Uitgebreide Juridische en Ethische Context samenvatting van alle colleges

Juridische en Ethische Context
HC 1 – goed handelen
09-11-2022


Handelen:
 Menselijke activiteit die wetens en willens gedaan wordt en waar mensen voor verantwoordelijk
kunnen worden gesteld
 Action is an intentional purposive, conscious and subjectively meaningful activity
 Er is altijd iemand die handelt= actor
o Een bal gooien is een handeling, maar kou vatten niet (geen bewuste actie)
 Niet handelen kan ook handelen zijn!
o Wel bewust niets doen dus


Een normatieve vraag:
 Wat goed handelen, is niet eenduidig te beantwoorden
 Het is een normatieve vraag die we beantwoorden met impliciete en expliciete normen
o Gebaseerd op waarden (niet met empirische kennis beantwoorden; kan een rol spelen, want
kennis is handig maar beantwoorden met normen en waarden)
 Cursus is gericht op articuleren, onderzoeken en reflecteren van deze normativiteit


Normativiteit:
 Norm= impliciete en expliciete regel
o Bijv. veilige brandmelder, goede toets, doelmatige zorg, gepaste kleding, verstandige ouder,
mooi mens
 Normen zijn geen fouten
 Geen weergave van de werkelijkheid
 We kunnen normen proberen te definiëren (normalisatie)
o Normen voor een veilige brandmelder vinden we acceptabeler dan normen voor een mooi
mens
o Waarom?  = kwestie van normativiteit
 Normatieve ethiek:
o Zoekt naar rechtvaardiging morele normen
 Pedagogen scheppen normen:
o Normaal, leerbaar, begeleidbaar, wenselijk gedrag, goede ontwikkeling, harmonieus gezin
etc.
 Interventies bevatten impliciet
o Moreel oordeel
o Mens- en maatschappijbeelden
 Goed handelen is ook je verhouden tot deze normativiteit
o Het is een activiteit die je doet, handelen
o Wat betekent jouw oordeel voor de ander?
o Wat legitimeert jouw oordeel?

,3 kaders voor professioneel handelen:
1. Maatschappelijk (wet)
o De rechtstaat (waar de wetten tot stand komen)
o Juridische context
o Jeugdrecht
 Verzameling van verschillende wettelijke kaders
 Burgerlijk recht, Strafrecht, Bestuursrecht
 Internationaal Verdrag Rechten Kind
o In vastgelegd wat goed handelen is
2. Professioneel (beroepscode)
o Beroepen worden ingekaderd
 Binnen ons beroep zijn dit de regels en kader (wat vinden we belangrijk?)
 Wat legitimeert deze professie?
 Wie mogen deze professie uitvoeren?
 Waaraan moeten deze professionals zich houden?
o Beroepscode
 Waarden en normen beroepsgroep
 Beroepsethische richtlijn
 Op de grens van recht en ethiek
o Diverse beroepscode
 Bijv.: voor sociaal werker (VGW), jeugdzorgmedewerker (BPSW), academisch
pedagogen (NVO)
o Beroepscodes, gedragscodes, Integriteitscodes
 Articuleren waarden en normen professionele organisaties
o NVO:
 Nederlandse Vereniging van pedagogen en onderwijskundigen
 Geeft richting en invullling aan het begrip van ‘goed pedagoog’
 Geen keiharde waarheid, algemeen geformuleerd
 Op grond van beroepscode kunnen pedagogen hun handelen en beslissingen
beroepsethisch bepalen en verantwoorden
 Bij klachten kun je daar op terug vallen (kwaliteit waarborgen)
 Het is gebaseerd op wet- en regelgeving voor zorg en jeugdigen
 Wie moet zich hier aan houden:
 Leden van NVO
 Master pedagogen geregistreerd in Kwaliteitsregister Jeugd veranderd in
Jeugdwet
 Belangrijk: (=normatieve aannames)
 Veilig opgroeien
 Optimale ontwikkeling
 Doelmatige zorg
 Pedagogische relatie is het aangrijpingspunt
 Zoeken naar verklaringen én oplossingen
 Streven primair naar normalisatie
o Discretionnaire ruimte
 Ruimte voor inzicht van professional; vrije ruimte om zelf invulling te geven aan de
code (je eigen handelen en bewust keuzes maken)
 Je moet je wel kunnen verantwoorden/onderbouwen waarom je dan afwijkt
 Persoonlijke verantwoordelijkheid heb je voor je handelen
 Je kent de wet en handelt naar inzicht (combinatie van recht en ethiek)
 Een reflectieve professional handelt naar defensief, maar integer!

