Thema's Maatschappijleer VWO 4 - Rechtsstaat samenvatting

‭ echtstaat‬‭:‬‭een‬‭staat‬‭waar‬‭burger‬‭met‬‭grondrechten‬‭worden‬‭beschermd‬‭tegen‬
R
‭machtmisbruik‬‭en‬‭willekeur.‬‭dit‬‭is‬‭niet‬‭in‬‭een‬‭autoritaire‬‭staat‬‭,‬‭waar‬‭een‬‭machthebber‬‭of‬
‭groep‬‭aan‬‭de‬‭macht‬‭is.‬‭Nederland‬‭is‬‭een‬‭democratische‬‭rechtstaat‬‭:‬‭een‬‭staat‬‭waar‬
‭burgers‬‭mee‬‭mogen‬‭denken‬‭aan‬‭politieke‬‭kwesties,‬‭indirect‬‭invloed‬‭hebben‬‭op‬‭de‬‭politiek‬‭en‬
‭mogen‬‭stemmen,‬‭ook‬‭is‬‭Nederland‬‭een‬‭sociale‬‭rechtstaat:‬‭er‬‭zijn‬‭wetten‬‭die‬‭de‬‭welvaart‬
‭en‬‭welzijn‬‭verbeteren.‬‭in‬‭een‬‭rechtstaat‬‭heerst‬‭veel‬‭sociale‬‭cohesie.‬‭vrede‬‭en‬
‭wederkerigheid‬‭gaan‬‭hand‬‭in‬‭hand.‬‭ze‬‭verwachten‬‭dat‬‭het‬‭van‬‭twee‬‭kanten‬‭komt.‬
‭Rechtszekerheid‬‭:‬‭iedereen‬‭kan‬‭nagaan‬‭wat‬‭wel‬‭en‬‭niet‬‭mag.‬‭18e‬‭eeuw‬‭was‬‭de‬‭eeuw‬‭van‬
‭verlichting‬‭en‬‭het‬‭verlangen‬‭naar‬‭maatschappelijk‬‭geluk.‬‭daarvoor‬‭was‬‭niet‬‭zoveel‬‭geluk,‬‭en‬
‭waren‬‭veel‬‭goddienstoorlogen‬‭en‬‭de‬‭koning‬‭had‬‭te‬‭veel‬‭macht.‬‭mensen‬‭werden‬‭zonder‬
‭proces‬‭opgepakt‬‭en‬‭opgesloten.‬‭heir‬‭kwam‬‭veel‬‭protest‬‭tegen.‬‭menen‬‭begonnen‬‭te‬‭denken‬
‭dat‬‭oorlog,‬‭armoede‬‭en‬‭ellende‬‭niet‬‭uit‬‭God‬‭kwam,‬‭maar‬‭kwam‬‭door‬‭mensen.‬‭de‬‭18e‬‭eeuw‬
‭was‬‭de‬‭eeuw‬‭van‬‭rede.‬‭vrijheid‬‭was‬‭daarbij‬‭de‬‭eerste‬‭voorwaarde‬‭vanuit‬‭de‬‭gedachte‬‭dat‬
‭mensen‬‭pas‬‭gelukkig‬‭zijn‬‭als‬‭de‬‭vrij‬‭zijn.‬‭dit‬‭zou‬‭pas‬‭kunnen‬‭als‬‭alle‬‭machten‬‭zich‬‭op‬‭elkaar‬
‭uitoefenen‬‭hoe‬‭konden‬‭ze‬‭een‬‭gelukkige‬‭samenleving‬‭bereiken?‬‭mensen‬‭hebben‬
‭overlevingsinstinct‬‭en‬‭hebben‬‭bezittingen‬‭nodig,‬‭als‬‭deze‬‭eigendommen‬‭niet‬‭worden‬
‭beschermd‬‭vormt‬‭er‬‭een‬‭oorlog‬‭van‬‭allen‬‭tegen‬‭allen.‬‭daarom‬‭moesten‬‭ze‬‭een‬‭social‬
‭contract‬‭sluiten,‬‭waarin‬‭ze‬‭tot‬‭afspraken‬‭komen‬‭om‬‭in‬‭natuurlijke‬‭vrijheid‬‭en‬‭gelijkheid‬‭te‬
‭leven.‬‭daarom‬‭kreeg‬‭de‬‭staat‬‭een‬‭geweldsmonopolie‬‭,‬‭de‬‭staat‬‭mag‬‭als‬‭enige‬‭geweld‬
‭gebruiken‬‭en‬‭de‬‭staat‬‭zou‬‭gebonden‬‭zijn‬‭aan‬‭wetten‬‭die‬‭burgers‬‭zelf‬‭opstellen.‬‭om‬‭tegen‬‭te‬
‭gaan‬‭dat‬‭de‬‭staat‬‭nog‬‭steeds‬‭te‬‭veel‬‭macht‬‭heeft,‬‭wordt‬‭de‬‭staat‬‭extra‬‭getemd,‬‭er‬‭kwam‬‭de‬
