Community Based
Werken in
Internationaal
Perspectief
Academiejaar 2022-2023
Merel Vanhove
,Community based werken in internationaal perspectief 1
,TRANSCULTURALITEIT
DOELSTELLINGEN
- Het belang van transculturele competenties en cultuursensitief werken kunnen situeren in de
maatschappelijke context
- Kernconcepten rond dit thema kunnen definiëren, begrijpen en toepassen
- Het belang van kruispuntdenken kunnen situeren in relatie tot de conceptualisering van cultuur en
transculturaliteit
- Het belang van transculturaliteit kunnen situeren in relatie tot de orthopedagogiek, de
professionalisering van orthopedagogen, en de rol van orthopedagogen in een superdiverse
samenleving
- Begrijpen hoe de invloed van cultuur kan meespelen in de beleving van ondersteuningsnoden en
hulpverlening
- Weten hoe men als hulpverlener gepast kan omgaan met culturele verschillen in het
hulpverleningsproces
- De verschillende componenten van transculturele ondersteuning kennen
- Benaderingen kennen om transculturaliseringsprocessen op verschillende niveaus te realiseren
o MEERLAGIG TRANSCULTURALISERINGSPROCES IN HULPVERLENING
MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT
DEMOGRAFISCHE TRANSITIE BELGISCHE SAMENLEVING ONDER INVLOED VAN:
- Migratie
o Zo oud als de mensheid
o Geschiedenis gekleurd door grote migratiestromen (bv Italianen kwamen naar Limburg om te
werken in de mijnen, veel Belgen verhuist naar Congo, instroom vluchtelingen…)
o Recent: complexer & gediversifieerder
▪ Herkomst
▪ Routes: nu gevaarlijker/onveilig
▪ Drijfveer: arbeidsmigratie, … (veel meer verschillende redenen nu)
▪ Statuut: permanent/tijdelijk, geen nationaliteit – dubbele nationaliteit (evolutie van
statuten)
- Mondialisering
o Eind 20e – begin 21e eeuw
o Toenemende verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen op aarde
▪ verschillende gebieden werken meer samen, beseffen dat alles wat er in de wereld
gebeurt ook invloed heeft op ons
o Wereldwijde economische, politieke en culturele integratie
o Toenemende invloed internationale afspraken en ontwikkelingen
o Globale interafhankelijkheid
▪ globalisering van kledingstijl/eten/ …
o ‘De wereld, ons dorp’ (‘global village’, McLuhan)
o Leven in netwerken ipv traditioneel afgebakende gemeenschappen (transnationalisme)
▪ We leven niet meer rond de kerk, we zijn verbonden met netwerken over heel de
wereld/zijn verbonden
Community based werken in internationaal perspectief 2
, TOENEMENDE SOCIAAL -CULTURELE DIFFERENTIËRING IN BELGISCHE SAMENLEVING
- Veranderd profiel van bevolking in onze samenleving
- (Etnisch-culturele) diversiteit als integraal onderdeel van het socio-culturele landschap (“phenomenon
that is an essential part of the human condition” Stiker, 1999)
- Superdiversiteit (Vertovec, 2007) → normaliseren van diversiteit
o Kwantitatieve dimensie
▪ Cijfermatige groei van diversiteit
▪ Grote regionale verschillen (plattelandsgemeenten veel minder diversiteit)
▪ Stedelijk fenomeen: ‘majority-minority societies’ vb. Brussel = steden waar de
meerderheid van de bewoners uit een brede waaier van minderheden bestaat
▪ Gent: 1/5 inwoners met migratieachtergrond
▪ Diversiteit grootst bij jongste generaties → toename MMS
o Kwalitatieve dimensie
▪ Groeiende diversiteit binnen de diversiteit
▪ Cf. Complexere en gediversifieerdere migratiepatronen (migraties uit de hele
wereld, complexiteit achtergronden, religieuze diversiteit, diversiteit in
migratiemotieven, …)
▪ ≠ domeinen: etnisch, taalkundig, religieus, cultureel, economisch, juridisch, … →
motieven
- Kruispuntdenken/ intersectionaliteit
o Assen van differentiatie gaan gepaard met
machtsverhoudingen & sociaal-maatschappelijke
positie
▪ Combinaties van verschillende assen maken
wie we zijn, maar ook hoe samenleving
hierop inspeelt
o Bepaalt aansluiting/uitsluiting in relatie tot
maatschappelijke norm
o Privileges & achterstellingsmechanismen
o Gaat in tegen éénzijdig verklaringsmodel en stelt dat elk individu zich situeert op het
kruispunt van verschillende machtsassen of dimensies
▪ Herkomst, nationaliteit, gender, etniciteit, seksuele voorkeur, religie en andere
identiteitsaspect
▪ Kruispunt verschillende invalshoeken bepaalt positie binnen de samenleving →
bepalend voor iemands identiteit (plaats individu binnen zijn leefwereld)
o Meerlagig concept en plaats cultuur binnen context
o Sluit aan bij superdiversiteit, maar verschilt door nadruk op processen van macht en
ongelijkheid
➔ ook in de hulpverlening!
