Samenvatting Pedagogiek in Beeld (IPO 1B) + Colleges
H19 Antisociaal gedrag bij kinderen en jeugdigen
Antisociaal gedrag/ Externaliserend gedrag: is een brede waaier van gedragingen die in
mindere of meerde mate onwenselijk, storend, schadelijk, agressief en delinquent zijn.
Vroege kindertijd: fysieke agressie
Bij frequent antisociaal gedrag is sprake van gedragsstoornis
Is vanaf jonge leeftijd stabiel & consistent over situaties heen
Classificatiesysteem DSM-5 beschrijft gedragsstoornissen:
- Oppositioneel opstandige gedragsstoornis (=oppositional defiant disorder ODD)
Dwars/driftig/opstandig gedrag
- Norm overschrijdende gedragsstoornis (=conduct disorder CD):
vechten/bedreigen/liegen gedrag
Beide diagnoses komen het meeste voor bij kinderen en jongeren.
Aangeboren of aangeleerd?
- Thomas Hobbes (1651): de mens is van nature egoïstisch en een competitief wezen dat
– indien nodig – instinctmatig antisociaal gedrag gebruikt bij het nastreven van eigen
belang.
- Rousseau (1762) tegenovergestelde van Hobbes: Alles is goed als het uit de handen
van de Schepper komt; alles gaat erop achteruit in de handen van de mensen.
Empirisch onderzoek over antisociaal gedrag:
- Verschillende factoren spelen simultaan en rol, variërend van de genetische
kwetsbaarheid tot kenmerken van de sociale omgeving van het kind.
- Opvoeding beïnvloed niet alleen het kind, maar ook omgekeerd de kind kenmerken
juist de opvoeding kunnen beïnvloeden.
- Goodness-of-fit (Thomas & Chess): het is belangrijk dat de omgeving is afgestemd
op de individuele temperament kenmerken.
Is sprake van Goodness-of-fit als: er een optimale afstemming is. Dus wanneer de
eisen en verwachtingen van de omgeving zijn afgestemd op het temperament van kind.
- Socialisatie (Bell & Chapman): is een wederzijds interactief proces waarin zowel het
kind als zijn opvoeder proberen het gedrag van de ander te sturen, te verminderen, te
stimuleren of te intensiveren.
Kinderen verschillen in eigenschappen rondom troostbaarheid, en vaardigheden als
gehoorzamen van ouders.
- Inzicht door bovengenoemde onderzoeken heeft geleid tot differentiële
ontvankelijkheid: sommige kinderen zijn niet alleen meer kwetsbaar voor negatieve
omgevingsinvloeden, maar deze kinderen profiteren ook van positieve
omstandigheden.
Empirisch onderzoek naar determinanten
Oorzaken van antisociaal gedrag kunnen voorkomen in verschillende factoren:
- Factoren in het kind: geslacht, genetisch materiaal en temperament/persoonlijkheid
- Relationele factoren: opvoeding, invloed van leeftijdsgenoten
- Factoren in directe leefomgeving: kenmerken van de buurt of school
- Factoren van bredere maatschappij: massamedia, werkgelegenheid
, Verband disfunctionele opvoeding en antisociaal gedrag
Sociale leertheorie over disfunctionele opvoeding en antisociaal gedrag:
- Patterson (1992): er is een relatie tussen opvoedingsfactoren en de ontwikkeling van
antisociaal gedrag bij kinderen.
Spelen rol op twee niveaus:
1. Macroniveau: hoe het gedrag van opvoeders overeenkomt met negatieve
gedragingen van kind.
Gebrek aan opvoedingsvaardigheden (positieve betrokkenheid, positieve
bekrachtiging, probleemoplossende vaardigheden, discipline en toezicht houden)
Is proximale oorzaak die invloed heeft op contextfactoren: dagelijkste stress,
echtscheiding, armoede, depressie bij moeder, Sociaal Economische Status SES en
persoonlijkheidskenmerken van ouder.
2. Micromodel: hoe wederzijdse dwang (=coercion) in ouder-kindinteracties
gedragsveranderingen bij het jonge kind veroorzaakt.
Coercion training: ouder en kind trainen elkaar door wederzijds dwingend
gedrag, bestaat uit vier delen:
1. Actie van ouder die kind als negatief (aversief) ervaart
Vb: opmerking over telefoongebruik, terwijl het huiswerk moet maken.
2. Tegenaanval van kind die er tegenin gaat.
Vb: gillen, schreeuwen, zeuren of klagen over ouderlijke instructie of
terechtwijzing.
3. Reactie van ouder op poging van kind die iets afdwingt (is cruciaal)
Vb: op korte termijn reageren.
4. Negatieve gedrag van kind houdt op
Coërcieve interactie: komt in elk gezin voor, kind probeert ouder te dwingen zijn eisen te
laten varen & ouder probeert kind te dwingen tot opvolging van eisen/ discipline.
Op lange termijn kunnen deze interactiepatronen leiden tot gebrekkige sociale
vaardigheden, leerachterstanden, depressie en een antisociale persoonlijkheidsstoornis
op volwassen leeftijd.
