Leereenheid 3
“De rechtstaat II”
Moet de grondslag t.a.v. het binden van burgers aan regels altijd rechtstreeks door
de wetgever zelf worden geleverd, of kan dit ook door tussenschakels?
- De formele wetgever mag in beginsel aan de regering, ministers en zelfs aan
ambtenaren een specifieke bevoegdheid verlenen tot het vaststellen van bepaalde
burgers bindende regels.
- Een algemene bevoegdheid tot het vaststellen van bindende regels heeft uitsluitende de
formele wetgever. De formele wetgever mag dus niet een lager orgaan machtigen tot het
vaststellen van algemeen bindende regels zoals, de minister mag verordeningen
vaststellen waarvan overtreding gestraft wordt met..
- Wel mag de wetgever m.b.t. een bepaalde materie wettelijke voorschriften geeft, een
ander overheidsorgaan d.m.v. specifieke machtiging bevoegdheden tot nadere uitwerking
in burgers bindende regelgeving verlenen, delegatie. Dit kan ook aan een derde
overheidsorgaan worden overgedragen.
Attributie en delegatie van regelgevende bevoegdheden:
- De formele wetgever heeft op grond van de Grondwet een algemene bevoegdheid om
wetten te maken (artikel 81).
- Zo is bijv. de Woningwet tot stand gekomen. De Woningwet bepaalt dat bij of krachtens
een algemene maatregel van bestuur (amvb) uit oogpunt van veiligheid voorschriften
worden gegeven omtrent het bouwen van woningen. In deze bepaling is dus in de eerste
plaats sprake van delegatie door de formele wetgever aan de amvb-regelgeving (de
regering), van de bevoegdheden om allerlei technische voorschiften te geven voor het
bouwen van woningen. De regering heeft daarom het Bouwbesluit vastgesteld.
- Met de term krachtens van artikel 2 Woningwet wordt aangegeven dat de regering de
materie niet uitputtend bij amvb hoeft te regelen. Het kan haar regelgevende
bevoegdheid subdelegeren aan de minister.
- Wanneer de Grondwet in een opdracht of specifieke toedeling aan de wetgever op een
bepaald terrein de term krachtens het werkwoord regelen of regels of regeling bezigt, dan
is de formele wetgever op dat terrein bevoegd tot delegatie van de wetgevende
bevoegdheid.
- Wordt in een grondwet aan de formele geen delegatieterm gebruikt dan is de formele
wetgever niet bevoegd te delegeren en moet hij de materie zelf uitputtend regelen
(voorbeeld hiervan is het Kiesrecht).
- Indien volgens de Grondwet delegatie is toegestaan, kan de regelgevende bevoegdheid
niet alleen worden overgedragen binnen de sfeer van de centrale overheid (wetgever aan
de regering of minister) = horizontale delegatie, maar kan ook van de centrale overheid
naar gedecentraliseerde overheidsorganen worden overgedragen (provinciale staten,
gemeenteraad) = verticale delegatie.
- In gevallen waarin de zinsnede “bij de wet” in plaats van ‘bij of krachtens de wet’ wordt
gebruikt regelt de wetgever in formele zin de materie en is delegatie verboden.
- Ontbreekt een attribuerende grondwettelijke bepaling dan is de wetgever vrij om zelf te
bepalen of hij wil delegeren.
- Als de wetgever in formele zin de bevoegdheid tot het uitvaardigen van nadere
regelgeving mag overlaten aan de regering is hij bevoegd de regering te verbieden om dit
te delegeren (subdelegatie). Dit verbod ligt vast in dhet woord ‘bij’. Staat er ‘bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur’ dan mag de regering wel subdelegeren.
, Wordt door gedelegeerde regelgeving het legaliteitsbeginsel aangetast?
- Ja: vele wetten bevatten nauwelijks inhoudelijke normen, maar zijn voornamelijk gericht
op de bevoegdheidsgrondslag voor lagere overheden. De burger is gehouden gevolg te
geven aan normen afkomstig van andere overheidsorganen dan de formele wetgever
zelf.
- Nee: de Grondwet neemt geen genoegen met een blanco-delegatie, maar vereist
expliciet een specifieke wettelijke grondslag. Tevens word in de rechtspraak
gecontroleerd of een lagere regeling wel een grondslag heeft in de wet. Het primaat van
de formele wetgever blijft dan toch ongeschonden. De rechter kijkt tevens of de lagere
regelgeving wel voor de beoogde doelstellingen wordt toegepast.
- Voorschriften zijn slechts rechtsgeldig indien ze herleidbaar zijn tot een formele
wetsbepaling. Die herleidbaarheid betekent dat de voorschriften onderdeel uitmaken van
een ononderbroken keten van attributie en delegatie van regelgeving. Ontbreekt er een
schakel in deze keten, dan zijn de lagere regelingen niet rechtsgeldig, dus niet bindend.