‭trias‬‭politica:‬‭de‬‭wetgevende‬‭macht,‬‭uitvoerende‬‭macht‬‭en‬‭rechtsprekende‬‭macht.‬
‭de‬‭volgende‬‭grondbeginselen‬‭van‬‭de‬‭staat:‬
‭-‬ ‭het‬‭beginsel‬‭van‬‭de‬‭grondrechten‬
‭-‬ ‭Soevereiniteit‬‭en‬‭democratiebeginsel‬
‭-‬ ‭legaliteitsbeginsel‬
‭-‬ ‭Beginsel‬‭van‬‭de‬‭trias‬‭politica‬
‭1789‬‭was‬‭de‬‭Franse‬‭revolutie‬‭en‬‭de‬‭verklaring‬‭van‬‭de‬‭rechten‬‭van‬‭mens‬‭en‬‭burger‬
‭opgesteld,‬‭die‬‭moest‬‭zorgen‬‭voor‬‭gelukkige‬‭samenleving‬‭en‬‭rechtvaardigheid,‬‭daarin‬
‭werden‬‭grondrechten‬‭vastgesteld.‬
‭1799‬‭napoleon‬‭pleegde‬‭een‬‭staatsgreep‬‭en‬‭een‬‭verlichte‬‭dictatuur‬‭vestigde,‬‭waarin‬
‭machthebbers‬‭in‬‭zekere‬‭mat‬‭rekening‬‭houden‬‭met‬‭de‬‭bevolking.‬
‭1815‬‭was‬‭napoleon‬‭werd‬‭verslagen,‬‭de‬‭dingen‬‭van‬‭vroeger‬‭zoals‬‭koning‬‭aan‬‭de‬‭macht‬‭en‬
‭grondrechten‬‭beperkt‬‭kwamen‬‭terug.‬

, i‭n‬‭1798‬‭kreeg‬‭Nederland‬‭de‬‭staatregeling‬‭van‬‭de‬‭Bataafse‬‭republiek‬‭daarin‬‭werd‬‭bepaald‬
‭dat‬‭iedere‬‭burger‬‭geijk‬‭is‬‭voor‬‭de‬‭wet‬‭en‬‭onschendbare‬‭grondrechten‬‭heeft.‬
‭1814‬‭Nederland‬‭werd‬‭een‬‭constitutionele‬‭monarchie‬‭,‬‭het‬‭koninkrijk‬‭met‬‭grondrechten.‬‭de‬
‭grondwet‬‭verleende‬‭willem‬‭l‬‭de‬‭soevereine‬‭macht.‬‭er‬‭werd‬‭ook‬‭een‬‭parlementair‬‭stelsel‬‭in‬
‭gevoerd‬‭in‬‭de‬‭vorm‬‭van‬‭een‬‭staten-generaal.‬
‭1848‬‭de‬‭macht‬‭van‬‭de‬‭koning‬‭werd‬‭ingeperkt,‬‭hij‬‭werd‬‭onschendbaar,‬‭de‬‭grondrechten‬
‭werden‬‭uitgebreid,‬‭directe‬‭verkiezingen‬‭op‬‭de‬‭Tweede‬‭Kamer‬‭vergrootten‬‭de‬‭democratie‬
‭Okal‬‭mochten‬‭alleen‬‭mannen‬‭die‬‭een‬‭bepaald‬‭bedrag‬‭aan‬‭de‬‭belasting‬‭betaalde‬‭stemmen:‬
‭censuskiesrecht‬‭.‬
‭de‬‭staat‬‭had‬‭een‬‭taak:‬‭de‬‭vrijheid‬‭van‬‭burgers‬‭dienen,‬‭de‬‭negentiende‬‭-‬‭eeuwse‬‭staat‬‭wordt‬
‭ook‬‭wel‬‭de‬‭nachtwakerstaat‬‭genoemd,‬‭een‬‭staat‬‭die‬‭zich‬‭voornamelijk‬‭inzet‬‭boor‬‭bewaking‬
‭van‬‭de‬‭veiligheid‬‭van‬‭burgers.‬‭arbeiders‬‭gingen‬‭kiesrecht‬‭eisen‬‭er‬‭kwamen‬‭ook‬
‭vrouwenbewegingen.‬‭de‬‭sociale‬‭onrust‬‭leiden‬‭uiteindelijk‬‭to‬‭wijziging‬‭van‬‭de‬‭grondwet;‬‭1917‬
‭mannen‬‭mochten‬‭stemmen‬‭1919:‬‭vrouwen‬‭mochten‬‭stemmen.‬