H19 Antisociaal gedrag bij kinderen en jeugdigen
Antisociaal gedrag/ Externaliserend gedrag: is een brede waaier van gedragingen die in
mindere of meerde mate onwenselijk, storend, schadelijk, agressief en delinquent zijn.
Vroege kindertijd: fysieke agressie
Bij frequent antisociaal gedrag is sprake van gedragsstoornis
Is vanaf jonge leeftijd stabiel & consistent over situaties heen
Classificatiesysteem DSM-5 beschrijft gedragsstoornissen:
- Oppositioneel opstandige gedragsstoornis (=oppositional defiant disorder ODD)
Dwars/driftig/opstandig gedrag
- Norm overschrijdende gedragsstoornis (=conduct disorder CD):
vechten/bedreigen/liegen gedrag
Beide diagnoses komen het meeste voor bij kinderen en jongeren.
Aangeboren of aangeleerd?
- Thomas Hobbes (1651): de mens is van nature egoïstisch en een competitief wezen dat
– indien nodig – instinctmatig antisociaal gedrag gebruikt bij het nastreven van eigen
belang.
- Rousseau (1762) tegenovergestelde van Hobbes: Alles is goed als het uit de handen
van de Schepper komt; alles gaat erop achteruit in de handen van de mensen.
Empirisch onderzoek over antisociaal gedrag:
- Verschillende factoren spelen simultaan en rol, variërend van de genetische
kwetsbaarheid tot kenmerken van de sociale omgeving van het kind.
- Opvoeding beïnvloed niet alleen het kind, maar ook omgekeerd de kind kenmerken
juist de opvoeding kunnen beïnvloeden.
- Goodness-of-fit (Thomas & Chess): het is belangrijk dat de omgeving is afgestemd
op de individuele temperament kenmerken.
Is sprake van Goodness-of-fit als: er een optimale afstemming is. Dus wanneer de
eisen en verwachtingen van de omgeving zijn afgestemd op het temperament van kind.
- Socialisatie (Bell & Chapman): is een wederzijds interactief proces waarin zowel het
kind als zijn opvoeder proberen het gedrag van de ander te sturen, te verminderen, te
stimuleren of te intensiveren.
Kinderen verschillen in eigenschappen rondom troostbaarheid, en vaardigheden als
gehoorzamen van ouders.
- Inzicht door bovengenoemde onderzoeken heeft geleid tot differentiële
ontvankelijkheid: sommige kinderen zijn niet alleen meer kwetsbaar voor negatieve
omgevingsinvloeden, maar deze kinderen profiteren ook van positieve
omstandigheden.
Empirisch onderzoek naar determinanten
Oorzaken van antisociaal gedrag kunnen voorkomen in verschillende factoren:
- Factoren in het kind: geslacht, genetisch materiaal en temperament/persoonlijkheid
- Relationele factoren: opvoeding, invloed van leeftijdsgenoten
- Factoren in directe leefomgeving: kenmerken van de buurt of school
- Factoren van bredere maatschappij: massamedia, werkgelegenheid
, Verband disfunctionele opvoeding en antisociaal gedrag
Sociale leertheorie over disfunctionele opvoeding en antisociaal gedrag:
- Patterson (1992): er is een relatie tussen opvoedingsfactoren en de ontwikkeling van
antisociaal gedrag bij kinderen.
Spelen rol op twee niveaus:
1. Macroniveau: hoe het gedrag van opvoeders overeenkomt met negatieve
gedragingen van kind.
Gebrek aan opvoedingsvaardigheden (positieve betrokkenheid, positieve
bekrachtiging, probleemoplossende vaardigheden, discipline en toezicht houden)
Is proximale oorzaak die invloed heeft op contextfactoren: dagelijkste stress,
echtscheiding, armoede, depressie bij moeder, Sociaal Economische Status SES en
persoonlijkheidskenmerken van ouder.
2. Micromodel: hoe wederzijdse dwang (=coercion) in ouder-kindinteracties
gedragsveranderingen bij het jonge kind veroorzaakt.
Coercion training: ouder en kind trainen elkaar door wederzijds dwingend
gedrag, bestaat uit vier delen:
1. Actie van ouder die kind als negatief (aversief) ervaart
Vb: opmerking over telefoongebruik, terwijl het huiswerk moet maken.
2. Tegenaanval van kind die er tegenin gaat.
Vb: gillen, schreeuwen, zeuren of klagen over ouderlijke instructie of
terechtwijzing.
3. Reactie van ouder op poging van kind die iets afdwingt (is cruciaal)
Vb: op korte termijn reageren.
4. Negatieve gedrag van kind houdt op
Coërcieve interactie: komt in elk gezin voor, kind probeert ouder te dwingen zijn eisen te
laten varen & ouder probeert kind te dwingen tot opvolging van eisen/ discipline.
Op lange termijn kunnen deze interactiepatronen leiden tot gebrekkige sociale
vaardigheden, leerachterstanden, depressie en een antisociale persoonlijkheidsstoornis
op volwassen leeftijd.