Zelfstandige regelgevende bevoegdheid van de regering
- Artikel 89 van de Grondwet : hierin wordt tot een zekere hoogte door de grondwetgever
een algemene regelgevende bevoegdheid aan de regering gegeven. M.b.t. de
legaliteitseis wordt alleen voldaan doordat de grondwetgever zich over deze machtiging
heeft uitgesproken maar het nadeel is dat deze algemene machtiging niet specifiek op
een of meer bepaalde gebieden is toegespitst terwijl aan de besluitvorming van de
regering geen direct volksvertegenwoordiging lichaam zoals de Tweede Kamer
deelneemt.
- In de Blanketwet (1815) stelde daarop de overtreding van algemene maatregelen van
bestuur onder strafsanctie. Nu was er sprake van een algemene attributie aan de Koning
tot vaststelling van de burgers bindende regels. Het was nu een onbepaalde
bevoegdheid en geen specifieke bevoegdheid. Met de Blanketwet werd vereist dat er een
wettelijke grondslag is verzekerd voor de straffen op overtredingen van door de Koning
uitgevaardigde algemene maatregelen.
- In de huidige grondwet is bepaald dat de bevoegdheid tot vaststelling van algemene
maatregelen van bestuur, de regering op alle terreinen dergelijke maatregelen mag
vaststellen, zolang deze niet in strijd zijn met de wet of Grondwet. In de Grondwet is
vastgelegd, dat in de amvb slechts krachtens de wet bepalingen mogen worden
opgenomen die door straffen worden gehandhaafd en de wet zelf de op te leggen
straffen bepaald. Delegatie op dat punt is uitgesloten. Dus de formele wetgever kan wel
het formuleren van delictsomschrijvingen delegeren, maar dient het terrein waarop dat
kan te specificeren en zelf de strafhoogte te bepalen. Er dient dus door de wetgever
vooraf te zijn gesproken over toekenning van een specifieke bevoegdheid en de
strafmaat is aan de wetgever zelf voorbehouden.
- Overigens blijft de regering vrij om ook zonder wettelijke grondslag ambv vast te stellen,
zolang zij geen strafbepaling bevatten = zelfstandige amvb. Er dient echter altijd door de
wetgever voorschreven te zijn welk specifiek terrein dit kan betreffen. Een blanco
delegatie zoals bij de Blanketwet is sinds het Meerenberg-arrest geen sprake meer. De
conclusie is echter wel dat het Nederlandse staatsrechtstelsel niet in alle opzichten
voldoet aan de rechtstatelijke vereisten.
- Ons constitutionele recht kent dus twee zelfstandige regelgevers: de formele wetgever en
de regering. Lagere regelgeving dan wet of de ambv moet dus altijd te herleiden zijn tot
een formele wet of een zelfstandige amvb.
“De rechtstaat II”
Moet de grondslag t.a.v. het binden van burgers aan regels altijd rechtstreeks door
de wetgever zelf worden geleverd, of kan dit ook door tussenschakels?
- De formele wetgever mag in beginsel aan de regering, ministers en zelfs aan
ambtenaren een specifieke bevoegdheid verlenen tot het vaststellen van bepaalde
burgers bindende regels.
- Een algemene bevoegdheid tot het vaststellen van bindende regels heeft uitsluitende de
formele wetgever. De formele wetgever mag dus niet een lager orgaan machtigen tot het
vaststellen van algemeen bindende regels zoals, de minister mag verordeningen
vaststellen waarvan overtreding gestraft wordt met..
- Wel mag de wetgever m.b.t. een bepaalde materie wettelijke voorschriften geeft, een
ander overheidsorgaan d.m.v. specifieke machtiging bevoegdheden tot nadere uitwerking
in burgers bindende regelgeving verlenen, delegatie. Dit kan ook aan een derde
overheidsorgaan worden overgedragen.
Attributie en delegatie van regelgevende bevoegdheden:
- De formele wetgever heeft op grond van de Grondwet een algemene bevoegdheid om
wetten te maken (artikel 81).
- Zo is bijv. de Woningwet tot stand gekomen. De Woningwet bepaalt dat bij of krachtens
een algemene maatregel van bestuur (amvb) uit oogpunt van veiligheid voorschriften
worden gegeven omtrent het bouwen van woningen. In deze bepaling is dus in de eerste
plaats sprake van delegatie door de formele wetgever aan de amvb-regelgeving (de
regering), van de bevoegdheden om allerlei technische voorschiften te geven voor het
bouwen van woningen. De regering heeft daarom het Bouwbesluit vastgesteld.
- Met de term krachtens van artikel 2 Woningwet wordt aangegeven dat de regering de
materie niet uitputtend bij amvb hoeft te regelen. Het kan haar regelgevende
bevoegdheid subdelegeren aan de minister.
- Wanneer de Grondwet in een opdracht of specifieke toedeling aan de wetgever op een
bepaald terrein de term krachtens het werkwoord regelen of regels of regeling bezigt, dan
is de formele wetgever op dat terrein bevoegd tot delegatie van de wetgevende
bevoegdheid.
- Wordt in een grondwet aan de formele geen delegatieterm gebruikt dan is de formele
wetgever niet bevoegd te delegeren en moet hij de materie zelf uitputtend regelen
(voorbeeld hiervan is het Kiesrecht).
