Natuur en techniek
1. Waardeontwikkeling
a. Ethische vraagstukken
Leerlingen leren nadenken over wat ‘goed’ of ‘fout’ is, bijvoorbeeld in technologie of
milieuvraagstukken. Voorbeeld: Is het eerlijk dat we grondstoffen uit arme landen halen voor
onze smartphones?
b. Respectvol omgaan met…
Denk aan respect voor elkaar, voor verschillen in mening, voor natuur en techniek.
Werkvormen zoals kringgesprekken en moreel beraad helpen hierbij.
c. Maatschappelijke en persoonlijke betekenis
Leerlingen ontdekken hoe onderwerpen hen persoonlijk raken én hoe ze invloed hebben op
de samenleving. Voorbeeld: Wat betekent duurzame energie voor mij en mijn familie?
d. Didactiek van keuzes maken
Leren kiezen en beargumenteren. Kinderen leren dat keuzes gevolgen hebben.
Werkvormen: keuzekaarten, dilemma-discussies.
e. Duurzaamheid
Centraal staat zorg voor de aarde. Denk aan kringlopen, hergebruik, energie, afval.
Projectmatig werken met thema’s als “Groene school” of “Plastic soep” is krachtig.
2. Verwondering en nieuwsgierigheid
a. Werkvormen
Werkvormen die nieuwsgierigheid aanwakkeren: proefjes, verrassingsvragen, mystery bags,
'wat-als'-scenario’s.
b. Belevingswereld
Sluit aan bij wat kinderen meemaken: gaming, dieren, voertuigen, natuurverschijnselen. Dit
vergroot betrokkenheid.
c. Talenten van kinderen voor techniek
Laat kinderen ontdekken waar ze goed in zijn: ontwerpen, bouwen, analyseren. Gebruik
talentenkaarten of doe-opdrachten.
d. Hands-on/brains-on
Combinatie van doen én denken. Laat kinderen eerst iets bouwen, dan nadenken over hoe
en waarom iets werkt. Bijvoorbeeld: bouw een brug, test hem en bespreek waarom hij het
houdt of niet.
3. Natuurbeleving
a. Werkvormen
Excursies, natuurobservaties, zintuiglijke ervaringen. Denk aan blotevoetenpaden, geluiden
herkennen, natuurdagboekjes.
,b. Waardering
Kinderen leren genieten van en zorg dragen voor de natuur. Vragen als: Wat vind jij mooi in
de natuur? Wat wil jij beschermen? kunnen dit ondersteunen.
4. Onderzoekend leren en ontwerpend leren
a. Werkvormen
De onderzoekscyclus (vragen stellen, voorspellen, onderzoeken, concluderen). Werkvorm:
onderzoeksvragen bedenken bij een verschijnsel.
b. Verklaren
Kinderen leren niet alleen iets te zien, maar ook te begrijpen. Voorbeeld: Waarom regent het
vaker in de herfst?
c. Causaliteit
Leren nadenken in oorzaak-gevolg. Als ik dit doe, wat gebeurt er dan? → belangrijk bij
techniek en wetenschap.
d. Wetenschap
Introductie in wetenschappelijke houding: nieuwsgierig, kritisch, systematisch. Maak kennis
met beroepen als bioloog, ingenieur.
e. Cyclisch werken
Niet alles hoeft in één keer perfect: ontwerpen, testen, verbeteren hoort erbij. Gebruik
iteraties: plan-do-check-act.
f. Ontdekkend leren
Vrij ontdekken met begeleiding. Voorbeeld: kinderen krijgen materialen en mogen zelf
bedenken wat ze willen bouwen of onderzoeken.
g. Techniekgebieden en typeringen
Verschillende takken: constructie, transport, energie, communicatie. Laat kinderen kennis
maken met diversiteit in techniek via stations of projecten.
Zeker! Hieronder vind je per onderdeel een korte beschrijving van wat het inhoudt én hoe je
het praktisch kunt terugzien in een les of onderwijsactiviteit. Ik sluit aan bij praktijkgericht
onderwijs (denk aan thematisch, onderzoekend of ontwerpend leren in het primair onderwijs
of onderbouw VO).
5. Gespreksvorming
a. Gespreksvaardigheden
Leren luisteren, samenvatten, doorvragen en respectvol reageren.
🧩 In de les: Rollenspellen, kringgesprekken over actuele thema’s of groepswerk waarbij
leerlingen elkaars ideeën moeten verwoorden.
b. Socratisch gesprek
Een diepgaand gesprek over een filosofische vraag, zonder direct ‘goed’ of ‘fout’.
🧩 In de les: Start met een open vraag zoals: “Moet alles wat mogelijk is met techniek ook
daadwerkelijk worden gedaan?” → leerlingen onderzoeken samen zonder oordeel.
,6. Concept-contextbenadering
a. Kennisconstructie
Leerlingen bouwen zelf kennis op door eigen ervaringen en inzichten te verbinden met
nieuwe informatie.
In de les: Eerst laten onderzoeken/ervaren (bijv. proefje), daarna uitleg en samenhang
verduidelijken.
b. Pre- en misconcepten
Voorkennis ophalen én corrigeren van foutieve denkbeelden.
In de les: Laat leerlingen eerst zelf uitleggen wat ze denken (“Waarom gaat een boot
drijven?”), daarna experiment + uitleg.
c. Belevingswereld
Aansluiten bij wat leerlingen interesseert of meemaken.
In de les: Techniekles over energie aan de hand van mobieltjes of elektrische steps.
d. Leefwereld
Verband leggen met de dagelijkse omgeving.
In de les: Ontwerpopdracht: Hoe kunnen we ons schoolplein duurzamer maken?
e. Actualiteiten
Inspelen op wat er speelt in de wereld.
In de les: Gebruik nieuwsberichten als startpunt voor onderzoeksvragen (bijv. over klimaat,
techniek, voeding).
7. Strategieën en ondersteuning
a. Denk- en werkvaardigheden
Analyseren, plannen, evalueren, samenwerken.
In de les: Leerlingen maken in groepjes een stappenplan voor hun onderzoek of ontwerp.
b. Systeemdenken
Leren kijken naar relaties binnen een geheel.
In de les: Bekijk samen hoe afval van een school invloed heeft op de omgeving – alles is
met elkaar verbonden.
c. Ecologisch denken
Duurzaam leren denken: wat zijn de effecten op natuur, mens en toekomst?
In de les: Ontwerp een verpakking zonder plastic, denk aan grondstoffen en afval.
d. Vorm- & functie-denken
Waarom ziet iets eruit zoals het eruitziet? Vorm volgt functie.
In de les: Onderzoek verschillende vogelbekken en koppel deze aan eetgewoontes →
ontwerp je eigen vogelsoort.
e. Meten
Leren omgaan met meetinstrumenten en data.
In de les: Meet de temperatuur op verschillende plekken in school en vergelijk → waarom
zijn sommige plekken warmer?
f. Modelleren
Vereenvoudigde weergave maken van werkelijkheid om iets uit te leggen.
In de les: Maak een stroomkring van papier of met blokjes voordat je het echt bouwt.
, g. Vragen stellen
De kunst van goede onderzoeksvragen leren.
In de les: Gebruik de ‘vraagladder’ of stel kinderen een probleem en laat ze zelf vragen
bedenken om het te onderzoeken.
8. Innovatief ontwerp
a. Duurzaamheid
Ontwerpen met oog op hergebruik, energie, natuur.
In de les: Bouw een insectenhotel of ontwerp een duurzaam vervoermiddel voor de buurt.
b. Vakintegratie
Koppeling van verschillende vakken (taal, rekenen, wereldoriëntatie, techniek).
In de les: Project "Water" waarin kinderen water testen (natuur), rekenen met liters
(rekenen), een watertoren bouwen (techniek) en verslag doen (taal).
c. Innovatie
Nieuwe oplossingen bedenken voor bestaande problemen.
In de les: Geef een probleem als “Hoe kunnen we kinderen stimuleren om vaker de fiets te
nemen?” en laat ze brainstormen, prototypes maken en testen.
Beeldend
1. MVB-model: Materiaal – Vorm – Betekenis
Materiaal: wat wordt er gebruikt? (papier, verf, klei, hout, stof, digitale media, enz.)
Vorm: hoe ziet het eruit? (gebruik van beeldaspecten: kleur, lijn, vorm, compositie,
textuur…)
Betekenis: wat drukt het uit of wat wil de maker ermee zeggen? (emotie, boodschap,
verhaal, functie)
Voorbeeld les:
Opdracht: "Maak een kunstwerk over een herinnering"
Materiaal: kinderen kiezen zelf: potlood, collagemateriaal, verf…
Vorm: ze letten op kleurgebruik, vorm, compositie
Betekenis: ze vertellen bij hun werk wat de herinnering was en waarom ze deze
verbeeld hebben
2. Verschillende functies en betekenissen van beelden in de samenleving
Beelden zijn overal: ze informeren, overtuigen, raken, waarschuwen of amuseren.
In de klas:
Bekijk affiches, pictogrammen of kunst in de openbare ruimte. Bespreek:
Wat is de bedoeling van dit beeld?
Voor wie is het bedoeld?
1. Waardeontwikkeling
a. Ethische vraagstukken
Leerlingen leren nadenken over wat ‘goed’ of ‘fout’ is, bijvoorbeeld in technologie of
milieuvraagstukken. Voorbeeld: Is het eerlijk dat we grondstoffen uit arme landen halen voor
onze smartphones?
b. Respectvol omgaan met…
Denk aan respect voor elkaar, voor verschillen in mening, voor natuur en techniek.
Werkvormen zoals kringgesprekken en moreel beraad helpen hierbij.
c. Maatschappelijke en persoonlijke betekenis
Leerlingen ontdekken hoe onderwerpen hen persoonlijk raken én hoe ze invloed hebben op
de samenleving. Voorbeeld: Wat betekent duurzame energie voor mij en mijn familie?
d. Didactiek van keuzes maken
Leren kiezen en beargumenteren. Kinderen leren dat keuzes gevolgen hebben.
Werkvormen: keuzekaarten, dilemma-discussies.
e. Duurzaamheid
Centraal staat zorg voor de aarde. Denk aan kringlopen, hergebruik, energie, afval.
Projectmatig werken met thema’s als “Groene school” of “Plastic soep” is krachtig.
2. Verwondering en nieuwsgierigheid
a. Werkvormen
Werkvormen die nieuwsgierigheid aanwakkeren: proefjes, verrassingsvragen, mystery bags,
'wat-als'-scenario’s.
b. Belevingswereld
Sluit aan bij wat kinderen meemaken: gaming, dieren, voertuigen, natuurverschijnselen. Dit
vergroot betrokkenheid.
c. Talenten van kinderen voor techniek
Laat kinderen ontdekken waar ze goed in zijn: ontwerpen, bouwen, analyseren. Gebruik
talentenkaarten of doe-opdrachten.
d. Hands-on/brains-on
Combinatie van doen én denken. Laat kinderen eerst iets bouwen, dan nadenken over hoe
en waarom iets werkt. Bijvoorbeeld: bouw een brug, test hem en bespreek waarom hij het
houdt of niet.
3. Natuurbeleving
a. Werkvormen
Excursies, natuurobservaties, zintuiglijke ervaringen. Denk aan blotevoetenpaden, geluiden
herkennen, natuurdagboekjes.
,b. Waardering
Kinderen leren genieten van en zorg dragen voor de natuur. Vragen als: Wat vind jij mooi in
de natuur? Wat wil jij beschermen? kunnen dit ondersteunen.
4. Onderzoekend leren en ontwerpend leren
a. Werkvormen
De onderzoekscyclus (vragen stellen, voorspellen, onderzoeken, concluderen). Werkvorm:
onderzoeksvragen bedenken bij een verschijnsel.
b. Verklaren
Kinderen leren niet alleen iets te zien, maar ook te begrijpen. Voorbeeld: Waarom regent het
vaker in de herfst?
c. Causaliteit
Leren nadenken in oorzaak-gevolg. Als ik dit doe, wat gebeurt er dan? → belangrijk bij
techniek en wetenschap.
d. Wetenschap
Introductie in wetenschappelijke houding: nieuwsgierig, kritisch, systematisch. Maak kennis
met beroepen als bioloog, ingenieur.
e. Cyclisch werken
Niet alles hoeft in één keer perfect: ontwerpen, testen, verbeteren hoort erbij. Gebruik
iteraties: plan-do-check-act.
f. Ontdekkend leren
Vrij ontdekken met begeleiding. Voorbeeld: kinderen krijgen materialen en mogen zelf
bedenken wat ze willen bouwen of onderzoeken.
g. Techniekgebieden en typeringen
Verschillende takken: constructie, transport, energie, communicatie. Laat kinderen kennis
maken met diversiteit in techniek via stations of projecten.
Zeker! Hieronder vind je per onderdeel een korte beschrijving van wat het inhoudt én hoe je
het praktisch kunt terugzien in een les of onderwijsactiviteit. Ik sluit aan bij praktijkgericht
onderwijs (denk aan thematisch, onderzoekend of ontwerpend leren in het primair onderwijs
of onderbouw VO).
5. Gespreksvorming
a. Gespreksvaardigheden
Leren luisteren, samenvatten, doorvragen en respectvol reageren.
🧩 In de les: Rollenspellen, kringgesprekken over actuele thema’s of groepswerk waarbij
leerlingen elkaars ideeën moeten verwoorden.
b. Socratisch gesprek
Een diepgaand gesprek over een filosofische vraag, zonder direct ‘goed’ of ‘fout’.
