Psychologie
Hoofdstuk 1
Psychologie is de studie van alle gedrag van een individu, ook afwijkend gedrag.
Het woord psychologie is afkomstig uit het Oudgrieks. Psyche betekent ‘geest’. De Grieken geloofden
dat die op zichzelf en apart van het fysieke lichaam bestond.
Het aanhangsel ologie betekent ‘gebied van studie’.
Psychologie houdt zich niet alleen bezig met geestelijke processen, maar ook met gedragingen.
Interne geestelijke processen indirect waarnemen zoals voelen, denken
Externe geestelijke processen waarneembare gedragingen zoals praten, glimlachen.
De wetenschap van de psychologie is gebaseerd op objectieve, verifieerbare gebeurtenissen.
- Van Dale: ‘’Wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoek van de bewustzijnsverschijnselen’’
- Zimbardo e.a.: ‘’Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de psychische processen, die uit
vele, dikwijls tegenstrijdige tradities is ontstaan.’’
- Psychologen zijn het niet altijd een over de definitie.
- Belangrijkste reden: wat is het ‘object’ (onderwerp) van studie/onderzoek?
- Vele stromingen met eigen invalshoek en object.
- Concreet: er zijn stromingen binnen de psychologie die bestaan van ‘bewustzijnsverschijnselen’ niet
erkennen, laat staan een ziel zelf.
Er zijn 3 soorten psychologen:
- Experimenteel psychologen
Ook wel onderzoek psychologen genoemd
- Docent psychologen
- Toegepaste psychologen
2 specialisaties:
- experimentele psychologie
- toegepaste psychologie
Daar komt uit voort:
- onderzoek
- toepassen
- onderwijs over geven
Onder toegepaste psychologen kennen we:
- Arbeids- en organisatiepsychologen - Sportpsychologen - Schoolpsychologen
- Klinisch psychologen en counselors - Forensisch psychologen - Omgevingspsychologen
- Gerontopsychologen
Psychiatrie is een medisch specialisme en maakt geen deel uit van de psychologie.
Psychologen werken op allerlei terreinen en behandelen mensen vanuit een psychologische
invalshoek.
,Invalshoeken hebben (doorgaans) hun bestaansrecht doordat ze zich richten op specifieke
onderdelen van het onderwerp ‘zielkunde’.
V.b. een concrete klacht als depressiviteit kan vanuit verschillende invalshoeken benaderd worden. Namelijk;
- een verstoring van de chemische balans in de hersenen;
- als gevolg van een gebeurtenis in het leven van de cliënt;
- als een gezonde reactie op een ongezonde samenleving.
Zeven invalshoeken
Wetenschappelijke invalshoeken van Psychologie
1. Biologische invalshoek
2. Evolutionaire invalshoek
3. Cognitieve invalshoek
4. Psychodynamische invalshoek
5. Humanistische invalshoek
6. Behavioristische invalshoek
7. Socioculturele invalshoek
Pseudopsychologie is niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
6 vaardigheden voor kritisch denken:
1. Wat is de bron? 2. Is de bewering redelijk of extreem? 3. Wat is het bewijsmateriaal
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door een bias? 5. Worden veelvoorkomende denkfouten
vermeden? 6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Bias = een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaringen en waarden.
Emotionele bias = de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in plaats
van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Confirmation bias = bevestigingsbias, de neiging om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te
negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel mee eens
bent.
Anekdotisch bewijsmateriaal is getuigenissen die de ervaringen van iemand of enkele personen
schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden aangezien.
Biologisch perspectief is het psychologische perspectief dat de oorzaken van gedrag zoekt in het
functioneren van de genen, de hersenen en het zenuwstelsel en hormoonstelsel.
Neurowetenschap is het vakgebied dat zich richt op begrip van hoe de hersenen gedachten,
gevoelens, motieven, bewustzijn, herinneringen en andere mentale processen creëren.
Evolutionaire psychologie is een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en mentale
processen beschouwt op basis van hun genetische aanpassingen aan overleving en voortplanting.
Uitgangspunt; gedrag en mentale processen te beschouwen in termen van hun genetische
aanpassingen aan overleving en voortplanting
,De eerste psychologische experimenten in de geschiedenis was introspectie = beschrijving van je
eigen innerlijke, bewuste ervaringen. Door Wundt, de wetenschapper die zichzelf als allereerste
‘psycholoog’ noemde.
Structuralisme is historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en
de gedachten trachtte te ontrafelen. Structuralisten zochten de ‘elementen’ van de bewuste
ervaring. (Sensaties, beelden en gevoelens proberen te ontrafelen)
Gestaltpsychologen (begin twintigste eeuw, Duitsland) concentreerden zich op het geheel van onze
bewustzijnservaringen als meer dan de som van de delen en probeerden te begrijpen hoe we
‘perceptuele gehelen’ vormen.
William James, criticaster Wundt, vond dat psychologie meer gericht moest worden op functie van
bewustzijn en niet alleen de structuur. Zijn opvattingen leidden tot een richting in de psychologie: het
functionalisme (= historische stroming binnen de psychologie die meende dat psychische processen
het beste begrepen kunnen worden in het licht van hun adaptieve nut en functie (onderzoek naar
functies van een bewuste ervaring)).
Cognitief perspectief is een van de belangrijkste psychologische perspectieven, waarbij de nadruk ligt
op mentale processen, zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van
informatieverwerking.
Tegenwoordig kan het cognitieve perspectief gebruikmaken van objectievere observatiemethoden
dan vroeger, dankzij ontwikkelingen op het gebied van brain imaging- technieken. Daardoor kunnen
wetenschappers de hersenen tijdens allerlei mentale processen bestuderen.
Behaviorisme is een historische school die ernaar streefde om van de psychologie een objectieve
wetenschap te maken die zich alleen op gedrag richtte (en niet op mentale processen).
Behaviouristisch perspectief is een psychologische invalshoek die de bron van onze handelingen
zoekt in stimuli vanuit de omgeving, in plaats van innerlijke mentale processen.
In totaal zijn er 6 perspectieven van de psychologie
Perspectief Idee Wat bepaalt gedrag? Wie?
Biologisch perspectief Het lichaam kan apart De hersenen, zenuwstelsel, René
van de geest worden endocriene stelsel Descartes
bestudeerd. (hormoonstelsel) en genen.
Cognitief perspectief De wetenschappelijke Iemands unieke patroon Wilhelm
methode kan worden van waarnemingen, Wundt en
gebruikt om de geest te interpretaties, William
bestuderen. verwachtingen, James
overtuigingen en
herinneringen.
Behaviouristisch Psychologie moet de De prikkels in onze John
perspectief wetenschap van omgeving en de Watson en
observeerbaar gedrag voorgaande consequenties B.F.
zijn, niet van mentale van ons gedrag. Skinner
processen.
Perspectief van de Psychodynamische Processen in onze Sigmund
gehele persoon (Whole psychologie: onbewuste geest. Freud
person) persoonlijkheid en
, psychische stoornissen
komen voort uit
processen in het ------------------------------------- ---------------
onbewuste. - ----
---------------------------------- Onze aangeboren behoefte Carl Rogers
------- om te groeien en ons en
Humanistische potentieel zo goed mogelijk Abraham
psychologie: psychologie te verwezenlijken. Maslow
moet de nadruk leggen
op menselijke groei en -------------------------------------
potentieel in plaats van - ---------------
op psychische Unieke ----
stoornissen. persoonlijkheidskenmerken De oude
---------------------------------- die in de tijd en in alle Grieken
------- situaties consistent zijn.
Psychologie van
karaktertrekken en
temperament: individuen
kunnen worden begrepen
in termen van hun
temperament en
blijvende
karaktertrekken.
Ontwikkelingsperspectief Mensen veranderen als De interactie tussen Mary
gevolg van een interactie erfelijkheid en omgeving, Ainsworth,
tussen erfelijke die zich het hele leven door Jean Piaget
eigenschappen en de uit in voorspelbare en vele
omgeving. patronen. anderen
Sociocultureel Sociale en culturele De kracht van de situatie. Stanley
perspectief invloeden kunnen de Milgram,
invloed overstemmen van Philip
alle andere factoren die Zambardo
gedrag beïnvloeden. en vele
anderen
Samen helpen deze zes perspectieven om een holistisch beeld van menselijk gedrag te ontwikkelen.
Holisme is visie die de totaliteit altijd belangrijker vindt dan de som der delen.
6 perspectieven snel samengevat:
Biologisch perspectief richt zich op
- zenuwstelsel
- hormoonstelsel
- genetica
- fysieke kenmerken
Behavioristische perspectief richt zich op
- leren
- beheersing van gedrag door de omgeving
- stimuli en responsen, maar niet op mentale processen
Ontwikkelingsperspectief richt zich op
Hoofdstuk 1
Psychologie is de studie van alle gedrag van een individu, ook afwijkend gedrag.
Het woord psychologie is afkomstig uit het Oudgrieks. Psyche betekent ‘geest’. De Grieken geloofden
dat die op zichzelf en apart van het fysieke lichaam bestond.
Het aanhangsel ologie betekent ‘gebied van studie’.
Psychologie houdt zich niet alleen bezig met geestelijke processen, maar ook met gedragingen.
Interne geestelijke processen indirect waarnemen zoals voelen, denken
Externe geestelijke processen waarneembare gedragingen zoals praten, glimlachen.
De wetenschap van de psychologie is gebaseerd op objectieve, verifieerbare gebeurtenissen.
- Van Dale: ‘’Wetenschap die zich bezighoudt met het onderzoek van de bewustzijnsverschijnselen’’
- Zimbardo e.a.: ‘’Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de psychische processen, die uit
vele, dikwijls tegenstrijdige tradities is ontstaan.’’
- Psychologen zijn het niet altijd een over de definitie.
- Belangrijkste reden: wat is het ‘object’ (onderwerp) van studie/onderzoek?
- Vele stromingen met eigen invalshoek en object.
- Concreet: er zijn stromingen binnen de psychologie die bestaan van ‘bewustzijnsverschijnselen’ niet
erkennen, laat staan een ziel zelf.
Er zijn 3 soorten psychologen:
- Experimenteel psychologen
Ook wel onderzoek psychologen genoemd
- Docent psychologen
- Toegepaste psychologen
2 specialisaties:
- experimentele psychologie
- toegepaste psychologie
Daar komt uit voort:
- onderzoek
- toepassen
- onderwijs over geven
Onder toegepaste psychologen kennen we:
- Arbeids- en organisatiepsychologen - Sportpsychologen - Schoolpsychologen
- Klinisch psychologen en counselors - Forensisch psychologen - Omgevingspsychologen
- Gerontopsychologen
Psychiatrie is een medisch specialisme en maakt geen deel uit van de psychologie.
Psychologen werken op allerlei terreinen en behandelen mensen vanuit een psychologische
invalshoek.
,Invalshoeken hebben (doorgaans) hun bestaansrecht doordat ze zich richten op specifieke
onderdelen van het onderwerp ‘zielkunde’.
V.b. een concrete klacht als depressiviteit kan vanuit verschillende invalshoeken benaderd worden. Namelijk;
- een verstoring van de chemische balans in de hersenen;
- als gevolg van een gebeurtenis in het leven van de cliënt;
- als een gezonde reactie op een ongezonde samenleving.
Zeven invalshoeken
Wetenschappelijke invalshoeken van Psychologie
1. Biologische invalshoek
2. Evolutionaire invalshoek
3. Cognitieve invalshoek
4. Psychodynamische invalshoek
5. Humanistische invalshoek
6. Behavioristische invalshoek
7. Socioculturele invalshoek
Pseudopsychologie is niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
6 vaardigheden voor kritisch denken:
1. Wat is de bron? 2. Is de bewering redelijk of extreem? 3. Wat is het bewijsmateriaal
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door een bias? 5. Worden veelvoorkomende denkfouten
vermeden? 6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Bias = een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaringen en waarden.
Emotionele bias = de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in plaats
van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal.
Confirmation bias = bevestigingsbias, de neiging om informatie die niet bij je opvattingen aansluit te
negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het wel mee eens
bent.
Anekdotisch bewijsmateriaal is getuigenissen die de ervaringen van iemand of enkele personen
schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden aangezien.
Biologisch perspectief is het psychologische perspectief dat de oorzaken van gedrag zoekt in het
functioneren van de genen, de hersenen en het zenuwstelsel en hormoonstelsel.
Neurowetenschap is het vakgebied dat zich richt op begrip van hoe de hersenen gedachten,
gevoelens, motieven, bewustzijn, herinneringen en andere mentale processen creëren.
Evolutionaire psychologie is een relatief nieuw specialisme in de psychologie dat gedrag en mentale
processen beschouwt op basis van hun genetische aanpassingen aan overleving en voortplanting.
Uitgangspunt; gedrag en mentale processen te beschouwen in termen van hun genetische
aanpassingen aan overleving en voortplanting
,De eerste psychologische experimenten in de geschiedenis was introspectie = beschrijving van je
eigen innerlijke, bewuste ervaringen. Door Wundt, de wetenschapper die zichzelf als allereerste
‘psycholoog’ noemde.
Structuralisme is historische stroming binnen de psychologie die de basisstructuren van de geest en
de gedachten trachtte te ontrafelen. Structuralisten zochten de ‘elementen’ van de bewuste
ervaring. (Sensaties, beelden en gevoelens proberen te ontrafelen)
Gestaltpsychologen (begin twintigste eeuw, Duitsland) concentreerden zich op het geheel van onze
bewustzijnservaringen als meer dan de som van de delen en probeerden te begrijpen hoe we
‘perceptuele gehelen’ vormen.
William James, criticaster Wundt, vond dat psychologie meer gericht moest worden op functie van
bewustzijn en niet alleen de structuur. Zijn opvattingen leidden tot een richting in de psychologie: het
functionalisme (= historische stroming binnen de psychologie die meende dat psychische processen
het beste begrepen kunnen worden in het licht van hun adaptieve nut en functie (onderzoek naar
functies van een bewuste ervaring)).
Cognitief perspectief is een van de belangrijkste psychologische perspectieven, waarbij de nadruk ligt
op mentale processen, zoals leren, geheugen, perceptie en denken als vormen van
informatieverwerking.
Tegenwoordig kan het cognitieve perspectief gebruikmaken van objectievere observatiemethoden
dan vroeger, dankzij ontwikkelingen op het gebied van brain imaging- technieken. Daardoor kunnen
wetenschappers de hersenen tijdens allerlei mentale processen bestuderen.
Behaviorisme is een historische school die ernaar streefde om van de psychologie een objectieve
wetenschap te maken die zich alleen op gedrag richtte (en niet op mentale processen).
Behaviouristisch perspectief is een psychologische invalshoek die de bron van onze handelingen
zoekt in stimuli vanuit de omgeving, in plaats van innerlijke mentale processen.
In totaal zijn er 6 perspectieven van de psychologie
Perspectief Idee Wat bepaalt gedrag? Wie?
Biologisch perspectief Het lichaam kan apart De hersenen, zenuwstelsel, René
van de geest worden endocriene stelsel Descartes
bestudeerd. (hormoonstelsel) en genen.
Cognitief perspectief De wetenschappelijke Iemands unieke patroon Wilhelm
methode kan worden van waarnemingen, Wundt en
gebruikt om de geest te interpretaties, William
bestuderen. verwachtingen, James
overtuigingen en
herinneringen.
Behaviouristisch Psychologie moet de De prikkels in onze John
perspectief wetenschap van omgeving en de Watson en
observeerbaar gedrag voorgaande consequenties B.F.
zijn, niet van mentale van ons gedrag. Skinner
processen.
Perspectief van de Psychodynamische Processen in onze Sigmund
gehele persoon (Whole psychologie: onbewuste geest. Freud
person) persoonlijkheid en
, psychische stoornissen
komen voort uit
processen in het ------------------------------------- ---------------
onbewuste. - ----
---------------------------------- Onze aangeboren behoefte Carl Rogers
------- om te groeien en ons en
Humanistische potentieel zo goed mogelijk Abraham
psychologie: psychologie te verwezenlijken. Maslow
moet de nadruk leggen
op menselijke groei en -------------------------------------
potentieel in plaats van - ---------------
op psychische Unieke ----
stoornissen. persoonlijkheidskenmerken De oude
---------------------------------- die in de tijd en in alle Grieken
------- situaties consistent zijn.
Psychologie van
karaktertrekken en
temperament: individuen
kunnen worden begrepen
in termen van hun
temperament en
blijvende
karaktertrekken.
Ontwikkelingsperspectief Mensen veranderen als De interactie tussen Mary
gevolg van een interactie erfelijkheid en omgeving, Ainsworth,
tussen erfelijke die zich het hele leven door Jean Piaget
eigenschappen en de uit in voorspelbare en vele
omgeving. patronen. anderen
Sociocultureel Sociale en culturele De kracht van de situatie. Stanley
perspectief invloeden kunnen de Milgram,
invloed overstemmen van Philip
alle andere factoren die Zambardo
gedrag beïnvloeden. en vele
anderen
Samen helpen deze zes perspectieven om een holistisch beeld van menselijk gedrag te ontwikkelen.
Holisme is visie die de totaliteit altijd belangrijker vindt dan de som der delen.
6 perspectieven snel samengevat:
Biologisch perspectief richt zich op
- zenuwstelsel
- hormoonstelsel
- genetica
- fysieke kenmerken
Behavioristische perspectief richt zich op
- leren
- beheersing van gedrag door de omgeving
- stimuli en responsen, maar niet op mentale processen
Ontwikkelingsperspectief richt zich op
