College aantekeningen bestuurs(proces)recht I

College 1
Plaats en structuur van de Awb
Komst van de Awb
- Grondwetsherziening 1983 (2e lezing): art. 107 Gw
1. De wet regelt het burgerlijk(proces) recht en strafrecht(proces)recht
2. De wet stelt algemene regels van bestuursrecht vast

Wat bracht de Awb?
De Awb werkt (met het oog op het ‘bijzondere deel’) met verschillende soort regels:
- Regels die te standaard zijn voor het gehele bestuursrecht (bijv. art. 1:2 Awb)
 Dwingend recht
- Regels voor normale gevallen, tenzij… (bijv. art. 4:1 Awb)
 Regelend recht
- Rest- of vangnetbepalingen (bijv. art. 4:13 Awb)
 Aanvullend recht
- Op afroep beschikbare procedures (bijv. art. 3:10 lid 1 Awb e.v.)
 Facultatief recht
Is de Awb belangrijk? Ja zeker wel; deze vormt een algemene systeemwet voor het
bestuursrecht met algemene begrippen, normen en regels, maar…
- De Awb bevat nagenoeg geen bevoegdheidstoebedeling
 In principe kent de Awb geen bevoegdheden toe
 Uitzondering is de toezichthouder in hoofdstuk 5 van de Awb. De bevoegdheden
van de toezichthouders waren gericht op feitelijke handelingen
- De bijzondere wet kan echter altijd afwijken (lex specialis voor lex generalis)

Verhouding Awb en bijzonder bestuursrecht
Sleutelwoord: evenwicht
- Eerste benadering vanuit bijzonder deel. Waarom?
 Omdat de bijzondere wet altijd kan afwijken van de Awb
- Start in de bijzondere regeling met de bevoegdheidsvraag
 Welke (soort) bevoegdheid, welk orgaan, welk normatief kader
- Vervolgens kijk je in het bijzonder deel naar de procedurevraag
 Je kijkt of er een bestuurlijke weg speelt; bijv. termijnen, bijzondere rechtsgang
- Let op: de bijzondere delen kennen ook hun bijzondere algemene regels (Awr, Wabo)
- Je vergelijkt vervolgens wat er in de Awb van toepassing is, waarbij – let op –
gelaagde structuur speelt
Slotconclusie: verraderlijk en complex

Uit het eerste jaar: hoe werkt het systeem Awb
Opbouw van de Awb: gelaagde opbouw
- Van algemeen  bijzonder, dus zoektocht maar ook systeem
 Hoofdstuk 2 t/m 5: materiele bepalingen
 Hoofdstuk 6 t/m 8: formele bepalingen

Naar actueel bestuursrecht
Is het bestuursrecht met de komst van de Awb een rustig bezit geworden?
- Wat is de functie/functies van het bestuursrecht?

,  De samenleving moet geordend worden (besturen  macht  ordening)
 Bestuursrecht verschaft instrumenten tot ordenen
 Bestuursrecht verschaft waarborgen tegen macht
 Ordening tot samenleven is algemeen belang
 Vereist afweging van individuele posities
 Algemeen belang is resultaat van belangenafweging
 Klassieke trias politica
 Wetgever stelt regels
 Rechter biedt de bescherming
 Het bestuur maakt te afweging

Is besturen een eenvoudige zaak?
- Legitimiteit
 Draagvlak
 Acceptatie
 Vertrouwen
- Resultaatgericht
 Effectief
 Efficient
- Behoorlijk
 Rechtmatig
 Integer
- Responsief
 Open
 Participatie
 Verantwoording

Weerslag op het bestuursrecht
- Trekt wissel op belangenafweging
- Vereist daadkrachtig bestuur  instrumentaliteit
- Verlangt basis van vertrouwen  compensatie voor waarborg

