Samenvatting Onderzoek en diagnose dysfagie en dysartrie

Hoorcollege 4.1 Dyfagie

Wat moet je onthouden?
• definitie van dysfagie
• neurologische achtergrond van dysfagie
• hoe normaal slikken verloopt

wat is dysfagie?
Algemene definitie van dysfagie:

 moeite om voedsel van de mond naar de maag te verplaatsen

daarbij hoort:
• het geheel van gedrags-, sensorische- en motorische handelingen ter voorbereiding op en
uitvoering van de slikbeweging
• inclusief cognitieve bewustwording van de eetsituatie, visuele herkenning van voedsel en
fysiologische reacties op de geur en aanwezigheid van voedsel (bijv. toename van speeksel)

waarom kennis over de neurologische achtergrond?
• bij patiënten met slikstoornissen (dysfagie) is het onderzoeken van de orofaciale motoriek
en sensibiliteit een belangrijk onderdeel van de diagnostiek

• kennis van de orofaciale en de orofaryngeale sensomotoriek is daarom essentieel

• het onderzoeksgebied van de logopedist, zonder instrumentarium, d.w.z. alleen met een
tongspatel, wattenstokje en lampje, beperkt zich tot de motoriek en de sensibiliteit:
- van het gezicht: faciaal of extra-oraal
- in de mondholte: intra-oraal
- in de direct zichtbare keelholte of orofarynx: orofaryngeaal


neurologische achtergrond
Innervatie:

 vanuit de hersenschors = centraal motorisch neuron (cmn) (tot
hersenstam/ruggenmerg) naar het perifeer motorisch neuron (pmn) naar de spier




van hersenschors tot hersenstam naar spier (corticobulbair) (bulbair) spastische verlamming
- slappe verlamming (in je hersenstam zelf)

,  aansturing van hoofd/hals gebied: zenuwbanen kruisen op de overgang van de
hersenstam naar het ruggenmerg
 rest van het lichaam: zenuwbanen kruisen pas in het ruggenmerg


hersenzenuwen betrokken bij slikbeweging
 nervus trigeminus (N. V)
beweging onderkaak > spreken / kauwen; sensibiliteit tong
 nervus facialis (N. VII)
motoriek gelaat > kringspier oog / mond, wangspier; smaak voorste 2/3e tong
 nervus glossopharyngeus (N. IX)
deel motoriek farynx (heffen en verwijden); sensibiliteit en smaak achterste 1/3e tong
 nervus vagus (N. X)
verzorgt velum, farynx, larynx, organen buik/borst > spreken, slikken, ademhaling
(motorische en sensibele functies)
 nervus hypoglossus (N. XII)
motoriek tong

,Anatomie




fysiologie van de normale slikbeweging en de 4 fasen van het slikproces
 opeenvolgende, gecoördineerde bewegingen

 gedeeltelijk willekeurig, gedeeltelijk onwillekeurig

 4 fasen van het slikproces:
 voorbereidende orale fase
o bewust en willekeurig samen de orale fase in De Bodt, 2015
 orale transportfase
o bewust en willekeurig
 faryngeale fase
o bewust en onwillekeurig
 oesofageale fase
o onbewust en onwillekeurig

, Efferente banen lopen van je hersenschors naar welke spier dan ook. = motorische banen,
sturen je beweging aan je motoriek (vanaf boven naar beneden)

Afferente banen  gaan precies andersom. Sturen informatie vanuit je huid, vanuit je
spieren naar je hersenschors. (vanuit de buitenkant naar je hersenen.)




voorbereidende orale fase
• bewust en willekeurig
• mond openen
• mond sluiten (afhappen)
• afsnijden, pletten, kauwen/malen
• tong verzamelt voeding
• tong houdt voeding tegen het gehemelte




hersenzenuwen in de voorbereidende orale fase
afferente controle (dus naar ruggenmerg toe, sensorisch):
• sensibiliteit tong : N. V
• smaak tong (voorste 2/3 deel) : N. VII
• sensibiliteit en smaak tong : N. IX
(achterste 1/3 deel)

efferente controle (dus van ruggenmerg af naar de spieren, motorisch):
• masticatie : N.V
• labiale sfincter (kringspier rondom je lippen : N. VII
• tong : N. XII