College 5. Wetmatigheid van bestuur en publiekrechtelijke
bevoegdheden + rechtshandelingen
Legaliteitsbeginsel: beginsel van wetmatigheid van bestuur.
Cumulatieve functies van het legaliteitsbeginsel:
1) het bestuur wordt gelegitimeerd
2) bescherming voor de burgers
3) rechtszekerheid en gelijkheid
1) het bestuur wordt gelegitimeerd
In privaatrechtelijke relatie horizontale verhouding. Kenmerkend voor het bestuursrecht is dat het
een verticale relatie is, het bestuursorgaan neemt eenzijdig beslissingen. Er moet in de wet een
bevoegdheid zijn voor dat bestuursorgaan waaruit blijkt dat het bestuursorgaan eenzijdig mag
handelen en aan welke voorwaarden die handeling moet voldoen.
‘No taxation without representation!’; Boston Tea Party; Het Engelse bestuur zegt dat Amerikanen
belasting moeten betalen voor het importeren voor thee zonder dat die Amerikanen zijn
vertegenwoordigd in die regering. We gaan geen belasting betalen zonder dat wij vertegenwoordigd
zijn in de regering. We willen best accepteren dat het bestuur ons eenzijdig plichten oplegt maar
onder de voorwaarde dat we als burgers onze wil in de wet die dat mogelijk maakt hebben
gemanifesteerd.
2) bescherming voor de burgers
Limitering bevoegdheden van het bestuur:
- Bevoegdheden moeten expliciet aan bestuur worden verleend;
- Bevoegdheden worden begrensd: bepaalde bevoegdheden voor bepaalde gevallen.
Zo’n bevoegdheid wordt gegeven door de wetgever aan het bestuursorgaan om eenzijdig te zeggen
wat de burger mag/moet en niet mag/moet. Dat moet geclausuleerd; het is altijd afgebakend.
Bestuur mag niks doen als er geen uitdrukkelijke wettelijke bevoegdheid is.
3) rechtszekerheid en gelijkheid
Je wilt voorkomen dat het bestuur maar doet wat het wil. Willekeur voorkom je om in de wet vast te
leggen wat het bestuur precies wel en niet mag. Het bestuur weet wat hij mag en niet mag en de
burgers weet wat het mag en niet mag.
De hoofdregel: wettelijke grondslag
Art. 3:1 lid 1 Awb: besluit; rechtshandeling (gericht zijn op een rechtsgevolg; rechtspositie wijzigen),
publiekrechtelijk (legaliteitsbeginsel; bevoegdheden).
Verhuurder vraagt aan het bestuursorgaan of de uitkering voortaan gelijk aan hem overgemaakt kan
worden. Bestuursorgaan weigert. De rechter ging kijken of er in een of andere regeling iets bepaald
was dat het bestuursorgaan onder omstandigheden deels de uitkering aan een verhuurder mag
overmaken i.p.v. aan de uitkeringsgerechtigde huurder. Die was er niet; geen wettelijke grondslag. De
weigering of toestemming kan dan nooit als een besluit worden gekwalificeerd want er is geen
wettelijke grondslag. Eigenlijk had deze kwestie dus ook niet bij de bestuursrechter maar bij de civiele
rechter terecht had moeten komen.
Fluoriderings-arrest: Er is een waterleidingsbedrijf (bestuursorgaan) die fluor toevoegt aan het
drinkwater om er zo voor te zorgen dat iedereen een beter gebit kreeg. Er waren echter ook nadelige
bijwerkingen op te noemen voor de gezondheid van mensen indien zij teveel fluor binnen kregen.
Deze zaak kwam bij de HR.
, a) er wordt gekeken naar de hoofdregel; is er ergens in de wet een grondslag te vinden dat het bedrijf
fluor mag toevoegen aan het kraanwater? De waterleidingwet gaf hier geen bevoegdheid voor.
b) tot nu toe ging het steeds om besluiten (publiekrechtelijke rechtshandelingen), nu gaat het echter
om een feitelijke handeling; het toevoegen van fluor aan water; dit is géén besluit! Het legaliteit
beginsel en het belang van een wettelijke grondslag moet gekoppeld worden aan besluiten;
publiekrechtelijke rechtshandelingen.
HR: Hier hebben we een dermate ingrijpende handeling van het bestuur. Dat de primaire
levensbehoefte van burgers in de regio Amsterdam raakt, hoewel het geen besluit is en geen gebod
of verbod opgelegd wordt in dit geval er toch een wettelijke bevoegdheid had moeten zijn.
Heerst alleen de wet over ons of zijn er soms toch uitzonderingen op het legaliteitsbeginsel
denkbaar?
