College 6. I) overheid & privaatrecht, II) burgerlijke rechter,
III) schadevergoeding
De overheid mag gebruik maken van het privaatrecht onder bepaalde voorwaarden.
Windmill-Arrest: Tweewegenleer
Windmill gooit gips slurry in een kanaal waar de Staat eigenaar van is. De Staat zegt dat Windmill dat
wel mag, maar hij moet er een vergoeding voor geven; Staat bewandelt privaatrechtelijke weg. Is dat
wel toegestaan?
Vraag 1: je kijkt naar de publiekrechtelijke regeling; Wet verontreiniging oppervlaktewateren; die wet
zweeg.
Vraag 2: is er sprake van een onaanvaardbare doorkruising van de publiekrechtelijke regeling?
a. je kijkt naar de aard/strekking/inhoud van de regeling; bedoeling van de regeling;
b. je kijkt naar de belangen bescherming van de burgers;
c. is er een vergelijkbaar resultaat te bewerkstelligen door de publiekrechtelijke weg te bewandelen?
Belangen bescherming van burgers; doorslaggevend.
Bedrijf moet over een bepaald jaar inkomstenbelasting betalen, er wordt een schatting
gemaakt van 50.000 gulden winst. Later blijkt dat het bedrijf 28 miljoen gulden winst maakt! Over dat
geld moet je veel inkomstenbelasting betalen, doordat er een veel te lage opgave was gedaan loopt
de Staat veel rente mis. Staat begint OD actie om die rente inkomsten alsnog vergoed te krijgen. 1) In
de onderliggende belastingregelgeving stond niks. 2) onaanvaardbare doorkruising? Ja;
(inhoud/strekking) bedoeling belastingwetgeving; het moet gedaan worden door de overheid;
legaliteitsbeginsel.
Zomerhuisje Nieuwveen-arrest; niet verplicht
In Nieuwveen zijn zomerhuisjes waar mensen permanent willen wonen, maar dat is niet de
bedoeling. Gemeente Nieuwveen start een actie bij de civiele rechter; verbied het permanent wonen
en gooi er een privaatrechtelijke dwangsom achter. Mag dat via de privaatrechtelijke dwangsom?
Toen was er in het bestuursrecht géén mogelijkheid om via een dwangsom dat permanent wonen te
stoppen. Er was toen dus geen vergelijkbaar resultaat via het publiekrecht te bereiken. Er was toen
dus geen onaanvaardbare doorkruising. Zou dezelfde casus zich nu afspelen dan zou er wél sprake zijn
van een onaanvaardbare doorkruising, nu kennen we namelijk wél een publiekrechtelijke dwangsom.
Wanneer het bestuur privaatrechtelijk handelt dan zijn er toch publiekrechtelijke normen
toepasselijk:
Art. 3:1 lid 2 Awb: ‘Op andere handelingen van bestuursorganen dan besluiten zijn de afdelingen 3.2
tot en met 3.4 van overeenkomstige toepassing, voor zover de aard van de handelingen zich
daartegen niet verzet’.
Art. 3:14 BW: ‘Een bevoegdheid die iemand krachtens het burgerlijk recht toekomt, mag niet worden
uitgeoefend in strijd met geschreven of ongeschreven regels van publiekrecht’.
Rasti Rostelli-arrest: Ook op het moment dat de overheid privaatrechtelijk handelt dient zij de
grondrechten van de burgers in acht te nemen. (art. 7 lid 3 GW)
Amsterdam/IKON-arrest: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur hebben dezelfde werking het
privaatrecht als in het bestuursrecht.
Soms zijn er ook voordelen voor de overheid wanneer het privaatrechtelijk handelt
GCN-Nieuwegein II-Arrest: GCN-Nieuwegein levert gas aan de gemeente en daarmee wordt de hele
stad verwarmd. De gemeente zegt het contract eenzijdig op omdat er een ander bedrijf is die op een
milieu vriendelijkere manier de stad weet te verwarmen. Dat mag de overheid, hij hoeft niet naar de
civiele rechter. Daarmee heeft de overheid een bevoorrechte positie.
