Samenvatting Basisboek Psychologie
Jakop Rigter; Coutinho; Bussum 2017
Hoofdstuk 1: Hoe onze hersenen en onze erfelijkheid werken.
Om het psychisch functioneren van mensen en dus onszelf te kunnen begrijpen moeten
we globaal de werking van twee biologische processen begrijpen: de werking van ons
zenuwstelsel en de interactie tussen de erfelijke aanleg van ons gedrag en de
omgevingsinvloeden op de ontwikkeling van ons gedrag.
Ons zenuwstelsel kent twee hoofdbestanddeken: het centraal zenuwstelsel en het
perifeer zenuwstelsel. Het centraal zenuwstelsel bestaat uit onze hersenen en ons
ruggenmerg. Het ruggenmerg bevindt zich in onze wervelkolom. Het zorgt voor de
communicatie tussen de hersenen en het lichaam. Ook speelt het ruggenmerg een
belangrijke rol bij het afgeven van reflexen.
De hersenen bevinden zich in ons hoofd en worden beschermd door de schedel. De
hersenen kennen veel onderdelen zoals de grote hersenen met de cortex, de kleine
hersenen en de hersenstam.
De grote hersenen worden onderverdeeld in twee hersenhelften, elke hersenhelft heeft
vier kwabben. Tussen de hersenhelften bestaat een verdeling van taken. De belangrijkste
verdeling is dat de linkerhersenhelft het rechter deel van ons lichaam bestuurt en de
rechterhersenhelft onze linker deel. Over het algemeen zijn beide hersenhelften nodig
en is er geen een helft minder belangrijk.
De hersenhelften staan met elkaar in contact via de hersenbalk. Ook de hersenkwabben
kennen een bepaalde mate van specialisatie, maar belangrijker is dat bij vrijwel elk
gedrag verschillende delen van onze hersenen samenwerken. Ze doen dat in de vorm
van netwerken van zenuwcellen die vaak meerdere kwabben omvatten.
Onze hersenen bevatten twee soorten bouwstenen: zenuwcellen (neuronen) en
gliacellen. De zenuwcellen zijn er over het algemeen voor het verplaatsen van informatie
en voor het opslaan en bewerken van informatie (het denkwerk). Gliacellen kennen veel
functies, waaronder het bieden van stevigheid, het aan- en afvoeren van voedingsstoffen
en afvalstoffen, het aanbrengen van meyline (een vetachtige substantie) en
waarschijnlijk ook het verplaatsen van informatie.
Onze hersenen kennen twee vormen van communicatie: het verplaatsen van informatie
binnen een zenuwcel wordt gedaan met elektrische communicatie. Het verplaatsen van
informatie tussen zenuwcellen wordt gedaan met chemische communicatie. Beide
vormen van communicatie kunnen beïnvloed worden. Door ons voedsel, drugsgebruik
en medicatiegebruik wordt de concentratie van neurotransmitters, waarmee chemische
communicatie plaatsvindt, beïnvloed. Elektrische communicatie kan tegenwoordig
beïnvloed worden door pacemakers in de hersenen.
Menselijke hersenen hebben in de loop van een lange evolutionaire ontwikkeling een
paar opvallende kenmerken gekregen, waardoor zij verschillen van de hersenen van
andere diersoorten. Verhoudingsgewijs hebben mensen zeer zware hersenen voor hun
lichaam. Door deze omvangrijke hersenen zijn wij goed in probleemoplossen, maar
vooral goed in sociale samenwerking, communicatie en elkaar inschatten en begrijpen
(de hypothese van het sociale brein). Een ander opvallen verschil tussen menselijke
, hersenen en die van dieren is dat wij een erg grote frontaalkwab hebben. Daardoor
kunnen we goed organiseren, plannen en ons gedrag controleren. Ook bevatten de
menselijke hersenen meer gliacellen. Waarom dit is, en welke functie het vervult, is nog
niet goed duidelijk.
Ons perifeer zenuwstelsel omvat alle zenuwbanen en zenuwcellen die de verbindingen
onderhouden tussen onze zintuigen, spieren en organen enerzijds en het centraal
zenuwstelsel anderzijds. Het perifeer zenuwstelsel bevat twee hoofdgroepen. Het
somatisch zenuwstelsel staat onder controle van onze wik. Met ons bewustzijn sturen
we dit deel aan. Het autonoom zenuwstelsel werkt echter buiten onze wil om. Wij
kunnen het niet of slechts indirect beïnvloeden (hartslag bijvoorbeeld). Het autonoom
zenuwstelsel is op zijn beurt ook weer in twee delen te onderscheiden die elkaar in
evenwicht houden: het sympathisch zenuwstelse dat belangrijk is bij activiteit en snel
handelen en het parasympatisch zenuwstelsel dat belangrijk is bij rust en herstel.
