Samenvatting Praktische cursus zinsontleding

Samenvatting zinsontledeging
Zinsontledeging:
Persoonsvorm:
Vraagzin maken en pv komt vooraan te staan
Bij samengestelde zinnen, dan twee pv’s.  bij ‘en’, ‘dat’ en ‘komma’

Ongerwerp:
Wie/wat + pv?
 Loos ongerwerp: het
 Herhaledeng ontwerp: dat, die
 Pledaatsongerwerp: er
Als er loos onderwerp is, geen onderwerp
Als er plaatsonderwerp is, wel onderwerp
Bij gebiegenge wijs geen ongerwerp!
Voorbeeledg: Laat merken dat u hoge verwachtngen van leerlingen hebt

Werkwoorgeledijk gezegge:
Aledlede werkwoorgen: DOEN
 Als ‘zich’ niet vervangbaar is  Piet schaamge zich/herinnerge zich/vergiste zich.
 Wel vervangbaar is bijv: Karel waste zich: Karel waste ge baby:
Ook vervangbaar is: zich scheren. Zich vervangbaar ander woord. NIET WW gez.

 Te hoort bij ww gez.
 Ook zich, me, je, ons, als het niet weglaatbaar of vervangbaar is.
 Samengesteledge werkwoorgen
Inhalen: halen in, boekhouden; hield boek, wegsterven; sterf weg
 Werkwoorgeledijke uitgrukking
Rekening houden, hield rekening, fater slaan, heb fater geslagen, poets bakken, had
poets gebakken.

Naamwoorgeledijke gezegge:
Koppeledwerkwoorg en nw-geeled (woorg(en) gie iets zegt over ongerwerp): ZIJN

Werkwoorgeledijke gezegge = DOEN
Naamwoorgeledijke gezegge = ZIJN (soms fguurledijk taaledgebruik!)
1e vraag: wat + koppeledwerkwoorg + ong = antwoorg: DOEN of ZIJN?????
2e vraag: wat + koppeledww + ong = nw-geeled = nw. gez
 Koppeledwerkwoorg: ZWoBBeLS en Het Dronken Vliegtuig

,o Zijn, worden, blijven, blijken, lijken, schijnen, heten, dunken, voorkomen.
o Zou is een koppel ww
o Laatste ww is vaak koppeled ww
o schijnt een bewonder te zijn (koppeled ww)  nw gez.
o schijnt modernste te worgen (koppeled ww)
o zou te koop zijn (koppeled ww).

 Bestaat uit ww geeled, nw geeled en koppeledww.

 Drie echte koppeledwerkwoorgen: zijn, worden en blijven
De angere kunnen aangevuledg worgen met ‘te + een van geze koppeled ww.
o Fred schijnt ziek: Fred schijnt ziek te zijn.
o De directeur leek boos. De directeur leek boos te blijven.

 UITDRUKKING, geen pledaats!
o Rudi was in ge woledken (daar was hij NIET) --> fguurlijk taalgebruik! --> nw. gez.
o Het vliegtuig was in de wolken (daar was het vliegtuig/plaats) --> ww. gez.

o Mieke is in de keuken. Is = bevindt is. Dus is = ww. gez
o Mieke is in ge zevenge hemeled. Is in de zevende hemel = is heel blij (dat is ze): nw. gez

 Vervangeng koppeledwerkwoorg:
- staan, zitten en valedleden voor ZIJN & raken voor WORDEN.
o Dat STOND nog te bezien (is nog te bezien)
o Lodewijk ZAT om geld verlegen (is geld verlegen)
o Die beslissing VIEL hem moeilijk (was moeilijk)
o De jongens raakten handgemeen (werden handgemeen)

 GEEN Koppeledwerkwoorg
Werkwoorgen: zijn, worgen, bledijven, schijnen, enz. zonger nw. geeled, gan geen koppeled
ww, maar ZELFSTANDIG WW!!!!
o Mieke WAS in de kamer  zijn = zich bevinden DOEN
o Wat niet is, kan WORDEN  worden = ontstaan DOEN
o Zon SCHIJNT fel  schijnen = licht geven DOEN
o Emmy BLIJFT vanavond  blijven = vertoeven DOEN; ww
WEL koppeledwerkwoorg

, o De voorzitter schijnt ziek = ZIJN/is
o Emmy blijf boos vanavond = ZIJN/is




DIT GOED DUIDELIJK MAKEN DOOR: pv vervangen goor infniief (helede ww)
o Zon SCHIJNT fel  schijnen = licht geven = DOEN
Het fel/felle schijnen van de zon --> ZELFST.WW
o De voorzitter schijnt ziek = ZIJN/is
Het ziek/zieke schijnen van de voorzitter (kan niet!) --> NW.GEZ
o Emmy blijf lang vanavond. = DOEN
Het lang/lange blijven van Emmy --> ZELFST. ww
o Emmy blijf boos vanavond. = ZIJN/is
Het boos/boze blijven van Emmy (kan niet!) --> NW. GEZ

 Verschiled ww gez. en nw. gez: DUBBELZINNIGHEID!
o Alie en Ed zijn gisteren getrouwd
Vergelijkbaar met: Alie en Ed trouwde gisteren (ww. gez)
o Alie en Ed zijn sinds gisteren getrouwd
Vergelijkbaar met: Alie en Ed zijn sinds gisteren echtgenoten (nw.gez)
Bij nw. gez het ww verangeren goor woorg van toestang

Ook guigeledijk goor: aleds pv achteraan staat verschiledledenge voledgorgemogeledijkhegen
- Ww. gez: 2 voledgorgemogeledijkhegen
- Nw. gez: 1 voledgorge mogeledijkhegen
o Ik weet dat Loes gisteren vertrokken is. DOEN
o Ik weet dat Loes gisteren is vertrokken: ww. gez

o Ik weet dat Loes ziek is. ZIJN
o Ik weet dat Loes is ziek. (KAN NIET!): nw. gez

o Hij merkte dat de soep met veel kruiden was bereid. DOEN
o Hij merkte dat de soep met veel kruiden bereid was (ww.gez)


o De luitenant zei dat het peloton bereid was. ZIJN (was bereid; zegt over peleton)
o De luitenant zei dat het peloton was bereid (KAN NIET!): nw. gez

, Nw geeled zegt iets over het ongerwerp
Voorbeeledgen van nw. Gez:
o Mijn vader is vijftig jaar  nw gez.
Vijfige jarige vader

o Mijn vader is op zijn studeerkamer  ww gez.
o Op zijn kamer  zegt niks over mijn vader.
o Zuid-Korea en Singapore zijn voorledopers op technologisch gebied.
o Nw. Gez: zijn voorlopers  koppelwerkwoord en woord dat iets zegt over ond.

Tip:
 Als je koppelww ziet, dan checken of nw gez. Is  gaat het over het onderwerp?
ZIJN
 Bij nw deel nooit tjdsbepaling (in korte tjd, eeuwig) of plaatsbepaling

Stap 1: zie je koppeledww?
o Ja  kijken of het nw gez is? Zegt het iets over het onderwerp? ZIJN
o Nee  ww gez. En lijdend vw. DOEN
Bij nw gez. geen bijwoorden: zoals uiteindelijk, echter, allerminst

Lasige zinnen:
Letterledijk en fguurledijk:
o Johannes is in zijn achtertuin: ww gez door plaats, zegt niks over onderwerp: ZIJN
o Johannes is in zijn knoledledentuin: nw. gez door knollentuin (fguurlijk: tevreden ZIJN)

o De kamer is gisteren behangen door de buurman: ww gez: letterlijk taalgebruik DOEN
o De kamer is sinds gisteren behangen: nw. gez: fguurlijk (decoratef) ZIJN

o Die beslissing is hem moeiledijk gevaledleden: nw. gez (fguurlijk). Beslissing niet echt
gevallen. Zegt iets over onderwerp: ZIJN
o Willem is van de trap gevallen: ww. gez (letterlijk) DOEN

DOEN (ww.gez) EN ZIJN (nw gez)
o De bloemen zijn door Andrea heel artstek geschikt: ww. gez: DOEN
o De bloemen zijn niet voor begrafenissen geschikt: nw gez: ZIJN; over de bloemen

o Dat boek is niet voor kinderen bestemg: nw: koppelww en zegt iets over boek ZIJN.