, Art. 6:258 BW: ‘De rechter kan op verlangen van een der partijen de gevolgen van een
overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden op grond van onvoorziene
omstandigheden welke van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven van
redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag
verwachten’. De rechter kan ontbinden: raar dat dit in het artikel staat want de overheid kan
een overeenkomst beëindigen zonder tussenkomst van een rechter. In de rechtspraak (Den
Dulk/curaçao en GCN-Nieuwegein) is gebleken dat het bestuur eenzijdig een overeenkomst
mag beëindigen mits er voldaan is aan het algemeen belang en niet verdisconteerde
omstandigheden.
Den Dulk/curaçao-arrest: het openbaar bestuur wilde een haven uitbreiden maar er moesten een
paar percelen verdwijnen want daar moest water komen. Curaçao had eigenlijk een overeenkomst
met Den Dulk dat hij gebruik mocht maken van die percelen. Curaçao stopte de overeenkomst en dat
mocht omdat er sprake was van ‘niet verdisconteerde omstandigheden’. Er was namelijk een andere
politieke samenstelling van het bestuur en zij zorgde ervoor dat er een ander beleid kwam, zij wilde
meer toerisme. Uit dit arrest blijkt dat niet-verdisconteerde omstandigheden vrij snel wordt
aangenomen. Ook aan het algemeen belang was voldaan want door meer toerisme zou het land
meer inkomsten krijgen.
Dus: Algemeen belang en niet-verdisconteerde omstandigheden. De overeenkomsten werden in
beide gevallen gestopt en de burgers moesten het doen met nadeelcompensatie, ze konden geen
nakoming eisen.
Bevoegdheid van de burgerlijke rechter
Guldemond-Noordwijkerhout-arrest: Meneer Guldemond mag van de gemeente een aantal percelen
gebruiken. Guldemond graaft een sloot op die percelen precies waar een openbaar voetpad loopt. De
Gemeente dempt de sloot weer. Meneer Guldemond gaat procederen bij de civiele rechter o.g.v. art.
6:162 BW; hij werd in zijn subjectieve rechten aangetast. Dat was al voldoende om de bevoegdheid
van de civiele rechter aan te nemen; wijde bevoegdheid.
Objectum-litisleer: het voorwerp van het geschil is bepalend. (OD; dan is de civiele rechter al
bevoegd).
Basis voor bevoegdheid: art. 112 Grondwet jo. 6:162 BW.
Ontvankelijkheid van de eiser
Plassenschap Loosdrecht-arrest (niet verplicht): In Loosdrecht waren tenten neergezet en vormde zo
een soort camping, dit was niet toegestaan. Het bestuursorgaan vaardigt een last onder
bestuursdwang uit tegen de heren. Die heren krijgen dus een besluit waarin staat dat ze de tenten
moeten afbreken. De heren gaan procederen bij de civiele rechter. Zijn die heren wel ontvankelijk bij
de civiele rechter?
Was er tegen die besluit van bestuursdwang een procedure bij de bestuursrechter mogelijk die niks
onderdeed aan die van de civiele rechter? Ja, de heren hadden het besluit bij de bestuursrechter
kunnen aankaarten; met voldoende waarborgen omkleed/’evenwaardige procedure’. Ze hadden dus
naar de bestuursrechter gemoeten, omdat ze dat niet gedaan hebben worden ze niet-ontvankelijk
verklaard.
Formele rechtskracht: In geval van formele rechtskracht heeft de belanghebbende ‘zijn beurt om het
besluit te laten toetsen voorbij laten gaan. Het zou de taakverdeling tussen de rechters verstoren
indien de burgerlijke rechter nu wel tot een zelfstandige beoordeling van het besluit zou overgaan. Hij
houdt het besluit daarom voor rechtmatig, d.w.z. hij beoordeelt het op dezelfde wijze als indien er
wel beroep op de administratieve rechter zou zijn ingesteld, maar dit ongegrond was verklaard’.