Onze erfelijke aanleg is op geslagen in het DNA. Dit DNA kent veel verschillende
afgebakende deeltjes die genen heten. Genen zijn dragers van erfelijke eigenschappen en
zorgen voor de aanmaak van eiwitten: die dienen weer als bouwstenen van cellen en als
lichaamsregelaars. Het DNA en zijn genen liggen op chromosomen. Mensen hebben 23
chromosoomparen. Van elke chromosoom hebben wij twee kopieën: een van onze vader
en een van onze moeder. Genen kunnen op twee manieren een erfelijke eigenschap
dragen: op een dominante manier of op een recessieve manier. De erfelijke eigenschap
die overheerst is dominantie.
Naast de erfelijke invloed worden onze eigenschappen ook gevormd door
omgevingsinvloeden. Om het ontstaan van een kenmerk te begrijpen moeten we kijken
naar de interactie tussen een erfelijke aanleg )of erfelijke voorbereiding) en de
kenmerken van een omgeving. Er blijken drie soorten van samenhang (correlatie) voor
te komen: passief, evocatief en actief. Ook weten we dat genen aan- en uitgezet kunnen
worden door bepaalde kenmerken uit de omgeving. Dit heet gen-omgevingsinteractie.
Hoofdstuk 2: Hoe onze hersenen werken en zich ontwikkelen.
Wat betreft het functioneren en ontwikkelen van onze hersenen kunnen we zeggen dat
drie invloeden daarbij een rol spelen: de erfelijke aanleg van een persoon, de invloeden
uit de omgeving en de mate waarin hij bepaalde hersendelen oefent. Het aantal
neuronen dat wij bij onze geboorte hebben, wordt geheel bepaald door onze erfelijke
aanleg. Ook de aanmaak van synapsen in met name de eerste twee levensjaren verloopt
door onze erfelijke aanleg.
Al vanaf de geboorte zijn onze hersenen net een spons: ze zuigen alle informatie op die
wordt aangereikt en passen hun functioneren hierop aan. Dit wordt de plasticiteit van de
hersenen genoemd en in principe is dit ook een kenmerk van aanleg. Hoeveel en welke
informatie de hersenen krijgen is een omgevingskenmerk en ook afhankelijk van eigen
oefening. Deze informatie en de oefening beïnvloeden welke synapsen blijven bestaan en
welke verdwijnen. Dit proces heeft pruning.
Het functioneren van onze hersenen is afhankelijk van onze leeftijd. Tijdens de
zwangerschap worden de meeste neuronen al aangemaakt: ook na de geboorte ontstaan
nog nieuwe neuronen, maar in veel geringere hoeveelheid. Het aanmaken van synapsen
Jakop Rigter; Coutinho; Bussum 2017
Hoofdstuk 1: Hoe onze hersenen en onze erfelijkheid werken.
Om het psychisch functioneren van mensen en dus onszelf te kunnen begrijpen moeten
we globaal de werking van twee biologische processen begrijpen: de werking van ons
zenuwstelsel en de interactie tussen de erfelijke aanleg van ons gedrag en de
omgevingsinvloeden op de ontwikkeling van ons gedrag.
Ons zenuwstelsel kent twee hoofdbestanddeken: het centraal zenuwstelsel en het
perifeer zenuwstelsel. Het centraal zenuwstelsel bestaat uit onze hersenen en ons
ruggenmerg. Het ruggenmerg bevindt zich in onze wervelkolom. Het zorgt voor de
communicatie tussen de hersenen en het lichaam. Ook speelt het ruggenmerg een
belangrijke rol bij het afgeven van reflexen.
De hersenen bevinden zich in ons hoofd en worden beschermd door de schedel. De
hersenen kennen veel onderdelen zoals de grote hersenen met de cortex, de kleine
hersenen en de hersenstam.
De grote hersenen worden onderverdeeld in twee hersenhelften, elke hersenhelft heeft
vier kwabben. Tussen de hersenhelften bestaat een verdeling van taken. De belangrijkste
verdeling is dat de linkerhersenhelft het rechter deel van ons lichaam bestuurt en de
rechterhersenhelft onze linker deel. Over het algemeen zijn beide hersenhelften nodig
en is er geen een helft minder belangrijk.
De hersenhelften staan met elkaar in contact via de hersenbalk. Ook de hersenkwabben
kennen een bepaalde mate van specialisatie, maar belangrijker is dat bij vrijwel elk
gedrag verschillende delen van onze hersenen samenwerken. Ze doen dat in de vorm
van netwerken van zenuwcellen die vaak meerdere kwabben omvatten.
Onze hersenen bevatten twee soorten bouwstenen: zenuwcellen (neuronen) en
gliacellen. De zenuwcellen zijn er over het algemeen voor het verplaatsen van informatie
en voor het opslaan en bewerken van informatie (het denkwerk). Gliacellen kennen veel
functies, waaronder het bieden van stevigheid, het aan- en afvoeren van voedingsstoffen
en afvalstoffen, het aanbrengen van meyline (een vetachtige substantie) en
waarschijnlijk ook het verplaatsen van informatie.
