LECTURE 2 PHARMACOKINETICA
SAKAI, J.B. (2010). PRACTICAL PHARMACOLOGY FOR THE PHARMACY TECHNICIAN. WOLTERS
KLUWER HEALTH | LIPPINCOTT WILLIAMS & WILKINS
HOOFDSTUK 3 FARMACOKINETIKA: DE ABSORPTIE, DISTRIBUTIE EN EXCRETIE VAN
MEDICIJNEN
Veilige en efeeceie medieamenteuze behandeling is niet alleen een funece ian de fysieke en ehemisehe drugs
ian medieijnen, maar ook een funece ian hoe het menselijk liehaam reageert op de toediening ian medieacee
Farmacokinetek besehrijf de liehamelijke proeessen die betrokken zijn bij het bewegen ian drugs door het
liehaam, ioordat de stof zijn werking kan doene De iier fundamentele proeessen die de drugs doormaken zijn:
1) Absorpce
2) Distribuce
3) Metabolisme
4) Exerece
Het proees samen wordt ook wel het ADME- proees genoemde Deze proeessen bepalen wanneer het medieijn
in de bloedbaan iersehijnt en hoe lang het daar blijfe Om een therapeucsehe respons te bereiken, moet er
genoeg ian de werkzame stof in het bloed komen en daarnaast moet het binden aan de reeeptorene
Om te onderzoeken wat de farmaeokinecsehe kenmerken zijn ian een drug wordt er op iersehillende
momenten bloed afgenomen bij een groep proefpersonen nadat zij de drug hebben ingenomene De
ieranderingen in serum of plasmaeoneentrace oier de cjd worden weergeien in een serum concentraton
versus tme curvee De cjd die nodig is ioordat de serum eoneentrace gehalieerd is, heet de half-life of
eliminatone In de urine kunnen metabolieten (bijproduet ian metabolisme, geflterd door de nieren) worden
geiondene Ook al kun je met dergelijk onderzoek de juiste dosis bepalen ioor de gemiddelde persoon, toeh
bestaan er indiiiduele iersehillen die ioor een ierzwakte respons of bijwerkingen zorgene
1
, Absorpte
Absorpce is de oierdraeht ian een geneesmiddel ian zijn toedieningsplaats naar de bloedbaane De snelheid en
de mate ian absorpce hangt af ian de wijze ian toediening, de formulering en ehemisehe eigensehappen ian
het geneesmiddel, en fysiologisehe faetoren die de absorpce kunnen beïniloedene Wanneer een medieijn
intraieneus wordt toegediend, is absorpce niet iereist omdat het medieijn direet ianuit de toediening in de
bloedbaan wordt oiergebraehte In dit geial is de iolledige dosis ian het medieijn besehikbaar in de bloedbaane
Toediening iia andere routes kan resulteren in mindere eoneentraces ianwege oniolledige absorpcee
Wanneer dit gebeurt, wordt minder ian het medieijn door de bloedstroom naar de plaats ian gebruik
afgeleierde Wanneer een tablet of eapsule wordt ingeslikt, moet het eerst oplossen ioordat het kan worden
opgenomen (ontbinding)e
Produeceproeessen en wateroplosbaarheid ian het geneesmiddel beïniloeden oplossnelhedene Sterk in
wateroplosbare medieijnen lossen gemakkelijker op in het maagdarmkanaal (GI), terwijl in iet oplosbare
geneesmiddelen langzamer oplossene Geneesmiddelen met kleinere deeltjesgrooten gaan gemakkelijker in
oplossinge De inerte ingrediënten die aan formuleringen worden toegeioegd, kunnen ook hun oplossing
beïniloedene Fabrikanten moeten iermijden tableten te produeeren die zo ierdieht zijn dat ze door het
maagdarmkanaal gaan zonder ooit op te lossene Tableten die te iroeg oplossen zijn ook problemacseh, omdat
ze sleeht smaken en moeilijk te slikken zijne Speeiale formuleringen of eoacngs kunnen worden gebruikt om het
oplossen te iertragen, waardoor het medieijn tegen maagzuur wordt besehermd of de geleidelijke afgife ian
het medieijn wordt toegestaan om opzetelijk het absorpceproees te ierlengene Dit worden iertraagde of
iertraagde afgifeformuleringen genoemde Vloeibare preparaten iereisen niet de stap ian oplossene Dit
ierklaart het sneller optreden ian de werking gezien met iloeibare formuleringen in iergelijking met hetzelfde
