TIJDVAK 5
TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS
Kenmerkende aspecten
18 - Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe
wetenschappelijke belangstelling
19 - De hernieuwde orië ntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
20 - Het begin van de Europese expansie overzee
21 - De protestantse reformatie had splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg
22 - Het con lict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
, TIJDVAK 5 | TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS
Kenmerkende aspecten 18 & 19
Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van
een nieuwe wetenschappelijke belangstelling & De hernieuwde oriëntatie op
het erfgoed van de klassieke oudheid
In de 15e eeuw waren veel steden in Italië , zoals Venetië , Milaan en Florence door handel steenrijk
geworden. De rijke handelaren en bankiers lieten schitterende paleizen bouwen en die versieren
door kunstenaars. Deze beeldhouwers, architecten en beeldende kunstenaars waren in steeds
grotere mate geı̈nspireerd door de Klassieke Oudheid en beeldden klassieke schoonheidsidealen,
zoals perfecte symmetrie af. Bouwkundige elementen zoals Dorische, Ionische en Korinthische
zuilen keerden terug. De kunstenaars bestudeerden de menselijke anatomie experimenteerden met
schaduwen, lijnen en kleuren. Op die manier creë erden zij realistische beelden. Behalve bijbelse
voorstellingen beeldden zij nu ook (weer) portretten, landschappen en mythologische iguren af.
Zel bewust signeerden zij hun werk.
Maar niet alleen in de kunst was men door de Oudheid geı̈nspireerd; ook de klassieke normen en
waarden werden weer steeds meer onderwezen en nageleefd. Zogeheten humanistische geleerden
bestudeerden de klassieke taal- en letterkunde en iloso ie. Ze wilden de teksten begrijpen zoals ze
bedoeld waren en probeerden de aanpassingen die in de, vanaf dat moment ‘barbaars’ genoemde,
middeleeuwen waren gemaakt, ongedaan te maken.
Onder andere door de uitvinding van de boekdrukkunst werden de humanistische ideeë n van
deze nieuwe tijd, die de ‘renaissance’, Frans voor ‘wedergeboorte’ werd genoemd, vanaf 1500 snel
vanuit Italië over de rest van Europa verspreid. Bekende humanisten waren Erasmus van Rotter-
dam, die een christelijke humanist was en terug wilde naar de kern van het christendom en Thomas
More, van wie in 1516 het boek ‘Utopia’ verscheen, waarin een ideale, op godsdienstige verdraag-
zaamheid en godsdienstige vrijheid gebaseerde, samenleving uiteengezet werd.
Op den duur was het bestuderen van de klassieke taal en cultuur niet meer alleen voor de huma-
nisten weggelegd, maar werd dit ook als belangrijk deel van de opvoeding van de hoge burgerij ge-
zien. Ook kwam er een beeld van de ideale mens, de ʜᴏᴍᴏ ᴜɴɪᴠᴇʀsᴀʟɪs, die zich op veel verschil-
lende gebieden ontplooid had. Een heel bekende alleskunner was Leonardo da Vinci.
Er ontstond een nieuw levensgevoel met een nieuw mens- en wereldbeeld. Het levensmotto ver-
schoof van ‘ᴍᴇᴍᴇɴᴛᴏ ᴍᴏʀɪ’ (‘gedenk te sterven’) naar ‘ᴄᴀʀᴘᴇ ᴅɪᴇᴍ’ (‘pluk de dag’). Men was minder
gericht op god en meer op plezier maken in het leven.
De renaissance was het begin van de vroegmoderne tijd.
1
TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS
Kenmerkende aspecten
18 - Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe
wetenschappelijke belangstelling
19 - De hernieuwde orië ntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid
20 - Het begin van de Europese expansie overzee
21 - De protestantse reformatie had splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg
22 - Het con lict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat
, TIJDVAK 5 | TIJD VAN ONTDEKKERS EN HERVORMERS
Kenmerkende aspecten 18 & 19
Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van
een nieuwe wetenschappelijke belangstelling & De hernieuwde oriëntatie op
het erfgoed van de klassieke oudheid
In de 15e eeuw waren veel steden in Italië , zoals Venetië , Milaan en Florence door handel steenrijk
geworden. De rijke handelaren en bankiers lieten schitterende paleizen bouwen en die versieren
door kunstenaars. Deze beeldhouwers, architecten en beeldende kunstenaars waren in steeds
grotere mate geı̈nspireerd door de Klassieke Oudheid en beeldden klassieke schoonheidsidealen,
zoals perfecte symmetrie af. Bouwkundige elementen zoals Dorische, Ionische en Korinthische
zuilen keerden terug. De kunstenaars bestudeerden de menselijke anatomie experimenteerden met
schaduwen, lijnen en kleuren. Op die manier creë erden zij realistische beelden. Behalve bijbelse
voorstellingen beeldden zij nu ook (weer) portretten, landschappen en mythologische iguren af.
Zel bewust signeerden zij hun werk.
Maar niet alleen in de kunst was men door de Oudheid geı̈nspireerd; ook de klassieke normen en
waarden werden weer steeds meer onderwezen en nageleefd. Zogeheten humanistische geleerden
bestudeerden de klassieke taal- en letterkunde en iloso ie. Ze wilden de teksten begrijpen zoals ze
bedoeld waren en probeerden de aanpassingen die in de, vanaf dat moment ‘barbaars’ genoemde,
middeleeuwen waren gemaakt, ongedaan te maken.
Onder andere door de uitvinding van de boekdrukkunst werden de humanistische ideeë n van
deze nieuwe tijd, die de ‘renaissance’, Frans voor ‘wedergeboorte’ werd genoemd, vanaf 1500 snel
vanuit Italië over de rest van Europa verspreid. Bekende humanisten waren Erasmus van Rotter-
dam, die een christelijke humanist was en terug wilde naar de kern van het christendom en Thomas
More, van wie in 1516 het boek ‘Utopia’ verscheen, waarin een ideale, op godsdienstige verdraag-
zaamheid en godsdienstige vrijheid gebaseerde, samenleving uiteengezet werd.
Op den duur was het bestuderen van de klassieke taal en cultuur niet meer alleen voor de huma-
nisten weggelegd, maar werd dit ook als belangrijk deel van de opvoeding van de hoge burgerij ge-
zien. Ook kwam er een beeld van de ideale mens, de ʜᴏᴍᴏ ᴜɴɪᴠᴇʀsᴀʟɪs, die zich op veel verschil-
lende gebieden ontplooid had. Een heel bekende alleskunner was Leonardo da Vinci.
Er ontstond een nieuw levensgevoel met een nieuw mens- en wereldbeeld. Het levensmotto ver-
schoof van ‘ᴍᴇᴍᴇɴᴛᴏ ᴍᴏʀɪ’ (‘gedenk te sterven’) naar ‘ᴄᴀʀᴘᴇ ᴅɪᴇᴍ’ (‘pluk de dag’). Men was minder
gericht op god en meer op plezier maken in het leven.
De renaissance was het begin van de vroegmoderne tijd.
1