III) schadevergoeding
De overheid mag gebruik maken van het privaatrecht onder bepaalde voorwaarden.
Windmill-Arrest: Tweewegenleer
Windmill gooit gips slurry in een kanaal waar de Staat eigenaar van is. De Staat zegt dat Windmill dat
wel mag, maar hij moet er een vergoeding voor geven; Staat bewandelt privaatrechtelijke weg. Is dat
wel toegestaan?
Vraag 1: je kijkt naar de publiekrechtelijke regeling; Wet verontreiniging oppervlaktewateren; die wet
zweeg.
Vraag 2: is er sprake van een onaanvaardbare doorkruising van de publiekrechtelijke regeling?
a. je kijkt naar de aard/strekking/inhoud van de regeling; bedoeling van de regeling;
b. je kijkt naar de belangen bescherming van de burgers;
c. is er een vergelijkbaar resultaat te bewerkstelligen door de publiekrechtelijke weg te bewandelen?
Belangen bescherming van burgers; doorslaggevend.
Bedrijf moet over een bepaald jaar inkomstenbelasting betalen, er wordt een schatting
gemaakt van 50.000 gulden winst. Later blijkt dat het bedrijf 28 miljoen gulden winst maakt! Over dat
geld moet je veel inkomstenbelasting betalen, doordat er een veel te lage opgave was gedaan loopt
de Staat veel rente mis. Staat begint OD actie om die rente inkomsten alsnog vergoed te krijgen. 1) In
de onderliggende belastingregelgeving stond niks. 2) onaanvaardbare doorkruising? Ja;
(inhoud/strekking) bedoeling belastingwetgeving; het moet gedaan worden door de overheid;
legaliteitsbeginsel.
Zomerhuisje Nieuwveen-arrest; niet verplicht
In Nieuwveen zijn zomerhuisjes waar mensen permanent willen wonen, maar dat is niet de
bedoeling. Gemeente Nieuwveen start een actie bij de civiele rechter; verbied het permanent wonen
en gooi er een privaatrechtelijke dwangsom achter. Mag dat via de privaatrechtelijke dwangsom?
Toen was er in het bestuursrecht géén mogelijkheid om via een dwangsom dat permanent wonen te
stoppen. Er was toen dus geen vergelijkbaar resultaat via het publiekrecht te bereiken. Er was toen
dus geen onaanvaardbare doorkruising. Zou dezelfde casus zich nu afspelen dan zou er wél sprake zijn
van een onaanvaardbare doorkruising, nu kennen we namelijk wél een publiekrechtelijke dwangsom.
Wanneer het bestuur privaatrechtelijk handelt dan zijn er toch publiekrechtelijke normen
toepasselijk:
Art. 3:1 lid 2 Awb: ‘Op andere handelingen van bestuursorganen dan besluiten zijn de afdelingen 3.2
tot en met 3.4 van overeenkomstige toepassing, voor zover de aard van de handelingen zich
daartegen niet verzet’.
Art. 3:14 BW: ‘Een bevoegdheid die iemand krachtens het burgerlijk recht toekomt, mag niet worden
uitgeoefend in strijd met geschreven of ongeschreven regels van publiekrecht’.
Rasti Rostelli-arrest: Ook op het moment dat de overheid privaatrechtelijk handelt dient zij de
grondrechten van de burgers in acht te nemen. (art. 7 lid 3 GW)
Amsterdam/IKON-arrest: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur hebben dezelfde werking het
privaatrecht als in het bestuursrecht.
Soms zijn er ook voordelen voor de overheid wanneer het privaatrechtelijk handelt
GCN-Nieuwegein II-Arrest: GCN-Nieuwegein levert gas aan de gemeente en daarmee wordt de hele
stad verwarmd. De gemeente zegt het contract eenzijdig op omdat er een ander bedrijf is die op een
milieu vriendelijkere manier de stad weet te verwarmen. Dat mag de overheid, hij hoeft niet naar de
civiele rechter. Daarmee heeft de overheid een bevoorrechte positie.
