College 2. Zbo’s, bestuur en toezicht, en toetsingsrecht
Trias politica – Montesquieu
Kwam met de scheiding van de machten, wetgevende, uitvoerende en de rechterlijke macht. We
kennen in Nederland geen zuivere machtenscheiding, omdat we onder andere onderstaande
praktijken hanteren:
Maar er is meer, veel meer:
1. Ook de uitvoerende macht stelt regels’
2. Zbo’s stellen regels, passen regels toe en bestraffen de overtreding ervan; stellen meestal
beleidsregels op, stellen het beleid op.
3. Overheid in NV’s (Schiphol, NS, Pro rail, Nederlandse Bank). Overheid in privaatrechtelijk
rechtspersoon.
Hoe komen bestuursorganen en zbo’s aan hun bevoegdheden?
Bevoegdheden zijn er alleen maar als ze zijn toegekend door attributie of delegatie. Hoe komt een
zbo aan zijn bevoegdheid? Aan in wet in formele zin, dat kan in de oprichtingswet zelf zijn, maar er
kan ook een aparte wet voor worden gemaakt.
Krijgen via attributie en delegatie.
Via wetgever, amvb’s en ministeriële regelingen.
Altijd een formeel wettelijke grondslag.
Grenzen aan delegatie wat mag wel en wat mag niet.
Attributie Is sprake van als het gaat om het toekennen van een nieuwe (originaire)
bevoegdheid aan een orgaan.
delegatie Is sprake van wanneer het gaat om het overdragen van een al bestaande
bevoegdheid.
Waarom zbo’s?
Kaderwet (massa beschikkingen UWV uitkeringen op grond van sociale zekerheid, reden
voor ZBO in te richten, instantie die niets anders doet dan die uitkeringen geven) +
(onafhankelijkheid van politieke inmenging). Niet altijd: belastingdienst geen ZBO, directe
verantwoordelijkheid van de minister, maar wel de afspraak dat minister geen individuele
zaken doet, navragen wat mijn buurman krijgt bijv.
EU-verplichting (o.a. Acm, AFM, AP). Geen inmenging van de politiek ZBO.
Er is een algemene Kaderwet zbo opgesteld, maar daarnaast geldt er een specifieke eigen wet voor
ieder zbo afzonderlijk. De Kaderwet geeft de structuur van zbo’s in algemene lijnen aan, maar er mag
worden afgeweken van deze wet. In de wetgeving van een specifiek zbo is ook opgenomen welke
privaatrechtelijke sancties zo’n zbo kan opleggen. In een instellingswet vind je de bevoegdheden van
het zbo, dit is een gedelegeerde bevoegdheid.
NB: ministeriële verantwoordelijkheid en dus zeggenschap voor
parlement
Verantwoordelijk voor?
ZBO’s? Nee. Paar handelingen wel verantwoordelijk maar merendeel niet. Minister gaat er
niet over. Op eigen ministerie is de minister volledig verantwoordelijk, sanctie: aftreden.
Agentschap? Pro rail, een zelfstandig onderdeel van een ministerie. Minister zou voor alles
verantwoordelijk zijn met betrekking tot Pro rail. Politiek wilt zich er wel dagelijks mee
bemoeien. Bij NV kun je minister alleen aanspreken op de vraag hoeveel geld geef je jaarlijks?
Of wat doe je als groot aandeelhouder? Dat is niet degene die het bestuur van de NV voert.
Trias politica – Montesquieu
Kwam met de scheiding van de machten, wetgevende, uitvoerende en de rechterlijke macht. We
kennen in Nederland geen zuivere machtenscheiding, omdat we onder andere onderstaande
praktijken hanteren:
Maar er is meer, veel meer:
1. Ook de uitvoerende macht stelt regels’
2. Zbo’s stellen regels, passen regels toe en bestraffen de overtreding ervan; stellen meestal
beleidsregels op, stellen het beleid op.
3. Overheid in NV’s (Schiphol, NS, Pro rail, Nederlandse Bank). Overheid in privaatrechtelijk
rechtspersoon.
Hoe komen bestuursorganen en zbo’s aan hun bevoegdheden?
Bevoegdheden zijn er alleen maar als ze zijn toegekend door attributie of delegatie. Hoe komt een
zbo aan zijn bevoegdheid? Aan in wet in formele zin, dat kan in de oprichtingswet zelf zijn, maar er
kan ook een aparte wet voor worden gemaakt.
Krijgen via attributie en delegatie.
Via wetgever, amvb’s en ministeriële regelingen.
Altijd een formeel wettelijke grondslag.
Grenzen aan delegatie wat mag wel en wat mag niet.
Attributie Is sprake van als het gaat om het toekennen van een nieuwe (originaire)
bevoegdheid aan een orgaan.
delegatie Is sprake van wanneer het gaat om het overdragen van een al bestaande
bevoegdheid.
Waarom zbo’s?
Kaderwet (massa beschikkingen UWV uitkeringen op grond van sociale zekerheid, reden
voor ZBO in te richten, instantie die niets anders doet dan die uitkeringen geven) +
(onafhankelijkheid van politieke inmenging). Niet altijd: belastingdienst geen ZBO, directe
verantwoordelijkheid van de minister, maar wel de afspraak dat minister geen individuele
zaken doet, navragen wat mijn buurman krijgt bijv.
EU-verplichting (o.a. Acm, AFM, AP). Geen inmenging van de politiek ZBO.
Er is een algemene Kaderwet zbo opgesteld, maar daarnaast geldt er een specifieke eigen wet voor
ieder zbo afzonderlijk. De Kaderwet geeft de structuur van zbo’s in algemene lijnen aan, maar er mag
worden afgeweken van deze wet. In de wetgeving van een specifiek zbo is ook opgenomen welke
privaatrechtelijke sancties zo’n zbo kan opleggen. In een instellingswet vind je de bevoegdheden van
het zbo, dit is een gedelegeerde bevoegdheid.
NB: ministeriële verantwoordelijkheid en dus zeggenschap voor
parlement
Verantwoordelijk voor?
ZBO’s? Nee. Paar handelingen wel verantwoordelijk maar merendeel niet. Minister gaat er
niet over. Op eigen ministerie is de minister volledig verantwoordelijk, sanctie: aftreden.
Agentschap? Pro rail, een zelfstandig onderdeel van een ministerie. Minister zou voor alles
verantwoordelijk zijn met betrekking tot Pro rail. Politiek wilt zich er wel dagelijks mee
bemoeien. Bij NV kun je minister alleen aanspreken op de vraag hoeveel geld geef je jaarlijks?
Of wat doe je als groot aandeelhouder? Dat is niet degene die het bestuur van de NV voert.
