Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
Persoonlijkheidsstoornissen
Kenmerken Persoonlijkheidsstoornissen
Chronisch disfunctioneren (≥ 5 jaar, beginnend in de kindertijd of adolescentie),
diagnose wordt over het algemeen past gesteld als iemand volwassen is.
Disfunctionele patronen (denken, voelen en handelen) op vrijwel alle
levensgebieden.
Patronen hebben uitwerking op interpersoonlijk functioneren.
Gedrag is voor de persoon egosyntoon, dus is het gedrag pathologisch, maar is het in
de ogen van de cliënt normaal gedrag, omdat ze niet beter weten, i.p.v. egodystoon,
hetgeen inhoudt dat de cliënt zelf weet dat het gedrag pathologisch is. Het feit dat er
sprake is van egosyntoon gedrag, betekent dat het vaak lastig is voor mensen met een
persoonlijkheidsstoornis in behandeling te gaan.
Aanmelding GGZ vaak niet vanwege PS, maar door crisis of andere mentale stoornis
(bv. depressie, paniekstoornis).
Problemen behorend bij persoonlijkheidsstoornissen worden niet (enkel) veroorzaakt
door andere mentale stoornissen (bv. depressie, angststoornis), medische toestand of
middelengebruik.
Andere mentale stoornis maakt uiting van persoonlijkheidsstoornis sterker, maar
persoonlijkheidsproblemen waren er ook al voordat er sprake was van deze andere
mentale stoornis (zoals depressie).
Er is doorgaans veel comorbiditeit.
Met name de Borderline persoonlijkheidsstoornis, maar ook antisociale
persoonlijkheidsstoornis heeft een hoog suïcide- risico, wat wil zeggen dat er veel
pogingen gedaan worden en ook veel geslaagde pogingen.
Er is dus vaak sprake van crisis.
Epidemiologische gegevens
Prevalentie: in de gewone bevolking komt het bij 13.5% van de persoon voor, in de
GGZ bij 60.4% van de mensen.
Voor sommige persoonlijkheidsstoornissen geldt (bv. antisociaal en borderline) dat de
symptomen afnemen in ernst als men ouder wordt.
Men is vaker gescheiden of leeft alleen. Mensen met een BPS hebben vaak heel veel
wisselende relaties, omdat mensen met een BPS vaak heel wisselend kunnen zijn in
wat ze leuk vinden aan iemand.
Mensen met een persoonlijkheidsstoornis leven vaker in steden, met name in het
centrum en dit heeft te maken met de comorbiditeit, omdat veel mensen met een
persoonlijkheidsstoornis veel gebruik maken van allerlei verslavende middelen. Er is
sprake van zelfmedicatie, omdat men rustiger wil worden of juist actiever wil worden,
het wordt echt gebruikt om te ontsnappen aan het leven.
Men heeft meer en heftiger life-events meegemaakt.
Bij sommige persoonlijkheidsstoornissen speelt gender een rol. Als er een casus
wordt voorgelegd aan diagnostici, dan wordt er bij vrouwen sneller over borderline
persoonlijkheidsstoornis gesproken en bij mannen vaker over antisociale
persoonlijkheidsstoornis gesproken, ongeacht het feit of er echt sprake was van
bijvoorbeeld borderline of antisociaal. Het beeld wordt dus heel erg bepaald door het
geslacht van de persoon in de casus.
, Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
DSM-IV-TR en DSM-V: 10 persoonlijkheidsstoornissen in drie clusters
Cluster A: vreemd of excentriek gedrag
o Paranoïde, schizoïde, schizo typisch
Cluster B: dramatisch, emotioneel, grillig en/of impulsief gedrag
o Antisociaal, borderline, histrionische (theatraal), narcistisch
Cluster C: angstig of vreesachtig gedrag
o Vermijdend, afhankelijk, dwangmatig
Vraagtekens bij aparte as zoals in DSM-III en DSM-IV
Zijn de as-II stoornissen wezenlijk te onderscheiden van as-I stoornissen, gezien het
volgende:
Stabiliteit: helemaal niet zo stabiel als voorheen gedacht werd. De symptomen
kunnen verminderen en weer verergeren. Er is wel stabiliteit in de zin dat het een
aantal jaar achter elkaar kan aanhouden.
Leeftijd van ontstaan, het ontstaat echt in de kindertijd. Is dit uniek voor
persoonlijkheidsstoornissen? Nee, iemand met een depressie kan dit ook al in de
kindertijd ontwikkelen. En zo zijn er wel meer stoornissen die al in de kindertijd
kunnen beginnen.
Inzicht, omdat het ervaren wordt als egosyntoon, hebben veel mensen met een
persoonlijkheidsstoornis hebben niet door dat ze handelen op een manier die niet
werkt. Echter, het gebrek aan inzicht kan ook voorkomen bij iemand met
angststoornis of met een psychose.
Hoge comorbiditeit en symptoom-specificiteit, ook dit is niet uniek voor de
persoonlijkheidsstoornissen, het komt eigenlijk voor bij alle stoornissen in de DSM.
De continuümgedachte en/of het dimensioneel model: onderliggende traits en kenmerken
komen voor op zowel as I als op as II.
Continuümgedachte
Er is sprake van een dimensie waarover we spreken. Sommige mensen zijn een beetje
wantrouwend, het is dus een glijdende schaal.
Persoonlijkheidsstoornissen
Kenmerken Persoonlijkheidsstoornissen
Chronisch disfunctioneren (≥ 5 jaar, beginnend in de kindertijd of adolescentie),
diagnose wordt over het algemeen past gesteld als iemand volwassen is.
Disfunctionele patronen (denken, voelen en handelen) op vrijwel alle
levensgebieden.
Patronen hebben uitwerking op interpersoonlijk functioneren.
Gedrag is voor de persoon egosyntoon, dus is het gedrag pathologisch, maar is het in
de ogen van de cliënt normaal gedrag, omdat ze niet beter weten, i.p.v. egodystoon,
hetgeen inhoudt dat de cliënt zelf weet dat het gedrag pathologisch is. Het feit dat er
sprake is van egosyntoon gedrag, betekent dat het vaak lastig is voor mensen met een
persoonlijkheidsstoornis in behandeling te gaan.
Aanmelding GGZ vaak niet vanwege PS, maar door crisis of andere mentale stoornis
(bv. depressie, paniekstoornis).
Problemen behorend bij persoonlijkheidsstoornissen worden niet (enkel) veroorzaakt
door andere mentale stoornissen (bv. depressie, angststoornis), medische toestand of
middelengebruik.
Andere mentale stoornis maakt uiting van persoonlijkheidsstoornis sterker, maar
persoonlijkheidsproblemen waren er ook al voordat er sprake was van deze andere
mentale stoornis (zoals depressie).
Er is doorgaans veel comorbiditeit.
Met name de Borderline persoonlijkheidsstoornis, maar ook antisociale
persoonlijkheidsstoornis heeft een hoog suïcide- risico, wat wil zeggen dat er veel
pogingen gedaan worden en ook veel geslaagde pogingen.
Er is dus vaak sprake van crisis.
Epidemiologische gegevens
Prevalentie: in de gewone bevolking komt het bij 13.5% van de persoon voor, in de
GGZ bij 60.4% van de mensen.
Voor sommige persoonlijkheidsstoornissen geldt (bv. antisociaal en borderline) dat de
symptomen afnemen in ernst als men ouder wordt.
Men is vaker gescheiden of leeft alleen. Mensen met een BPS hebben vaak heel veel
wisselende relaties, omdat mensen met een BPS vaak heel wisselend kunnen zijn in
wat ze leuk vinden aan iemand.
Mensen met een persoonlijkheidsstoornis leven vaker in steden, met name in het
centrum en dit heeft te maken met de comorbiditeit, omdat veel mensen met een
persoonlijkheidsstoornis veel gebruik maken van allerlei verslavende middelen. Er is
sprake van zelfmedicatie, omdat men rustiger wil worden of juist actiever wil worden,
het wordt echt gebruikt om te ontsnappen aan het leven.
Men heeft meer en heftiger life-events meegemaakt.
Bij sommige persoonlijkheidsstoornissen speelt gender een rol. Als er een casus
wordt voorgelegd aan diagnostici, dan wordt er bij vrouwen sneller over borderline
persoonlijkheidsstoornis gesproken en bij mannen vaker over antisociale
persoonlijkheidsstoornis gesproken, ongeacht het feit of er echt sprake was van
bijvoorbeeld borderline of antisociaal. Het beeld wordt dus heel erg bepaald door het
geslacht van de persoon in de casus.
, Biopsychosociale Perspectieven op Psychopathologie
DSM-IV-TR en DSM-V: 10 persoonlijkheidsstoornissen in drie clusters
Cluster A: vreemd of excentriek gedrag
o Paranoïde, schizoïde, schizo typisch
Cluster B: dramatisch, emotioneel, grillig en/of impulsief gedrag
o Antisociaal, borderline, histrionische (theatraal), narcistisch
Cluster C: angstig of vreesachtig gedrag
o Vermijdend, afhankelijk, dwangmatig
Vraagtekens bij aparte as zoals in DSM-III en DSM-IV
Zijn de as-II stoornissen wezenlijk te onderscheiden van as-I stoornissen, gezien het
volgende:
Stabiliteit: helemaal niet zo stabiel als voorheen gedacht werd. De symptomen
kunnen verminderen en weer verergeren. Er is wel stabiliteit in de zin dat het een
aantal jaar achter elkaar kan aanhouden.
Leeftijd van ontstaan, het ontstaat echt in de kindertijd. Is dit uniek voor
persoonlijkheidsstoornissen? Nee, iemand met een depressie kan dit ook al in de
kindertijd ontwikkelen. En zo zijn er wel meer stoornissen die al in de kindertijd
kunnen beginnen.
Inzicht, omdat het ervaren wordt als egosyntoon, hebben veel mensen met een
persoonlijkheidsstoornis hebben niet door dat ze handelen op een manier die niet
werkt. Echter, het gebrek aan inzicht kan ook voorkomen bij iemand met
angststoornis of met een psychose.
Hoge comorbiditeit en symptoom-specificiteit, ook dit is niet uniek voor de
persoonlijkheidsstoornissen, het komt eigenlijk voor bij alle stoornissen in de DSM.
De continuümgedachte en/of het dimensioneel model: onderliggende traits en kenmerken
komen voor op zowel as I als op as II.
Continuümgedachte
Er is sprake van een dimensie waarover we spreken. Sommige mensen zijn een beetje
wantrouwend, het is dus een glijdende schaal.