- Indien volgens de Grondwet delegatie is toegestaan, kan de regelgevende bevoegdheid
niet alleen worden overgedragen binnen de sfeer van de centrale overheid (wetgever aan
de regering of minister) = horizontale delegatie, maar kan ook van de centrale overheid
naar gedecentraliseerde overheidsorganen worden overgedragen (provinciale staten,
gemeenteraad) = verticale delegatie.
- In gevallen waarin de zinsnede “bij de wet” in plaats van ‘bij of krachtens de wet’ wordt
gebruikt regelt de wetgever in formele zin de materie en is delegatie verboden.
- Ontbreekt een attribuerende grondwettelijke bepaling dan is de wetgever vrij om zelf te
bepalen of hij wil delegeren.
- Als de wetgever in formele zin de bevoegdheid tot het uitvaardigen van nadere
regelgeving mag overlaten aan de regering is hij bevoegd de regering te verbieden om dit
te delegeren (subdelegatie). Dit verbod ligt vast in dhet woord ‘bij’. Staat er ‘bij of
krachtens algemene maatregel van bestuur’ dan mag de regering wel subdelegeren.
, Wordt door gedelegeerde regelgeving het legaliteitsbeginsel aangetast?
- Ja: vele wetten bevatten nauwelijks inhoudelijke normen, maar zijn voornamelijk gericht
op de bevoegdheidsgrondslag voor lagere overheden. De burger is gehouden gevolg te
geven aan normen afkomstig van andere overheidsorganen dan de formele wetgever
zelf.
- Nee: de Grondwet neemt geen genoegen met een blanco-delegatie, maar vereist
expliciet een specifieke wettelijke grondslag. Tevens word in de rechtspraak
gecontroleerd of een lagere regeling wel een grondslag heeft in de wet. Het primaat van
de formele wetgever blijft dan toch ongeschonden. De rechter kijkt tevens of de lagere
regelgeving wel voor de beoogde doelstellingen wordt toegepast.
- Voorschriften zijn slechts rechtsgeldig indien ze herleidbaar zijn tot een formele
wetsbepaling. Die herleidbaarheid betekent dat de voorschriften onderdeel uitmaken van
een ononderbroken keten van attributie en delegatie van regelgeving. Ontbreekt er een
schakel in deze keten, dan zijn de lagere regelingen niet rechtsgeldig, dus niet bindend.
Zelfstandige regelgevende bevoegdheid van de regering
- Artikel 89 van de Grondwet : hierin wordt tot een zekere hoogte door de grondwetgever
een algemene regelgevende bevoegdheid aan de regering gegeven. M.b.t. de
legaliteitseis wordt alleen voldaan doordat de grondwetgever zich over deze machtiging
heeft uitgesproken maar het nadeel is dat deze algemene machtiging niet specifiek op
een of meer bepaalde gebieden is toegespitst terwijl aan de besluitvorming van de
regering geen direct volksvertegenwoordiging lichaam zoals de Tweede Kamer
deelneemt.
- In de Blanketwet (1815) stelde daarop de overtreding van algemene maatregelen van
bestuur onder strafsanctie. Nu was er sprake van een algemene attributie aan de Koning
tot vaststelling van de burgers bindende regels. Het was nu een onbepaalde
bevoegdheid en geen specifieke bevoegdheid. Met de Blanketwet werd vereist dat er een
wettelijke grondslag is verzekerd voor de straffen op overtredingen van door de Koning
uitgevaardigde algemene maatregelen.
- In de huidige grondwet is bepaald dat de bevoegdheid tot vaststelling van algemene
maatregelen van bestuur, de regering op alle terreinen dergelijke maatregelen mag
vaststellen, zolang deze niet in strijd zijn met de wet of Grondwet. In de Grondwet is
vastgelegd, dat in de amvb slechts krachtens de wet bepalingen mogen worden
opgenomen die door straffen worden gehandhaafd en de wet zelf de op te leggen
straffen bepaald. Delegatie op dat punt is uitgesloten. Dus de formele wetgever kan wel
het formuleren van delictsomschrijvingen delegeren, maar dient het terrein waarop dat
kan te specificeren en zelf de strafhoogte te bepalen. Er dient dus door de wetgever
vooraf te zijn gesproken over toekenning van een specifieke bevoegdheid en de
strafmaat is aan de wetgever zelf voorbehouden.
- Overigens blijft de regering vrij om ook zonder wettelijke grondslag ambv vast te stellen,
zolang zij geen strafbepaling bevatten = zelfstandige amvb. Er dient echter altijd door de
wetgever voorschreven te zijn welk specifiek terrein dit kan betreffen. Een blanco
delegatie zoals bij de Blanketwet is sinds het Meerenberg-arrest geen sprake meer. De
conclusie is echter wel dat het Nederlandse staatsrechtstelsel niet in alle opzichten
voldoet aan de rechtstatelijke vereisten.
- Ons constitutionele recht kent dus twee zelfstandige regelgevers: de formele wetgever en
de regering. Lagere regelgeving dan wet of de ambv moet dus altijd te herleiden zijn tot
een formele wet of een zelfstandige amvb.
