchtng, provincie,
gemeente)

, Synoniem: burgerlijk, civiel
Onderdelen

Begrippen:
- Vermogen
- Verbintenis
o Overeenkomst
o Nakoming
- Onrechtmatge daad
- Goederen
o Zaken
o eigendom

Publiekrecht
Algemeen belang
- overheid en haar organen -> Staatsrecht
- overheid en haar burgers -> bestuursrecht
Bestuursrecht
 recht van, voor en tegen overheidsbestur
Van (vergunning, subsidie)
Voor (wet, recht) (geschreven en ongeschreven)
Tegen (rechtsbescherming) (bezwaar en beroep)
 eenzijdigheid

Kernbegrippen bestuursrecht
1. Bestuursorgaan
2. Belanghebbende
3. Besluit
Beschikking

Week 2

Tuchtrecht
 Doel
 Functoneren beroepsgroep, algemeen belang
 Advocaten
o Hof van discipline
 Notarissen
o Notariskamer

Trias politcia
 Machtenscheiding + checks & balances
o Wetgever – bestuur – rechterlijke macht.
o Toezicht en evenwicht

Montesquieu
 De l’esprit des lois
o Reacte op despotsme
o Machtenscheiding, checks & balances
o Rol van rechter

,  Legisme -> rechters
 mogen alleen maar de weten uitspreken.
 Recht = wet




Machtenscheiding in NL
1. Drie machten
2. Decentralisate wetgeving en bestuur
 Territoriaal
o Provincie, gemeente
o Autonomie vs. Medebewind
 Functoneel
o Waterschap
Rechterlijk emacht
 Geschil (contenteus): vonnis/arrest
 Geen geschil (voluntair): beschikking.
 Rechter niet tot wetgeving bevoegd.
Parlementaire democrate
A) Volksvertegenwoordiging
 1e kamer, 2e kamer
 Art. 4 GW
o Kieswet
 18 jr. & NL
 Gemeente
 Referndum

B) Rechtsstaat
 Overheid houdt zich aan het recht
o Principe de légalité, rule of law
o Wet, abbb (algemene beginselen van behoorlijk bestuur)
 Zorgvuldigheid
 vertrouwen

C) Parlementair stelsel
 Ministeriële verantwoordelijkheid
 Vertrouwensregel -> regering moet het vertrouwen hebben van het parlement.
Tegenwoordig: parlement moet vertrouwen hebben van regering.
o Minister/st.secr./kab. Moet vertrouwen parlement.
 Interpellate
 Enquête

, D) Grondrechten
 Natonaal – internatonaal
 Vertcaal (overheid >> burger) – horizontaal
 Klassiek – sociaal
o Laten – doen
o Afdwingen – instructenorm

De wet in de grondwet is de wet in formele zin.

1. Materieel-formeel
 Wet in materiële zin
 Ieder algemeen verbindend voorschrif (voor iedereen geldend)
 Wet in formele zin
 Elk besluit regering en SG tezamen
 Materieel recht
 Geboden, verboden ; rechten, plichten
 Formeel recht
 Procesrecht

Organen en namen avv (centraal niveau)

1. Verdragsluitende organen: verdrag
2. Grondwetgever: Grondwet
3. Wetgever: wet
4. Regering: AMvB
5. Minister: regeling


1. Provincie: verordening
2. Gemeente: verordening
3. Waterschap: verordening
4. Openbaar lichaam: verordening

Procedure wetgeving
a. Wetsvoorstel
b. Raad van State
c. Tweede Kamer
d. Eerste Kamer
e. Bekrachtging, ondertekening, bekendmaking, inwerktreding. (Staatsblad)


Bevoegdheid tot wetgeving
 Atribute
o Wet schept bevoegdheid
 Delegate
o Overdracht bevoegdheid
 Nooit meer dan orgaan zelf heef