Hoofdstuk 1: Onderkenning van lees- en spellingsproblemen en dyslexie.
Deel I: Achtergronden.
1.2 Technisch lezen en spellen in een notendop
Technisch lezen/decoderen: de vaardigheid om de geschreven vorm van een woord om te
zetten naar de klankvorm van dat woord.
Spellen/coderen: de klankvorm omzetten naar schrift.
Grafemen: letters (a, b, c) of lettercombinaties (ch, oe, ei). Geschreven vorm.
Fonemen: klanken [uk] [ut]. Klankvormen. (dia = 4 fonemen [dija]).
Alfabetisch principe: een leerling beseft dat letters corresponderen met bepaalde klanken en
andersom: dat je klanken kunt koppelen aan letters.
Automatisering van het leesproces: koppelen van letters en klanken zo snel gaat, dat dit
proces zonder bewuste aandacht van de lezer of speller verloopt (‘vlot lezen’).
1.3 Onderkenning van lees- en spellingsproblemen
Fonologisch bewustzijn: zin bestaat uit woorden en woorden kunnen bestaan uit
woorddelen. Dus je hebt kortere en langere woorden.
Fonemisch bewustzijn: bewustzijn dat woorden zijn opgebouwd uit heel kleine
klankeenheden (b, oo, m)
Spellende leesstrategie: letter voor letter verklanken van een woord in aanvankelijk
leesproces. Na eerste periode van groep 3 word het vlot/vloeiend lezen. Als je blijft gebruiken
leidt tot traag tempo en beperkte accuratesse.
Radende leesstrategie: leest niet precies wat er staat maar probeert te gissen naar juiste
woord door voorkennis, illustratie en context. Veel leesfouten.
Signalen in groep 1/2, 3, 4-8 in figuren!
1.4 Dyslexie
4% is dyslectisch. Elke groep gemiddeld één leerling. Ernstige lees/spelingachterstand, die blijkt uit
een onvolledige en/of moeizame automatisering van het lees-/spellingproces. Definities van dyslexie
in boek.
Nooit verklaren met eenmalige toets afname. Planmatige en intensieve didactische maatregelen en
remediëringsinspanningen werken nauwelijks tot verbetering: didactische resistentie. Leerling boekt
nauwelijks vooruitgang op genormeerde toetsen gedurende ten minste een half jaar intensieve
begeleiding (twee interventieperioden van elk minimaal 12 weken). Minstens 60 min per week extra
begeleiding.
Wordt vastgesteld door psychologen en orthopedagogen met erkende bekwaamheidsregistratie.
1.4.1 Oorzaken van dyslexie
Probleem op terrein van fonologische verwerking en de toegankelijkheid van taalkennis. Onvolledige
of moeizame automatisering. Als een ouder dyslectisch is, heeft hij ongeveer 40% kans op kind met
dyslexie.
1.4.2 Mogelijke gevolgen van dyslexie
Problemen met begrijpend lezen en schrijven: achterstallige woordenschat, omdat lln
niet/nauwelijks leest.
Problemen in de sociaal-emotionele ontwikkeling: frustratie vormt zich naar emotionele
problemen/gedragsproblemen. Gevoel eigenwaarde neemt af.
, 1.5 Misvattingen en dwaalwegen
1.5.1 Beelddenken
Wordt gericht op compensatie en bewust gebruik leren maken van het beelddenken om de praktische
moeilijkheden bij het lezen of schrijven van geschreven taal te overwinnen.
Niet gelijk aan begin die compensatie aanbieden, want je wilt toch zo hoog mogelijk lees- en
spellingsniveau bereiken. Pas als blijkt dat interventies niet meer aanslaan is het verantwoord om lln
compensatiestrategieën aan te leren. Meestal vanaf groep 5.
1.5.2 Afwijkende oogbewegingen
Ogen van links naar rechts langs woorden, maken sprongen terug en blijven enige tijd gefixeerd op
moeilijke woorden. Bij dyslectici duurt het langer. Kijker vaker terug.
Sommige lln moeite omdat ogen niet goed fixeren op een woord of ogen niet gecoördineerd over
regel kunnen bewegen = prismabril nodig. Geen verband aangetoond tussen visuele verwerkings- of
waarnemingsproblemen en dyslexie.
1.5.3 Sensomotorische trainingen
Slechte oog- handcoördinatie: fysiotherapie. Bijzondere vorm van sensomotorische training:
edukinesiologie: gebaseerd op gedachte dat bij lln met leerstoornissen energie geblokkeerd is en
vrijgemaakt moet worden.
1.5.4 Breinstimulerende methodieken
Effectiviteit van oefeningen gericht op specifieke hersengebieden niet aangetoond.
1.5.5 Schrijven in spiegelbeeld
Sommigen denken problemen op ruimtelijk vlak. Kind die in spiegelbeeld schrijft niet gelijk
dyslectisch. Bij dyslectische lln kan langer dan gemiddeld gespiegelde letters in schrijfproducten
worden aangetroffen als gevolg van het feit dat de klank-letterkoppeling bij deze lln moeizaam
beklijven.
1.5.6 Medicijnen en voedingssupplementen
Piracetam: neurotransmitter die integratieve vermogen van de hersenen vergroot en daardoor het
leervermogen en geheugen zou vergroten. Niet aangetoond dat werkt.