medieijn gegeien in tablet- of eapsuleiorme
Zodra het oplossen is opgetreden, moeten de medieijnmoleeulen door de seleecef permeabele membranen
ian de eellen langs het maagdarmkanaal lopen om de bloedbaan te bereikene Afankelijk ian hun ehemisehe
en fysisehe eigensehappen, zullen geneesmiddelen worden geabsorbeerd door passieie difusie of earrier-
gemedieerd transport oier deze membranene Passieie difusie iindt plaats wanneer er een hoge eoneentrace
ian het geneesmiddel aan de ene kant ian het membraan is en aan de andere kant een lage eoneentracee Dit
iersehil ian de ene kant ian het membraan naar het andere wordt een eoneentracegradiënt genoemde Het is
de natuurlijke neiging ian stofen om ian een gebied met een hogere eoneentrace naar een lagergelegen
gebied te gaan; met andere woorden, stofen gaan de eoneentracegradiënt omlaage Geneesmiddelmoleeulen
bewegen oier membranen of bewegen door poriën tussen de epitheeleellen (Fige 3e3)e]
Difusie is het meest efeiënt met geneesmiddelen die kleine moleeulen beiatene Deze beweging wordt
uitsluitend aangedreien door de kinecsehe energie in moleeulen en gaat door totdat de eoneentraces een
eienwieht bereikene Als er eienwieht is, is de eoneentrace ian de stof ongeieer gelijk aan beide zijden ian het
membraane Passieie difusie omiat geen dragermoleeuul en het proees is geen ierzadigbaar proeese
Verzadiging proeessen zijn beperkt tot een bepaalde snelheid ian aeciiteit door een bepaald aspeet ian het
proeese De oiergrote meerderheid ian de geneesmiddelen krijgt iia difusie toegang tot de bloedstroome
Geneesmiddelen, die meestal enigszins ietoplosbaar zijn (oplosbaar in iet), ierplaatsen zieh gemakkelijk oier
de meeste biologisehe membranene Die geneesmiddelen die in hoge mate in wateroplosbaar zijn, penetreren
het eelmembraan iia waterige kanalene
2
SAKAI, J.B. (2010). PRACTICAL PHARMACOLOGY FOR THE PHARMACY TECHNICIAN. WOLTERS
KLUWER HEALTH | LIPPINCOTT WILLIAMS & WILKINS
HOOFDSTUK 3 FARMACOKINETIKA: DE ABSORPTIE, DISTRIBUTIE EN EXCRETIE VAN
MEDICIJNEN
Veilige en efeeceie medieamenteuze behandeling is niet alleen een funece ian de fysieke en ehemisehe drugs
ian medieijnen, maar ook een funece ian hoe het menselijk liehaam reageert op de toediening ian medieacee
Farmacokinetek besehrijf de liehamelijke proeessen die betrokken zijn bij het bewegen ian drugs door het
liehaam, ioordat de stof zijn werking kan doene De iier fundamentele proeessen die de drugs doormaken zijn:
1) Absorpce
2) Distribuce
3) Metabolisme
4) Exerece
Het proees samen wordt ook wel het ADME- proees genoemde Deze proeessen bepalen wanneer het medieijn
in de bloedbaan iersehijnt en hoe lang het daar blijfe Om een therapeucsehe respons te bereiken, moet er
genoeg ian de werkzame stof in het bloed komen en daarnaast moet het binden aan de reeeptorene
Om te onderzoeken wat de farmaeokinecsehe kenmerken zijn ian een drug wordt er op iersehillende
momenten bloed afgenomen bij een groep proefpersonen nadat zij de drug hebben ingenomene De
ieranderingen in serum of plasmaeoneentrace oier de cjd worden weergeien in een serum concentraton
versus tme curvee De cjd die nodig is ioordat de serum eoneentrace gehalieerd is, heet de half-life of
eliminatone In de urine kunnen metabolieten (bijproduet ian metabolisme, geflterd door de nieren) worden
geiondene Ook al kun je met dergelijk onderzoek de juiste dosis bepalen ioor de gemiddelde persoon, toeh
bestaan er indiiiduele iersehillen die ioor een ierzwakte respons of bijwerkingen zorgene
1
, Absorpte
Absorpce is de oierdraeht ian een geneesmiddel ian zijn toedieningsplaats naar de bloedbaane De snelheid en