o Relatie met hulpverlener: gezien als persoonlijke, vertrouwelijke overdrachtsrelatie →
vaak als vanzelfsprekend gezien, maar niet voor iedereen
o Toegankelijkheid en beeldvorming organisatie onvermijdelijk cultureel gekleurd
o Elke hulpverlener eigen subjectief en dynamisch referentiekader
Community based werken in internationaal perspectief 3
Werken in
Internationaal
Perspectief
Academiejaar 2022-2023
Merel Vanhove
,Community based werken in internationaal perspectief 1
,TRANSCULTURALITEIT
DOELSTELLINGEN
- Het belang van transculturele competenties en cultuursensitief werken kunnen situeren in de
maatschappelijke context
- Kernconcepten rond dit thema kunnen definiëren, begrijpen en toepassen
- Het belang van kruispuntdenken kunnen situeren in relatie tot de conceptualisering van cultuur en
transculturaliteit
- Het belang van transculturaliteit kunnen situeren in relatie tot de orthopedagogiek, de
professionalisering van orthopedagogen, en de rol van orthopedagogen in een superdiverse
samenleving
- Begrijpen hoe de invloed van cultuur kan meespelen in de beleving van ondersteuningsnoden en
hulpverlening
- Weten hoe men als hulpverlener gepast kan omgaan met culturele verschillen in het
hulpverleningsproces
- De verschillende componenten van transculturele ondersteuning kennen
- Benaderingen kennen om transculturaliseringsprocessen op verschillende niveaus te realiseren
o MEERLAGIG TRANSCULTURALISERINGSPROCES IN HULPVERLENING
MAATSCHAPPELIJKE CONTEXT
DEMOGRAFISCHE TRANSITIE BELGISCHE SAMENLEVING ONDER INVLOED VAN:
- Migratie
o Zo oud als de mensheid
o Geschiedenis gekleurd door grote migratiestromen (bv Italianen kwamen naar Limburg om te
werken in de mijnen, veel Belgen verhuist naar Congo, instroom vluchtelingen…)
o Recent: complexer & gediversifieerder
▪ Herkomst
▪ Routes: nu gevaarlijker/onveilig
▪ Drijfveer: arbeidsmigratie, … (veel meer verschillende redenen nu)
▪ Statuut: permanent/tijdelijk, geen nationaliteit – dubbele nationaliteit (evolutie van
statuten)
- Mondialisering
o Eind 20e – begin 21e eeuw
o Toenemende verwevenheid tussen gebieden en samenlevingen op aarde
▪ verschillende gebieden werken meer samen, beseffen dat alles wat er in de wereld
gebeurt ook invloed heeft op ons
o Wereldwijde economische, politieke en culturele integratie
o Toenemende invloed internationale afspraken en ontwikkelingen
o Globale interafhankelijkheid
▪ globalisering van kledingstijl/eten/ …
o ‘De wereld, ons dorp’ (‘global village’, McLuhan)
o Leven in netwerken ipv traditioneel afgebakende gemeenschappen (transnationalisme)
▪ We leven niet meer rond de kerk, we zijn verbonden met netwerken over heel de
wereld/zijn verbonden
Community based werken in internationaal perspectief 2
, TOENEMENDE SOCIAAL -CULTURELE DIFFERENTIËRING IN BELGISCHE SAMENLEVING
- Veranderd profiel van bevolking in onze samenleving
- (Etnisch-culturele) diversiteit als integraal onderdeel van het socio-culturele landschap (“phenomenon
that is an essential part of the human condition” Stiker, 1999)
- Superdiversiteit (Vertovec, 2007) → normaliseren van diversiteit
o Kwantitatieve dimensie
▪ Cijfermatige groei van diversiteit
▪ Grote regionale verschillen (plattelandsgemeenten veel minder diversiteit)
▪ Stedelijk fenomeen: ‘majority-minority societies’ vb. Brussel = steden waar de
meerderheid van de bewoners uit een brede waaier van minderheden bestaat
▪ Gent: 1/5 inwoners met migratieachtergrond
▪ Diversiteit grootst bij jongste generaties → toename MMS
o Kwalitatieve dimensie
▪ Groeiende diversiteit binnen de diversiteit
▪ Cf. Complexere en gediversifieerdere migratiepatronen (migraties uit de hele
wereld, complexiteit achtergronden, religieuze diversiteit, diversiteit in
migratiemotieven, …)
▪ ≠ domeinen: etnisch, taalkundig, religieus, cultureel, economisch, juridisch, … →
motieven
- Kruispuntdenken/ intersectionaliteit
o Assen van differentiatie gaan gepaard met
machtsverhoudingen & sociaal-maatschappelijke
positie
▪ Combinaties van verschillende assen maken
wie we zijn, maar ook hoe samenleving
hierop inspeelt
o Bepaalt aansluiting/uitsluiting in relatie tot
maatschappelijke norm
o Privileges & achterstellingsmechanismen
o Gaat in tegen éénzijdig verklaringsmodel en stelt dat elk individu zich situeert op het
kruispunt van verschillende machtsassen of dimensies
▪ Herkomst, nationaliteit, gender, etniciteit, seksuele voorkeur, religie en andere
identiteitsaspect
▪ Kruispunt verschillende invalshoeken bepaalt positie binnen de samenleving →
bepalend voor iemands identiteit (plaats individu binnen zijn leefwereld)
o Meerlagig concept en plaats cultuur binnen context
o Sluit aan bij superdiversiteit, maar verschilt door nadruk op processen van macht en
ongelijkheid
➔ ook in de hulpverlening!
o Relatie met hulpverlener: gezien als persoonlijke, vertrouwelijke overdrachtsrelatie →
vaak als vanzelfsprekend gezien, maar niet voor iedereen
o Toegankelijkheid en beeldvorming organisatie onvermijdelijk cultureel gekleurd
o Elke hulpverlener eigen subjectief en dynamisch referentiekader
Community based werken in internationaal perspectief 3
