Hoorcollege Week 5
Punitief privaatrecht versus herstellend strafrecht
Staat er een olifant in de kamer?
- ‘Overloop’/convergentie tussen strafbaar feit en onrechtmatige daad
o Langemeijer 1938: samenhang straf en schadevergoeding
Reactie op de vordering benadeelde partij. Schadevergoeding is wel
degelijk verbonden aan straf, het heeft een punitieve dimensie. Die
dimensie komt nu sterk naar voren.
o Hoe voegen we het civiele schadeverhaal in het strafrecht? Blijft het dan wel
een civiele vordering? Binnen het privaatrecht wordt het
aansprakelijkheidsrecht niet gezien als strafrecht, er is geen sprake van een
punitief privaatrecht.
o Het gaat meer over het verdisconteren van de belangen van het slachtoffer
dan over het strafrecht en privaatrecht ‘samenvoegen’.
- Van invloed op juridische doelen en effecten
o Het recht reageert langzaam door een conservatief karakter en ingrijpende
gevolgen van verandering van het recht. Hierdoor lijkt het alsof het recht niet
adequaat of snel genoeg reageert op nieuwe ontwikkelingen.
- Rechtsherstel: meer dan geld alleen
o Er zijn bewegingen die wijzen op de noodzaak tot convergentie tussen
strafrecht en privaatrecht
- Olifant in de kamer: Iets is aanwezig, niet per se een probleem, binnen het recht
Markt van handhavingsmechanismen
Zie hoorcollege week 1
Er is een markt van handhavingsmechanismen. Het strafrecht was vroeger het uiterste
middel, tegenwoordig is het een keuze om voor het strafrecht te gaan, net zoals je kunt
kiezen voor privaatrecht of bestuursrecht.
, Koppeling aan rechtspleging
- Aansprakelijkheid ‘verschijnt’ via de procedure
- Procedural justice
o Het ontwerp van de procedure en daarin gelegen ruimte voor de
belanghebbende/gelaedeerde bepaalt de legitimiteit van de uitkomst
o Procedurele rechtvaardigheid is heel belangrijk en is van invloed op de
grondslagen die wij kiezen in het recht
- Doet opgeld binnen alle rechtsgebieden
- Civiel schadeverhaal:
o Slachtoffer zoekt publiekrechtelijke erkenning
o Procesdeelnemer annex partij (als eiser)
- Vordering benadeelde partij: sui generis?
Grondslagen strafrecht
- Onrechtsbeginsel
o ‘Het beginsel is dit: dat alleen datgene mag gestraft worden, wat in de eerste
plaats onregt is. Dit is eene conditio sine qua non.’
- Strafrecht is sanctierecht (instrumentaliteit)
o Sancties betekent een punitief karakter, het is meer dan alleen een declaratie
- Dat brengt mee
o Objectivering van strafdoelen en effecten
o Voorwaarden van rechtsbescherming
Sancties zijn zo ingrijpend, waardoor zij op een beperkte manier
moeten worden opgelegd
o Behoud autonome systematiek & dogmatiek
- Definitie van strafrechtelijk ‘onregt’?
o Daadstrafrecht
Dit is ondertussen niet helemaal meer zo. In sommige gevallen is
voorbereiding ook strafbaar. Echter, een gedachte of een idee (wat
dus (nog) niet uitgevoerd is) is niet strafbaar.
o Schuld vereist
o Schade is schade aan de gemene rechtsorde
Schade is geen geïndividualiseerde schade. De regel die is overtreden
is er zodat wij kunnen leven in een samenleving.
Het kan ook de schade omvatten aan een particulier, maar dat is niet
het belangrijkste.
Strafdoelen en effecten
- Ontwikkeling van theorieën over de rechtvaardiging van het strafrecht en straffen
o 2018: verenigingstheorie
- Strafdoelen
o Leedtoevoeging
Punitief: straffen
Drukt afkeuring uit: normatief oordeel over het gedrag
Punitief privaatrecht versus herstellend strafrecht
Staat er een olifant in de kamer?