Ja, er zijn ook andere grondslagen voor besluiten dan alleen de wettelijke grondslag! Geen wettelijke
grondslag maar kennelijk toch een bevoegdheid en dus toch een besluit:
1. Beleidsregels
2. ongeschreven bevoegdheden
Publieke taak: Long-Lin-arrest: Zeeschip Long Lin raakt door een aanvaring zwaar
beschadigd. De Nederlandse agente van de rederij heeft de Nederlandse autoriteiten
verzocht om toestemming het schip op territoriale wateren binnen te laten varen. De
minister van Verkeer en Waterstaat stelde de voorwaarde dat een onvoorwaardelijke
betalingstoezegging werd gedaan voor alle door de Staat gemaakte en te maken kosten. De
assuradeuren van de rederij verklaarden zich bereid de gevraagde garantie te stellen, doch
onder voorbehoud van een aansprakelijkheidsbeperking in de garantiestelling. De minister
accepteerde dit voorbehoud niet en verbood daarom de ‘Long Lin’ de Nederlandse
territoriale wateren binnen te varen.
Appellante gaat tegen de weigering in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Aldus
plaatst zij de Afdeling met name voor de vraag of de onderhavige weigering een besluit is in
de zin van art. 1:3 Awb.
Nergens was een wettelijke grondslag te vinden voor de weigering van de minister van
Verkeer en Waterstaat; tóch werd het gezien als een besluit omdat het ging om een publieke
taak. Hier fungeerde de publieke taak dus i.p.v. de wet.
bestuurlijke rechtsoordelen: het bevoegde bestuursorgaan geeft informatie aan de burger
over een juridisch regime (vergunningen bijv.). Het bestuursorgaan zegt iets over de
uitleg/interpretatie van wettelijke voorschriften. Er verandert niets in de rechten/plichten van
de burger dus het is geen rechtshandeling dus geen besluit. Is er voor een bestuurlijk
rechtsoordeel een grondslag? Nee. Toch wordt soms zo’n bestuurlijk rechtsoordeel toch als
een besluit aangemerkt!
Algemene rechtsbeginselen:
- Onrechtmatige daad:
- Onverschuldigde betaling: de latere terugvordering vanwege onverschuldigde betaling zit zo
vast aan die eerdere subsidie besluit, dat deze een bestuursrechtelijk karakter heeft en dus
aangemerkt kan worden als besluit. Dus de onverschuldigde betaling komt i.p.v. de wettelijke
grondslag! Terugvorderen=besluit.
- Ongerechtvaardigde verrijking:
- Égalitébeginsel: lasten voor burgers moeten zo gelijk mogelijk over alle burgers worden
verdeeld. Dit beginsel kan als grondslag worden gezien voor nadeelcompensatie; wordt dan
als een besluit aangemerkt.
bevoegdheden + rechtshandelingen
Legaliteitsbeginsel: beginsel van wetmatigheid van bestuur.
Cumulatieve functies van het legaliteitsbeginsel:
1) het bestuur wordt gelegitimeerd
2) bescherming voor de burgers
3) rechtszekerheid en gelijkheid
1) het bestuur wordt gelegitimeerd
In privaatrechtelijke relatie horizontale verhouding. Kenmerkend voor het bestuursrecht is dat het
een verticale relatie is, het bestuursorgaan neemt eenzijdig beslissingen. Er moet in de wet een
bevoegdheid zijn voor dat bestuursorgaan waaruit blijkt dat het bestuursorgaan eenzijdig mag
handelen en aan welke voorwaarden die handeling moet voldoen.
‘No taxation without representation!’; Boston Tea Party; Het Engelse bestuur zegt dat Amerikanen
belasting moeten betalen voor het importeren voor thee zonder dat die Amerikanen zijn
vertegenwoordigd in die regering. We gaan geen belasting betalen zonder dat wij vertegenwoordigd
zijn in de regering. We willen best accepteren dat het bestuur ons eenzijdig plichten oplegt maar
onder de voorwaarde dat we als burgers onze wil in de wet die dat mogelijk maakt hebben
gemanifesteerd.
2) bescherming voor de burgers
Limitering bevoegdheden van het bestuur:
- Bevoegdheden moeten expliciet aan bestuur worden verleend;
- Bevoegdheden worden begrensd: bepaalde bevoegdheden voor bepaalde gevallen.
Zo’n bevoegdheid wordt gegeven door de wetgever aan het bestuursorgaan om eenzijdig te zeggen
wat de burger mag/moet en niet mag/moet. Dat moet geclausuleerd; het is altijd afgebakend.
Bestuur mag niks doen als er geen uitdrukkelijke wettelijke bevoegdheid is.
3) rechtszekerheid en gelijkheid
Je wilt voorkomen dat het bestuur maar doet wat het wil. Willekeur voorkom je om in de wet vast te
leggen wat het bestuur precies wel en niet mag. Het bestuur weet wat hij mag en niet mag en de
burgers weet wat het mag en niet mag.
De hoofdregel: wettelijke grondslag
Art. 3:1 lid 1 Awb: besluit; rechtshandeling (gericht zijn op een rechtsgevolg; rechtspositie wijzigen),
publiekrechtelijk (legaliteitsbeginsel; bevoegdheden).