de mate ian absorpce hangt af ian de wijze ian toediening, de formulering en ehemisehe eigensehappen ian
het geneesmiddel, en fysiologisehe faetoren die de absorpce kunnen beïniloedene Wanneer een medieijn
intraieneus wordt toegediend, is absorpce niet iereist omdat het medieijn direet ianuit de toediening in de
bloedbaan wordt oiergebraehte In dit geial is de iolledige dosis ian het medieijn besehikbaar in de bloedbaane
Toediening iia andere routes kan resulteren in mindere eoneentraces ianwege oniolledige absorpcee
Wanneer dit gebeurt, wordt minder ian het medieijn door de bloedstroom naar de plaats ian gebruik
afgeleierde Wanneer een tablet of eapsule wordt ingeslikt, moet het eerst oplossen ioordat het kan worden
opgenomen (ontbinding)e
Produeceproeessen en wateroplosbaarheid ian het geneesmiddel beïniloeden oplossnelhedene Sterk in
wateroplosbare medieijnen lossen gemakkelijker op in het maagdarmkanaal (GI), terwijl in iet oplosbare
geneesmiddelen langzamer oplossene Geneesmiddelen met kleinere deeltjesgrooten gaan gemakkelijker in
oplossinge De inerte ingrediënten die aan formuleringen worden toegeioegd, kunnen ook hun oplossing
beïniloedene Fabrikanten moeten iermijden tableten te produeeren die zo ierdieht zijn dat ze door het
maagdarmkanaal gaan zonder ooit op te lossene Tableten die te iroeg oplossen zijn ook problemacseh, omdat
ze sleeht smaken en moeilijk te slikken zijne Speeiale formuleringen of eoacngs kunnen worden gebruikt om het
oplossen te iertragen, waardoor het medieijn tegen maagzuur wordt besehermd of de geleidelijke afgife ian
het medieijn wordt toegestaan om opzetelijk het absorpceproees te ierlengene Dit worden iertraagde of
iertraagde afgifeformuleringen genoemde Vloeibare preparaten iereisen niet de stap ian oplossene Dit
ierklaart het sneller optreden ian de werking gezien met iloeibare formuleringen in iergelijking met hetzelfde
medieijn gegeien in tablet- of eapsuleiorme
Zodra het oplossen is opgetreden, moeten de medieijnmoleeulen door de seleecef permeabele membranen
ian de eellen langs het maagdarmkanaal lopen om de bloedbaan te bereikene Afankelijk ian hun ehemisehe
en fysisehe eigensehappen, zullen geneesmiddelen worden geabsorbeerd door passieie difusie of earrier-
gemedieerd transport oier deze membranene Passieie difusie iindt plaats wanneer er een hoge eoneentrace
ian het geneesmiddel aan de ene kant ian het membraan is en aan de andere kant een lage eoneentracee Dit
iersehil ian de ene kant ian het membraan naar het andere wordt een eoneentracegradiënt genoemde Het is
de natuurlijke neiging ian stofen om ian een gebied met een hogere eoneentrace naar een lagergelegen
gebied te gaan; met andere woorden, stofen gaan de eoneentracegradiënt omlaage Geneesmiddelmoleeulen
bewegen oier membranen of bewegen door poriën tussen de epitheeleellen (Fige 3e3)e]
Difusie is het meest efeiënt met geneesmiddelen die kleine moleeulen beiatene Deze beweging wordt
uitsluitend aangedreien door de kinecsehe energie in moleeulen en gaat door totdat de eoneentraces een
eienwieht bereikene Als er eienwieht is, is de eoneentrace ian de stof ongeieer gelijk aan beide zijden ian het
membraane Passieie difusie omiat geen dragermoleeuul en het proees is geen ierzadigbaar proeese
Verzadiging proeessen zijn beperkt tot een bepaalde snelheid ian aeciiteit door een bepaald aspeet ian het
proeese De oiergrote meerderheid ian de geneesmiddelen krijgt iia difusie toegang tot de bloedstroome
Geneesmiddelen, die meestal enigszins ietoplosbaar zijn (oplosbaar in iet), ierplaatsen zieh gemakkelijk oier
de meeste biologisehe membranene Die geneesmiddelen die in hoge mate in wateroplosbaar zijn, penetreren
het eelmembraan iia waterige kanalene
2