, o Reflectie op professie
 Normativiteit en vakinhoud
 Interpretatie van wat goed is, waarom kies je voor bepaalde interventie?
 Organisatie en beleid
 Doelstellingen
 Aanname en concepten
 Professionele waarden
 Wat maakt jou een goede professional?
3. Persoonlijk (ethiek)
o Wat we belangrijk vinden wordt bepaald door:
 Waarden en normen
 Opvattingen over mens en maatschappij
 Deze krijg je mee vanuit je omgeving, jeugd etc.= vaak onbewust
o Systematisch nadenken over de normen en waarden = ethiek
o Professioneel handelen vereist een reflectieve houding
 Integriteit
 Dilemmahantering
 Handelingsevaluatie
o Morele dilemma’s kunnen hanteren
 Wat is een moreel dilemma?
 Je moet kiezen
 Conflicterende waarden
 Hoe ga je ermee om?
 Analyse en reflectie
 Ethisch stappenplan
 Moreel beraad
o Ethische reflectieve attitude ontwikkelen
 Houding als pedagogisch professional
 Hulpverlener, docent, beleidsmedewerker, wetenschapper
 Permanent nadenken:
 Verwonderen, redeneren, reflecteren, kritische houding, wisselen van
perspectief, waarden bewustzijn
 Ethische theorieën en benaderen voorzien je van gereedschap
Ethiek, recht en code:
 Overeenkomsten:
o Hoe te handelen?
o Vragen naar juiste, goede en rechtvaardige
 Verschillen:
o Recht:
 Systeem algemene regels, vastgesteld door formele autoriteit met sanctionerende
bevoegdheid
 Wetten en regels liggen vast
 Gebaseerd op ethische waarden (wat maatschappelijk wenselijk is)
o Ethiek:
 Systematische reflectie
 Ligt niet vast, wel theorie
 Geen formele autoriteit
 Anderen dan je aan regels houden: illegaal handelen kan namelijk ethisch
juist zijn

, o Code:
 Vastgesteld, dus meer kant van recht, maar ligt er tussen in; ook te maken met ethiek
(daarop gebaseerd)
o Wat is goed handelen?
 Primair ethische vraag
Wat is moreel goed:
 Evolutionair gegeven
o Gevoel voor rechtvaardigheid
o Emptahie
 Openbaring
o Door God gegeven (wat moreel juist is of niet; religieus)
o Moreel goede ligt in de schepping
 Menselijke rede
o Ethische theorie
o Reflectie
o We trekken ons terug op het nadenken
 De andere twee doen wel iets (intuïtie en culturele waarden), maar daarop reflecteren
Ethiek:
 Systematische reflectie op de moraal
o Moraal: stelsel van waarden en normen
 Ethiek=
o Van oudsher een belangrijk van de filosofie
o Praktische filosofie
o Vraag naar het goede leven
o Kritisch onderzoek naar morele opvattingen
o Nadenken over handelen
 Verschillende vormen:
o Descriptieve ethiek:
 Beschrijving van de moraal
 Historische en maatschappelijke context
 Objectiverend
o Normatieve ethiek:
 Wat is juist?
 Rechtvaardiging waarden en normen
 Ethische theorieën
 Komen tot stand binnen filosofie (= product van permanente discussie)
 Geven principes om handelingen mee te beoordelen
o Richtlijn: hoe moeten we handelen?
o Evaluatie: was het een goede handeling?
 Prescriptief
o Meta-ethiek:
 Reflecteert op ethiek
 Concepten, aannames
o Toegepaste ethiek:
 Ethiek voor een bepaald veld
 Bijv. medische ethiek