Verhuurder vraagt aan het bestuursorgaan of de uitkering voortaan gelijk aan hem overgemaakt kan
worden. Bestuursorgaan weigert. De rechter ging kijken of er in een of andere regeling iets bepaald
was dat het bestuursorgaan onder omstandigheden deels de uitkering aan een verhuurder mag
overmaken i.p.v. aan de uitkeringsgerechtigde huurder. Die was er niet; geen wettelijke grondslag. De
weigering of toestemming kan dan nooit als een besluit worden gekwalificeerd want er is geen
wettelijke grondslag. Eigenlijk had deze kwestie dus ook niet bij de bestuursrechter maar bij de civiele
rechter terecht had moeten komen.
Fluoriderings-arrest: Er is een waterleidingsbedrijf (bestuursorgaan) die fluor toevoegt aan het
drinkwater om er zo voor te zorgen dat iedereen een beter gebit kreeg. Er waren echter ook nadelige
bijwerkingen op te noemen voor de gezondheid van mensen indien zij teveel fluor binnen kregen.
Deze zaak kwam bij de HR.
, a) er wordt gekeken naar de hoofdregel; is er ergens in de wet een grondslag te vinden dat het bedrijf
fluor mag toevoegen aan het kraanwater? De waterleidingwet gaf hier geen bevoegdheid voor.
b) tot nu toe ging het steeds om besluiten (publiekrechtelijke rechtshandelingen), nu gaat het echter
om een feitelijke handeling; het toevoegen van fluor aan water; dit is géén besluit! Het legaliteit
beginsel en het belang van een wettelijke grondslag moet gekoppeld worden aan besluiten;
publiekrechtelijke rechtshandelingen.
HR: Hier hebben we een dermate ingrijpende handeling van het bestuur. Dat de primaire
levensbehoefte van burgers in de regio Amsterdam raakt, hoewel het geen besluit is en geen gebod
of verbod opgelegd wordt in dit geval er toch een wettelijke bevoegdheid had moeten zijn.
Heerst alleen de wet over ons of zijn er soms toch uitzonderingen op het legaliteitsbeginsel
denkbaar?
Ja, er zijn ook andere grondslagen voor besluiten dan alleen de wettelijke grondslag! Geen wettelijke
grondslag maar kennelijk toch een bevoegdheid en dus toch een besluit:
1. Beleidsregels
2. ongeschreven bevoegdheden
Publieke taak: Long-Lin-arrest: Zeeschip Long Lin raakt door een aanvaring zwaar
beschadigd. De Nederlandse agente van de rederij heeft de Nederlandse autoriteiten
verzocht om toestemming het schip op territoriale wateren binnen te laten varen. De
minister van Verkeer en Waterstaat stelde de voorwaarde dat een onvoorwaardelijke
betalingstoezegging werd gedaan voor alle door de Staat gemaakte en te maken kosten. De
assuradeuren van de rederij verklaarden zich bereid de gevraagde garantie te stellen, doch
onder voorbehoud van een aansprakelijkheidsbeperking in de garantiestelling. De minister
accepteerde dit voorbehoud niet en verbood daarom de ‘Long Lin’ de Nederlandse
territoriale wateren binnen te varen.
Appellante gaat tegen de weigering in beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Aldus
plaatst zij de Afdeling met name voor de vraag of de onderhavige weigering een besluit is in
de zin van art. 1:3 Awb.
Nergens was een wettelijke grondslag te vinden voor de weigering van de minister van
Verkeer en Waterstaat; tóch werd het gezien als een besluit omdat het ging om een publieke
taak. Hier fungeerde de publieke taak dus i.p.v. de wet.
bestuurlijke rechtsoordelen: het bevoegde bestuursorgaan geeft informatie aan de burger
over een juridisch regime (vergunningen bijv.). Het bestuursorgaan zegt iets over de
uitleg/interpretatie van wettelijke voorschriften. Er verandert niets in de rechten/plichten van
de burger dus het is geen rechtshandeling dus geen besluit. Is er voor een bestuurlijk
rechtsoordeel een grondslag? Nee. Toch wordt soms zo’n bestuurlijk rechtsoordeel toch als
een besluit aangemerkt!
Algemene rechtsbeginselen:
- Onrechtmatige daad:
- Onverschuldigde betaling: de latere terugvordering vanwege onverschuldigde betaling zit zo
vast aan die eerdere subsidie besluit, dat deze een bestuursrechtelijk karakter heeft en dus
aangemerkt kan worden als besluit. Dus de onverschuldigde betaling komt i.p.v. de wettelijke
grondslag! Terugvorderen=besluit.
- Ongerechtvaardigde verrijking:
- Égalitébeginsel: lasten voor burgers moeten zo gelijk mogelijk over alle burgers worden
verdeeld. Dit beginsel kan als grondslag worden gezien voor nadeelcompensatie; wordt dan
als een besluit aangemerkt.