Deel II: Onderwijs
Blz 25: zorgniveau’s.
Deel I: Achtergronden.
1.2 Technisch lezen en spellen in een notendop
Technisch lezen/decoderen: de vaardigheid om de geschreven vorm van een woord om te
zetten naar de klankvorm van dat woord.
Spellen/coderen: de klankvorm omzetten naar schrift.
Grafemen: letters (a, b, c) of lettercombinaties (ch, oe, ei). Geschreven vorm.
Fonemen: klanken [uk] [ut]. Klankvormen. (dia = 4 fonemen [dija]).
Alfabetisch principe: een leerling beseft dat letters corresponderen met bepaalde klanken en
andersom: dat je klanken kunt koppelen aan letters.
Automatisering van het leesproces: koppelen van letters en klanken zo snel gaat, dat dit
proces zonder bewuste aandacht van de lezer of speller verloopt (‘vlot lezen’).
1.3 Onderkenning van lees- en spellingsproblemen
Fonologisch bewustzijn: zin bestaat uit woorden en woorden kunnen bestaan uit
woorddelen. Dus je hebt kortere en langere woorden.
Fonemisch bewustzijn: bewustzijn dat woorden zijn opgebouwd uit heel kleine
klankeenheden (b, oo, m)
Spellende leesstrategie: letter voor letter verklanken van een woord in aanvankelijk
leesproces. Na eerste periode van groep 3 word het vlot/vloeiend lezen. Als je blijft gebruiken
leidt tot traag tempo en beperkte accuratesse.
Radende leesstrategie: leest niet precies wat er staat maar probeert te gissen naar juiste
woord door voorkennis, illustratie en context. Veel leesfouten.
Signalen in groep 1/2, 3, 4-8 in figuren!
1.4 Dyslexie
4% is dyslectisch. Elke groep gemiddeld één leerling. Ernstige lees/spelingachterstand, die blijkt uit
een onvolledige en/of moeizame automatisering van het lees-/spellingproces. Definities van dyslexie
in boek.
Nooit verklaren met eenmalige toets afname. Planmatige en intensieve didactische maatregelen en
remediëringsinspanningen werken nauwelijks tot verbetering: didactische resistentie. Leerling boekt
nauwelijks vooruitgang op genormeerde toetsen gedurende ten minste een half jaar intensieve
begeleiding (twee interventieperioden van elk minimaal 12 weken). Minstens 60 min per week extra
begeleiding.
Wordt vastgesteld door psychologen en orthopedagogen met erkende bekwaamheidsregistratie.
1.4.1 Oorzaken van dyslexie
Probleem op terrein van fonologische verwerking en de toegankelijkheid van taalkennis. Onvolledige
of moeizame automatisering. Als een ouder dyslectisch is, heeft hij ongeveer 40% kans op kind met
dyslexie.
1.4.2 Mogelijke gevolgen van dyslexie
Problemen met begrijpend lezen en schrijven: achterstallige woordenschat, omdat lln
niet/nauwelijks leest.
Problemen in de sociaal-emotionele ontwikkeling: frustratie vormt zich naar emotionele
problemen/gedragsproblemen. Gevoel eigenwaarde neemt af.
, 1.5 Misvattingen en dwaalwegen
1.5.1 Beelddenken
Wordt gericht op compensatie en bewust gebruik leren maken van het beelddenken om de praktische
moeilijkheden bij het lezen of schrijven van geschreven taal te overwinnen.
Niet gelijk aan begin die compensatie aanbieden, want je wilt toch zo hoog mogelijk lees- en
spellingsniveau bereiken. Pas als blijkt dat interventies niet meer aanslaan is het verantwoord om lln
compensatiestrategieën aan te leren. Meestal vanaf groep 5.
1.5.2 Afwijkende oogbewegingen
Ogen van links naar rechts langs woorden, maken sprongen terug en blijven enige tijd gefixeerd op
moeilijke woorden. Bij dyslectici duurt het langer. Kijker vaker terug.
Sommige lln moeite omdat ogen niet goed fixeren op een woord of ogen niet gecoördineerd over
regel kunnen bewegen = prismabril nodig. Geen verband aangetoond tussen visuele verwerkings- of
waarnemingsproblemen en dyslexie.
1.5.3 Sensomotorische trainingen
Slechte oog- handcoördinatie: fysiotherapie. Bijzondere vorm van sensomotorische training:
edukinesiologie: gebaseerd op gedachte dat bij lln met leerstoornissen energie geblokkeerd is en
vrijgemaakt moet worden.
1.5.4 Breinstimulerende methodieken
Effectiviteit van oefeningen gericht op specifieke hersengebieden niet aangetoond.
1.5.5 Schrijven in spiegelbeeld
Sommigen denken problemen op ruimtelijk vlak. Kind die in spiegelbeeld schrijft niet gelijk
dyslectisch. Bij dyslectische lln kan langer dan gemiddeld gespiegelde letters in schrijfproducten
worden aangetroffen als gevolg van het feit dat de klank-letterkoppeling bij deze lln moeizaam
beklijven.
1.5.6 Medicijnen en voedingssupplementen
Piracetam: neurotransmitter die integratieve vermogen van de hersenen vergroot en daardoor het
leervermogen en geheugen zou vergroten. Niet aangetoond dat werkt.
Deel II: Onderwijs
Blz 25: zorgniveau’s.