- ‘Overloop’/convergentie tussen strafbaar feit en onrechtmatige daad
o Langemeijer 1938: samenhang straf en schadevergoeding
Reactie op de vordering benadeelde partij. Schadevergoeding is wel
degelijk verbonden aan straf, het heeft een punitieve dimensie. Die
dimensie komt nu sterk naar voren.
o Hoe voegen we het civiele schadeverhaal in het strafrecht? Blijft het dan wel
een civiele vordering? Binnen het privaatrecht wordt het
aansprakelijkheidsrecht niet gezien als strafrecht, er is geen sprake van een
punitief privaatrecht.
o Het gaat meer over het verdisconteren van de belangen van het slachtoffer
dan over het strafrecht en privaatrecht ‘samenvoegen’.
- Van invloed op juridische doelen en effecten
o Het recht reageert langzaam door een conservatief karakter en ingrijpende
gevolgen van verandering van het recht. Hierdoor lijkt het alsof het recht niet
adequaat of snel genoeg reageert op nieuwe ontwikkelingen.
- Rechtsherstel: meer dan geld alleen
o Er zijn bewegingen die wijzen op de noodzaak tot convergentie tussen
strafrecht en privaatrecht
- Olifant in de kamer: Iets is aanwezig, niet per se een probleem, binnen het recht
Markt van handhavingsmechanismen
Zie hoorcollege week 1
Er is een markt van handhavingsmechanismen. Het strafrecht was vroeger het uiterste
middel, tegenwoordig is het een keuze om voor het strafrecht te gaan, net zoals je kunt
kiezen voor privaatrecht of bestuursrecht.
, Koppeling aan rechtspleging
- Aansprakelijkheid ‘verschijnt’ via de procedure
- Procedural justice
o Het ontwerp van de procedure en daarin gelegen ruimte voor de
belanghebbende/gelaedeerde bepaalt de legitimiteit van de uitkomst
o Procedurele rechtvaardigheid is heel belangrijk en is van invloed op de
grondslagen die wij kiezen in het recht
- Doet opgeld binnen alle rechtsgebieden
- Civiel schadeverhaal:
o Slachtoffer zoekt publiekrechtelijke erkenning
o Procesdeelnemer annex partij (als eiser)
- Vordering benadeelde partij: sui generis?
Grondslagen strafrecht
- Onrechtsbeginsel
o ‘Het beginsel is dit: dat alleen datgene mag gestraft worden, wat in de eerste
plaats onregt is. Dit is eene conditio sine qua non.’
- Strafrecht is sanctierecht (instrumentaliteit)
o Sancties betekent een punitief karakter, het is meer dan alleen een declaratie
- Dat brengt mee
o Objectivering van strafdoelen en effecten
o Voorwaarden van rechtsbescherming
Sancties zijn zo ingrijpend, waardoor zij op een beperkte manier
moeten worden opgelegd
o Behoud autonome systematiek & dogmatiek
- Definitie van strafrechtelijk ‘onregt’?
o Daadstrafrecht
Dit is ondertussen niet helemaal meer zo. In sommige gevallen is
voorbereiding ook strafbaar. Echter, een gedachte of een idee (wat
dus (nog) niet uitgevoerd is) is niet strafbaar.
o Schuld vereist
o Schade is schade aan de gemene rechtsorde
Schade is geen geïndividualiseerde schade. De regel die is overtreden
is er zodat wij kunnen leven in een samenleving.
Het kan ook de schade omvatten aan een particulier, maar dat is niet
het belangrijkste.
Strafdoelen en effecten
- Ontwikkeling van theorieën over de rechtvaardiging van het strafrecht en straffen
o 2018: verenigingstheorie
- Strafdoelen
o Leedtoevoeging
Punitief: straffen
Drukt afkeuring uit: normatief oordeel over het gedrag