, Art. 6:258 BW: ‘De rechter kan op verlangen van een der partijen de gevolgen van een
overeenkomst wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden op grond van onvoorziene
omstandigheden welke van dien aard zijn dat de wederpartij naar maatstaven van
redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet mag
verwachten’. De rechter kan ontbinden: raar dat dit in het artikel staat want de overheid kan
een overeenkomst beëindigen zonder tussenkomst van een rechter. In de rechtspraak (Den
Dulk/curaçao en GCN-Nieuwegein) is gebleken dat het bestuur eenzijdig een overeenkomst
mag beëindigen mits er voldaan is aan het algemeen belang en niet verdisconteerde
omstandigheden.
Den Dulk/curaçao-arrest: het openbaar bestuur wilde een haven uitbreiden maar er moesten een
paar percelen verdwijnen want daar moest water komen. Curaçao had eigenlijk een overeenkomst
met Den Dulk dat hij gebruik mocht maken van die percelen. Curaçao stopte de overeenkomst en dat
mocht omdat er sprake was van ‘niet verdisconteerde omstandigheden’. Er was namelijk een andere
politieke samenstelling van het bestuur en zij zorgde ervoor dat er een ander beleid kwam, zij wilde
meer toerisme. Uit dit arrest blijkt dat niet-verdisconteerde omstandigheden vrij snel wordt
aangenomen. Ook aan het algemeen belang was voldaan want door meer toerisme zou het land
meer inkomsten krijgen.
Dus: Algemeen belang en niet-verdisconteerde omstandigheden. De overeenkomsten werden in
beide gevallen gestopt en de burgers moesten het doen met nadeelcompensatie, ze konden geen
nakoming eisen.
Bevoegdheid van de burgerlijke rechter
Guldemond-Noordwijkerhout-arrest: Meneer Guldemond mag van de gemeente een aantal percelen
gebruiken. Guldemond graaft een sloot op die percelen precies waar een openbaar voetpad loopt. De
Gemeente dempt de sloot weer. Meneer Guldemond gaat procederen bij de civiele rechter o.g.v. art.
6:162 BW; hij werd in zijn subjectieve rechten aangetast. Dat was al voldoende om de bevoegdheid
van de civiele rechter aan te nemen; wijde bevoegdheid.
Objectum-litisleer: het voorwerp van het geschil is bepalend. (OD; dan is de civiele rechter al
bevoegd).
Basis voor bevoegdheid: art. 112 Grondwet jo. 6:162 BW.
Ontvankelijkheid van de eiser
Plassenschap Loosdrecht-arrest (niet verplicht): In Loosdrecht waren tenten neergezet en vormde zo
een soort camping, dit was niet toegestaan. Het bestuursorgaan vaardigt een last onder
bestuursdwang uit tegen de heren. Die heren krijgen dus een besluit waarin staat dat ze de tenten
moeten afbreken. De heren gaan procederen bij de civiele rechter. Zijn die heren wel ontvankelijk bij
de civiele rechter?
Was er tegen die besluit van bestuursdwang een procedure bij de bestuursrechter mogelijk die niks
onderdeed aan die van de civiele rechter? Ja, de heren hadden het besluit bij de bestuursrechter
kunnen aankaarten; met voldoende waarborgen omkleed/’evenwaardige procedure’. Ze hadden dus
naar de bestuursrechter gemoeten, omdat ze dat niet gedaan hebben worden ze niet-ontvankelijk
verklaard.
Formele rechtskracht: In geval van formele rechtskracht heeft de belanghebbende ‘zijn beurt om het
besluit te laten toetsen voorbij laten gaan. Het zou de taakverdeling tussen de rechters verstoren
indien de burgerlijke rechter nu wel tot een zelfstandige beoordeling van het besluit zou overgaan. Hij
houdt het besluit daarom voor rechtmatig, d.w.z. hij beoordeelt het op dezelfde wijze als indien er
wel beroep op de administratieve rechter zou zijn ingesteld, maar dit ongegrond was verklaard’.