Onze hersenen kennen twee vormen van communicatie: het verplaatsen van informatie
binnen een zenuwcel wordt gedaan met elektrische communicatie. Het verplaatsen van
informatie tussen zenuwcellen wordt gedaan met chemische communicatie. Beide
vormen van communicatie kunnen beïnvloed worden. Door ons voedsel, drugsgebruik
en medicatiegebruik wordt de concentratie van neurotransmitters, waarmee chemische
communicatie plaatsvindt, beïnvloed. Elektrische communicatie kan tegenwoordig
beïnvloed worden door pacemakers in de hersenen.
Menselijke hersenen hebben in de loop van een lange evolutionaire ontwikkeling een
paar opvallende kenmerken gekregen, waardoor zij verschillen van de hersenen van
andere diersoorten. Verhoudingsgewijs hebben mensen zeer zware hersenen voor hun
lichaam. Door deze omvangrijke hersenen zijn wij goed in probleemoplossen, maar
vooral goed in sociale samenwerking, communicatie en elkaar inschatten en begrijpen
(de hypothese van het sociale brein). Een ander opvallen verschil tussen menselijke
, hersenen en die van dieren is dat wij een erg grote frontaalkwab hebben. Daardoor
kunnen we goed organiseren, plannen en ons gedrag controleren. Ook bevatten de
menselijke hersenen meer gliacellen. Waarom dit is, en welke functie het vervult, is nog
niet goed duidelijk.
Ons perifeer zenuwstelsel omvat alle zenuwbanen en zenuwcellen die de verbindingen
onderhouden tussen onze zintuigen, spieren en organen enerzijds en het centraal
zenuwstelsel anderzijds. Het perifeer zenuwstelsel bevat twee hoofdgroepen. Het
somatisch zenuwstelsel staat onder controle van onze wik. Met ons bewustzijn sturen
we dit deel aan. Het autonoom zenuwstelsel werkt echter buiten onze wil om. Wij
kunnen het niet of slechts indirect beïnvloeden (hartslag bijvoorbeeld). Het autonoom
zenuwstelsel is op zijn beurt ook weer in twee delen te onderscheiden die elkaar in
evenwicht houden: het sympathisch zenuwstelse dat belangrijk is bij activiteit en snel
handelen en het parasympatisch zenuwstelsel dat belangrijk is bij rust en herstel.
Onze erfelijke aanleg is op geslagen in het DNA. Dit DNA kent veel verschillende
afgebakende deeltjes die genen heten. Genen zijn dragers van erfelijke eigenschappen en
zorgen voor de aanmaak van eiwitten: die dienen weer als bouwstenen van cellen en als
lichaamsregelaars. Het DNA en zijn genen liggen op chromosomen. Mensen hebben 23
chromosoomparen. Van elke chromosoom hebben wij twee kopieën: een van onze vader
en een van onze moeder. Genen kunnen op twee manieren een erfelijke eigenschap
dragen: op een dominante manier of op een recessieve manier. De erfelijke eigenschap
die overheerst is dominantie.
Naast de erfelijke invloed worden onze eigenschappen ook gevormd door
omgevingsinvloeden. Om het ontstaan van een kenmerk te begrijpen moeten we kijken
naar de interactie tussen een erfelijke aanleg )of erfelijke voorbereiding) en de
kenmerken van een omgeving. Er blijken drie soorten van samenhang (correlatie) voor
te komen: passief, evocatief en actief. Ook weten we dat genen aan- en uitgezet kunnen
worden door bepaalde kenmerken uit de omgeving. Dit heet gen-omgevingsinteractie.
Hoofdstuk 2: Hoe onze hersenen werken en zich ontwikkelen.
Wat betreft het functioneren en ontwikkelen van onze hersenen kunnen we zeggen dat
drie invloeden daarbij een rol spelen: de erfelijke aanleg van een persoon, de invloeden
uit de omgeving en de mate waarin hij bepaalde hersendelen oefent. Het aantal
neuronen dat wij bij onze geboorte hebben, wordt geheel bepaald door onze erfelijke
aanleg. Ook de aanmaak van synapsen in met name de eerste twee levensjaren verloopt
door onze erfelijke aanleg.
Al vanaf de geboorte zijn onze hersenen net een spons: ze zuigen alle informatie op die
wordt aangereikt en passen hun functioneren hierop aan. Dit wordt de plasticiteit van de
hersenen genoemd en in principe is dit ook een kenmerk van aanleg. Hoeveel en welke
informatie de hersenen krijgen is een omgevingskenmerk en ook afhankelijk van eigen
oefening. Deze informatie en de oefening beïnvloeden welke synapsen blijven bestaan en
welke verdwijnen. Dit proces heeft pruning.
Het functioneren van onze hersenen is afhankelijk van onze leeftijd. Tijdens de
zwangerschap worden de meeste neuronen al aangemaakt: ook na de geboorte ontstaan
nog nieuwe neuronen, maar in veel geringere hoeveelheid. Het aanmaken van synapsen