Toeslagenaffaire
- Het maatschappelijk effect vooropgesteld: er zijn veel kwetsbare gezinnen in de
afwikkeling van kindertoeslagen vreselijk in de knel gekomen en de afhandeling duur
is veel te lang!
- Laat onverlet: wat is de juridische analyse? Hoe zit deze affaire bestuursrechtelijk in
elkaar?
- Perfect storm: ieder aspect is onschadelijk maar de combinatie is dodelijk;
1. Het systeem van toeslagen als zodanig
2. Spijerharde wetgeving in artikel 26 Awir
3. Uitvoering door Belastingdienst  automatisering: gebruik discutabel
risicomodel en zelflerende algoritmen
4. Vanaf 2010 volgt de bestuursrechter de strikte (uitleg van de) wetgeving in de
zgn. “alles of niets jurisprudentie” pas in 2019 ommezwaai

,Aantekeningen werkgroep
Opbouw Awb:
- Hoofdstuk 1: definitiebepaling
 Besluit, belanghebbende, bestuursorgaan
- Hoofdstuk 2-4 (en 5)
 Hoofdstuk 2 is op al de bestuurshandeling van toepassing; besluiten, feitelijke
handelingen, privaatrechtelijke handeling
 Hoofdstuk 3 op alle besluiten; beschikking, avv, concretiserende besluiten,
beleidsregels en plannen
 Uitzondering avv artikel 3:1 lid 1 Awb; daardoor afd. 3.2/overige
afdelingen kan maar niet afd. 3.6/3.7
 Gelet op hoofdstuktitel niet op feitelijke en privaatrechtelijke handelingen,
maar uitzondering art. 3:1 lid 2 Awb; daardoor afd. 3.2 t/m 3.4 mogelijk
 Hoofdstuk 4 alleen op bepaalde besluiten; waaronder beschikkingen en
beleidsregels
 Geldt niet voor avv’s, concretiserende besluiten en
feitelijke/privaatrechtelijke rechtshandelingen
- Hoofdstuk 6-8: H6 is altijd van toepassing, en dan is het keuze tussen H7 of H8
 Hoofdstuk 6
 Hoofdstuk 7:
 Bezwaar: heroverweging van het bestuursorgaan dat het eerste besluit
heeft genomen
 Administratief beroep: heroverweging door een ander bestuursorgaan
 Hoofdstuk 8:
 Beroep bij de bestuursrechter

, College 2
Deelnemers aan het bestuursrecht

Bestuursorgaan artikel 1:1 Awb
- Onder bestuursorgaan wordt verstaan:
 Een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld, of
 Een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
- In jargon: a- en b-organen
- Bij kwalificatie:
 Je begint bij a....
 Het is een of het ander  “of”

Een a-orgaan
Een a-orgaan zit verweven met een specifieke rechtsvorm
- Een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld
- Artikel 1 Boek 2 BW  publiekrechtelijk rechtspersonen
- Artikel 3 Boek 2 BW  privaatrechtelijke rechtspersonen

Verschil publiekrechtelijke rechtspersonen en privaatrechtelijk rechtspersonen
- Publiekrechtelijk:
 Ingesteld volgens de wet
 Organen vastgesteld volgens de wet
- Privaatrechtelijk:
 Ingesteld via mensen met behulp van de notaris
 De oprichters kunnen de inrichting bepalen

Publiekrechtelijke rechtspersoon; art. 2:1 BW
- Een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld = publiekrechtelijke
rechtspersoon van art. 2:1 BW
 In art 2:1 lid 1 BW wordt rechtspersoonlijkheid toegekend aan de organisaties die
daar genoemd staan
 In art. 2:1 lid 2 BW wordt verwezen dat in een bijzondere wet
rechtspersoonlijkheid toegekend kan worden en als dat zo is dan is het dus een
publiekrechtelijke rechtspersoon
- Rechtspersoonlijkheid betekent rechtssubjectiviteit

Rechtspersonen art. 2:1 lid 1 BW
- Concreet genoemd: Staat, provincie, gemeente en waterschap
 Waarom staat de rechtspersoonlijkheid daar?
- “Lichamen waaraan krachtens de Grondwet verordenen bevoegdheid is verleend
 abstracte toekenning
 Is lastig omdat binnen het bestuursrecht alleen aan publiekrechtelijke organen
bevoegdheid wordt toegekend, maar niet aan lichamen. Komt door legaliteit,
want “lichamen” is een te breed gebied. Je moet dus het tweede deel van het lid
vertalen naar het staatsrecht.
 Vertaling naar het staatsrecht
- Publiekrechtelijke vertaling: