Pedagogiek en agogiek. Pedagogiek Hoofdstuk 1: Wat is opvoeden?
Basisboek opvoeding
Inleiding
Langeveld (1979) omschrijft opvoeding als volgt: opvoeding is omgang tussen
volwassenen en kinderen. Die omgang beoogt een bepaalde invloed, namelijk het
kind te helpen mondig te worden. Opvoeding is een bepaalde vorm van omgang
tussen volwassenen en jeugdigen die erop gericht is steun en richting te geven aan
het proces van volwassenwording. Zo is opvoeden gebaseerd op
verantwoordelijkheid die de concrete ouders of verzorgers dragen voor welzijn van
de aan hen toevertrouwde kinderen en jeugdigen. Opvoeding speelt zich zo af in een
bepaalde culturele context van de betreffende samenleving.
Is opvoeding nodig?
Beter kunnen we de vraag stellen ‘kunnen we ons aan opvoeding onttrekken?’ overal
waar volwassenen met kinderen of jongeren worden geconfronteerd, ontstaat de
opgave van de opvoeding. Alleen de dode kinderen zullen ons ontslaan van de
opgave van opvoeding. Het vermoorden van zwerfkinderen kan worden gezien als
een poging van de betrokken samenleving, of groepen daarbinnen, om zich van de
opvoedingsverantwoordelijkheid te ontdoen. Er is zo geen sprake van niet-opvoeden
maar van verkeerd-opvoeden. Je kunt een kind niet verzorgen zonder het in een of
andere vorm ook op te voeden. Een kind is op opvoeding aangewezen.
Opvoedingsmilieu; opvoedingsomstandigheden
Opvoeding speelt zich niet af in het luchtledige tussen opvoeder en opvoedeling. Zij
heeft een maatschappelijke context. De overheid bemoeit zich daadwerkelijk wel met
allerlei instituties. Denk hierbij aan leerplicht of kinderbeschermingsmaatregelen. De
overheid voelt zich medeverantwoordelijk voor de opvoeding van kinderen in de
samenleving. Zij schept daartoe de voorwaarden en grijpt zo nodig ook actief in. Er
kunnen vier verschillende soorten opvoedingsmilieus onderscheiden worden: het
gezin, de school, de vrije tijd en de multimediale wereld.
Het primaire of eerste opvoedingsmilieu: het gezin
Hoewel de overheid dus een grote en bepalende rol speelt, geschiedt de feitelijke
opvoeding van kinderen toch binnen specifieke kaders. Kenmerkend voor het
primaire milieu is dat het gaat om de directe opvoeders. Wel moeten we enige
aandacht besteden aan de veranderingen die het gezin in onze tijd ondergaat en de
druk waaraan het onderhevig is. Zo veranderd te structuur van het gezin in een snel
tempo door alle maatschappelijke ontwikkelingen. Zo ontwikkeld onze samenleving
zich steeds meer tot een zogenaamde onderhandelingshuishouding. Dat betekent
dat de gezagsverhoudingen tussen man en vrouw, maar ook tussen ouders en
kinderen niet meer vanzelfsprekend zijn. Maar ook het aantal echtscheidingen neemt
toe. Waardoor kinderen opgroeien in eenoudergezinnen. Maar ook dat jonge
kinderen op vroege leeftijd geconfronteerd worden met problemen en
verantwoordelijkheden, die volgens de gangbare opvattingen, niet bij hun leeftijd
behoren.
Basisboek opvoeding
Inleiding
Langeveld (1979) omschrijft opvoeding als volgt: opvoeding is omgang tussen
volwassenen en kinderen. Die omgang beoogt een bepaalde invloed, namelijk het
kind te helpen mondig te worden. Opvoeding is een bepaalde vorm van omgang
tussen volwassenen en jeugdigen die erop gericht is steun en richting te geven aan
het proces van volwassenwording. Zo is opvoeden gebaseerd op
verantwoordelijkheid die de concrete ouders of verzorgers dragen voor welzijn van
de aan hen toevertrouwde kinderen en jeugdigen. Opvoeding speelt zich zo af in een
bepaalde culturele context van de betreffende samenleving.
Is opvoeding nodig?
Beter kunnen we de vraag stellen ‘kunnen we ons aan opvoeding onttrekken?’ overal
waar volwassenen met kinderen of jongeren worden geconfronteerd, ontstaat de
opgave van de opvoeding. Alleen de dode kinderen zullen ons ontslaan van de
opgave van opvoeding. Het vermoorden van zwerfkinderen kan worden gezien als
een poging van de betrokken samenleving, of groepen daarbinnen, om zich van de
opvoedingsverantwoordelijkheid te ontdoen. Er is zo geen sprake van niet-opvoeden
maar van verkeerd-opvoeden. Je kunt een kind niet verzorgen zonder het in een of
andere vorm ook op te voeden. Een kind is op opvoeding aangewezen.
Opvoedingsmilieu; opvoedingsomstandigheden
Opvoeding speelt zich niet af in het luchtledige tussen opvoeder en opvoedeling. Zij
heeft een maatschappelijke context. De overheid bemoeit zich daadwerkelijk wel met
allerlei instituties. Denk hierbij aan leerplicht of kinderbeschermingsmaatregelen. De
overheid voelt zich medeverantwoordelijk voor de opvoeding van kinderen in de
samenleving. Zij schept daartoe de voorwaarden en grijpt zo nodig ook actief in. Er
kunnen vier verschillende soorten opvoedingsmilieus onderscheiden worden: het
gezin, de school, de vrije tijd en de multimediale wereld.
Het primaire of eerste opvoedingsmilieu: het gezin
Hoewel de overheid dus een grote en bepalende rol speelt, geschiedt de feitelijke
opvoeding van kinderen toch binnen specifieke kaders. Kenmerkend voor het
primaire milieu is dat het gaat om de directe opvoeders. Wel moeten we enige
aandacht besteden aan de veranderingen die het gezin in onze tijd ondergaat en de
druk waaraan het onderhevig is. Zo veranderd te structuur van het gezin in een snel
tempo door alle maatschappelijke ontwikkelingen. Zo ontwikkeld onze samenleving
zich steeds meer tot een zogenaamde onderhandelingshuishouding. Dat betekent
dat de gezagsverhoudingen tussen man en vrouw, maar ook tussen ouders en
kinderen niet meer vanzelfsprekend zijn. Maar ook het aantal echtscheidingen neemt
toe. Waardoor kinderen opgroeien in eenoudergezinnen. Maar ook dat jonge
kinderen op vroege leeftijd geconfronteerd worden met problemen en
verantwoordelijkheden, die volgens de gangbare opvattingen, niet bij hun leeftijd
behoren.