‭tijdens‬‭de‬‭Tweede‬‭Wereldoorlog‬‭maakte‬‭Duitsers‬‭een‬‭einde‬‭aan‬‭grondrechten,‬‭dit‬‭was‬‭een‬
‭heftige‬‭tijd‬‭er‬‭werden‬‭weel‬‭dingen‬‭geschonden‬‭en‬‭verboden‬‭mensen‬‭werden‬‭opgesloten.‬
‭vlak‬‭na‬‭de‬‭oorlog‬‭trad‬‭de‬‭oude‬‭grondwet‬‭weer‬‭in‬‭werking‬
‭in‬‭de‬‭grondwet‬‭staan‬‭klassieke‬‭en‬‭sociale‬‭grondrechten‬
‭vrijheid‬‭en‬‭gelijkheid‬‭vormen‬‭de‬‭basis‬‭van‬‭de‬‭klassieke‬‭grondrechten.‬
‭welke‬‭klassieke‬‭grondrechten‬‭kunnen‬‭we‬‭onderscheiden:‬
‭-‬ ‭het‬‭recht‬‭op‬‭gelijke‬‭behandeling‬‭in‬‭gelijke‬‭gevallen‬
‭-‬ ‭de‬‭persoonlijke‬‭vrijheid:‬‭recht‬‭op‬‭privacy,‬‭vrijheid‬‭tot‬‭godsdienst,‬‭vrijheidsrechten‬‭etc.‬
‭-‬ ‭politieke‬‭vrijheid:‬‭vrijheid‬‭van‬‭meningsuiting,‬‭vrijheid‬‭van‬‭drukpers‬‭etc.‬
‭het‬‭besef‬‭kwam‬‭dat‬‭de‬‭staat‬‭ook‬‭actief‬‭moesten‬‭ingrijpen‬‭om‬‭aan‬‭alle‬‭inwoners‬‭vrijheid‬‭en‬
‭gelijkheid‬‭en‬‭dus‬‭een‬‭gelukkig‬‭en‬‭zinvol‬‭bestaan‬‭te‬‭garanderen.‬‭het‬‭resultaat‬‭sociale‬
‭grondrechten.‬‭Dus‬‭economisch,‬‭social‬‭en‬‭culturele‬‭rechten.‬‭Gezondheidszorg,‬‭verzekering,‬
‭onderwijs.‬‭de‬‭klassieke‬‭rechtstaat‬‭werd‬‭een‬‭sociale‬‭rechtstaat.‬‭Belangrijk‬‭verschil‬‭tussen‬
‭klassieke‬‭en‬‭sociale‬‭grondrechten:‬‭met‬‭klassieke‬‭grondrechten‬‭kan‬‭je‬‭naar‬‭de‬‭rechter‬
‭stappen.‬‭met‬‭sociale‬‭grondrechten‬‭kan‬‭dat‬‭niet‬‭maar‬‭de‬‭overheid‬‭moet‬‭wel‬‭actief‬‭optreden‬
‭om‬‭ze‬‭te‬‭realiseren‬‭(dus‬‭fouten).‬‭in‬‭een‬‭rechtstaat‬‭is‬‭er‬‭wederkerigheid,‬‭maar‬‭je‬‭mag‬
‭daarmee‬‭niet‬‭grondrechten‬‭aantasten.‬‭je‬‭mag‬‭bijv.‬‭je‬‭mening‬‭uiten,‬‭maar‬‭als‬‭je‬‭daarmee‬
‭discrimineert‬‭tast‬‭je‬‭de‬‭grondrechten‬‭aan.‬‭in‬‭het‬‭wetboek‬‭van‬‭strafrecht‬‭is‬‭dit‬‭verboden.‬‭als‬
‭er‬‭een‬‭beperking‬‭van‬‭een‬‭grondrecht‬‭is‬‭mogen‬‭alleen‬‭regeringen‬‭en‬‭parlement‬‭beslissen.‬
‭grondrechten‬‭hebben‬‭verticale‬‭werking,‬‭ze‬‭door‬‭burgers‬‭kunnen‬‭worden‬‭uitgeoefend‬
‭tegenover‬‭de‬‭staat‬‭en‬‭horizontale‬‭werking,‬‭als‬‭burgers‬‭zich‬‭tegenover‬‭elkaar‬‭op‬‭hun‬
‭grondrechten‬‭beroepen.‬‭omdat‬‭er‬‭geen‬‭rangorde‬‭bestaat‬‭in‬‭het‬‭grondrecht‬‭zal‬‭de‬‭rechter‬‭bij‬
‭iedere‬‭zaak‬‭steeds‬‭d‬‭belangen‬‭van‬‭beide‬‭partijen‬‭moeten‬‭afwegen.‬