🧩 In de les: Start met een open vraag zoals: “Moet alles wat mogelijk is met techniek ook
daadwerkelijk worden gedaan?” → leerlingen onderzoeken samen zonder oordeel.
,6. Concept-contextbenadering
a. Kennisconstructie
Leerlingen bouwen zelf kennis op door eigen ervaringen en inzichten te verbinden met
nieuwe informatie.
In de les: Eerst laten onderzoeken/ervaren (bijv. proefje), daarna uitleg en samenhang
verduidelijken.
b. Pre- en misconcepten
Voorkennis ophalen én corrigeren van foutieve denkbeelden.
In de les: Laat leerlingen eerst zelf uitleggen wat ze denken (“Waarom gaat een boot
drijven?”), daarna experiment + uitleg.
c. Belevingswereld
Aansluiten bij wat leerlingen interesseert of meemaken.
In de les: Techniekles over energie aan de hand van mobieltjes of elektrische steps.
d. Leefwereld
Verband leggen met de dagelijkse omgeving.
In de les: Ontwerpopdracht: Hoe kunnen we ons schoolplein duurzamer maken?
e. Actualiteiten
Inspelen op wat er speelt in de wereld.
In de les: Gebruik nieuwsberichten als startpunt voor onderzoeksvragen (bijv. over klimaat,
techniek, voeding).
7. Strategieën en ondersteuning
a. Denk- en werkvaardigheden
Analyseren, plannen, evalueren, samenwerken.
In de les: Leerlingen maken in groepjes een stappenplan voor hun onderzoek of ontwerp.
b. Systeemdenken
Leren kijken naar relaties binnen een geheel.
In de les: Bekijk samen hoe afval van een school invloed heeft op de omgeving – alles is
met elkaar verbonden.
c. Ecologisch denken
Duurzaam leren denken: wat zijn de effecten op natuur, mens en toekomst?
In de les: Ontwerp een verpakking zonder plastic, denk aan grondstoffen en afval.
d. Vorm- & functie-denken
Waarom ziet iets eruit zoals het eruitziet? Vorm volgt functie.
In de les: Onderzoek verschillende vogelbekken en koppel deze aan eetgewoontes →
ontwerp je eigen vogelsoort.
e. Meten
Leren omgaan met meetinstrumenten en data.
In de les: Meet de temperatuur op verschillende plekken in school en vergelijk → waarom
zijn sommige plekken warmer?
f. Modelleren
Vereenvoudigde weergave maken van werkelijkheid om iets uit te leggen.
In de les: Maak een stroomkring van papier of met blokjes voordat je het echt bouwt.
, g. Vragen stellen
De kunst van goede onderzoeksvragen leren.
In de les: Gebruik de ‘vraagladder’ of stel kinderen een probleem en laat ze zelf vragen
bedenken om het te onderzoeken.
8. Innovatief ontwerp
a. Duurzaamheid
Ontwerpen met oog op hergebruik, energie, natuur.
In de les: Bouw een insectenhotel of ontwerp een duurzaam vervoermiddel voor de buurt.
b. Vakintegratie
Koppeling van verschillende vakken (taal, rekenen, wereldoriëntatie, techniek).
In de les: Project "Water" waarin kinderen water testen (natuur), rekenen met liters
(rekenen), een watertoren bouwen (techniek) en verslag doen (taal).
c. Innovatie
Nieuwe oplossingen bedenken voor bestaande problemen.
In de les: Geef een probleem als “Hoe kunnen we kinderen stimuleren om vaker de fiets te
nemen?” en laat ze brainstormen, prototypes maken en testen.
Beeldend
1. MVB-model: Materiaal – Vorm – Betekenis
Materiaal: wat wordt er gebruikt? (papier, verf, klei, hout, stof, digitale media, enz.)
Vorm: hoe ziet het eruit? (gebruik van beeldaspecten: kleur, lijn, vorm, compositie,
textuur…)
Betekenis: wat drukt het uit of wat wil de maker ermee zeggen? (emotie, boodschap,
verhaal, functie)
Voorbeeld les:
Opdracht: "Maak een kunstwerk over een herinnering"
Materiaal: kinderen kiezen zelf: potlood, collagemateriaal, verf…
Vorm: ze letten op kleurgebruik, vorm, compositie
Betekenis: ze vertellen bij hun werk wat de herinnering was en waarom ze deze
verbeeld hebben
2. Verschillende functies en betekenissen van beelden in de samenleving
Beelden zijn overal: ze informeren, overtuigen, raken, waarschuwen of amuseren.
In de klas:
Bekijk affiches, pictogrammen of kunst in de openbare ruimte. Bespreek:
Wat is de bedoeling van dit beeld?
Voor wie is het bedoeld?
