Geschiedenis, historische context 1
DE REPUBLIEK
Frank Solleveld
Het Vlietland College
,Inhoudsopgave
1. Luther en de Reformatie. 3
2. Centralisatiepolitiek van Karel V. 3
3. Kettervervolgingen in Nederland. 4
4. Het begin van de Nederlandse Opstand. 4
5. Willem van Oranje. 5
6. Het ontstaan van de Unie van Utrecht. 5
7. Het ontstaan van de Republiek. 6
8. Het bestuur van de Republiek. 7
9. Het Twaalfjarig Bestand. 8
10. De Gouden Eeuw. 9
11. De cultuur van de Republiek. 10
12. Het einde van de Gouden Eeuw. 11
2
,1. Luther en de Reformatie.
In het begin van de 16e eeuw kritiek van Maarten Luther op de katholieke kerk:
- Roem, rijkdoem en macht Bijgeloof
- Eigen staat en leger Geestelijken, erediensten
- Handel in aflaten
- Luxe en onwetendheid
Alleen de bijbel is nodig. Die moet daarom in de volkstaal worden verspreid.
De protestantse boodschap werd verspreid via de nieuwe media pamflet en boek à
groeiende aanhang Luther in Duitse rijk. Volgens Luther mag de vorst het geloof van zijn
onderdanen bepalen. Daarom steunen veel vorsten de ideeën van Luther. Karel V vond dit
niet leuk.
1521: Rijksdag van Worms
Karel V roept Luther op om in Worms te verschijnen. Luther moet ideeën herroepen à
Luther weigert en Karel V verklaart Luther vogelvrij. Er vindt een scheur plaats in de
christelijke kerk: katholieken en protestanten.
Luther krijgt steun van Duitse vorsten. Er vinden godsdienstoorlogen plaats in het Duitse rijk.
1555: Vrede van Augsburg à ‘Wiens gebied, diens gebed.’ De Duitse vorst mag voortaan
geloof in eigen gebied bepalen.
2. Centralisatiepolitiek van Karel V.
Bestuur in de Nederlanden in de Middeleeuwen:
Geen centraal bestuur, maar grote zelfstandigheid van
de gewesten.
In de 15e en 16e eeuw wordt in de Nederlanden de
positie van de stedelijke burgerij sterker. Dit komt o.a.
door:
- Toename handel en nijverheid;
- Meer belasting en meer privileges van en naar
de hoge adel.
- Karel V vind het niet leuk. Hij wilt centralisatie.
Centralisatiebeleid vormt een bedreiging voor de
privileges van de steden.
1531: Instelling van de drie collaterale raden:
Raden: Toelichting:
Raad van State - Belangrijkste Nederlandse edelen
- Advies geven over het beleid van de 17 gewesten.
Geheime Raad - Rechtsgeleerden
- Opstellen van wetten en toezicht houden op bestuur van
gewesten en steden.
Raad van Financiën - Hoge edelen en rechtsgeleerden
- Uitvoering van en toezicht houden op het financiële beleid.
Tabel 2.1: Drie collaterale raden.
3
, 1555: Karel V wordt opgevolgd door Filips II. Het dagelijkse bestuur komt in handen van een
landvoogd. In het begin was deze landvoogdes Margaretha van Parma.
3. Kettervervolgingen in Nederland.
In de Nederlanden kreeg de kerkhervormer Calvijn meer aanhangers dan Luther. Volgens
Calvijn mag een gelovige zelf zijn geloof bepalen, zonder toestemming van de overheid.
1550: Instelling van de bloedplakkaten door Karel V.
Doodstraf en inbeslagname als gevolg van:
- Drukken, schrijven, verspreiden en bezitten van ketterse boeken en afbeeldingen;
- Bijwonen van protestantste bijeenkomsten en het
- Huisvesten van protestanten.
Filips II zet beleid Karel V voort. Veel Nederlanders twijfelden aan de zin van strenge
vervolging en waren bezorg over de aantasting van hun privileges.
1566: Indienen Smeekschrift door lage Nederlandse adel, een verzoek tot matiging van de
kettervervolgingen. Van Parma belooft tijdelijk minder kettervervolgingen. Er komen steeds
meer Calvinistische bijeenkomsten en in 1566 volgt dat tot een Beeldenstorm.
Als reactie op de Beeldenstorm:
Landvoogd eist trouw van de Nederlandse edelen;
Hoogste edelman Willem van Oranje weigert en vertrekt naar Duitsland.
Filips II houdt Nederlandse edelen verantwoordelijk.
Hertog van Alva wordt nieuwe landvoogd.
Alva stelt de Raad van Beroerte in om de beeldenstormers te straffen. Deze Raad treedt
heel hard op. Dit leidt tot veel weerstand van onder andere ook katholieken, veel calvinisten
vluchten naar het buitenland.
4. Het begin van de Nederlandse Opstand.
Willem van Oranje roept vanuit Duitse
ballingschap op tot verzet tegen strenge
optreden van Alva. Deze oproep leidt tot
de Nederlandse Opstand (1568 – 1648).
In het begin is er weinig steun voor de
Opstand:
- Gewone bevolking doet niet mee;
- WvO en zijn broers wel samen met
de
- Watergeuzen.
4
DE REPUBLIEK
Frank Solleveld
Het Vlietland College
,Inhoudsopgave
1. Luther en de Reformatie. 3
2. Centralisatiepolitiek van Karel V. 3
3. Kettervervolgingen in Nederland. 4
4. Het begin van de Nederlandse Opstand. 4
5. Willem van Oranje. 5
6. Het ontstaan van de Unie van Utrecht. 5
7. Het ontstaan van de Republiek. 6
8. Het bestuur van de Republiek. 7
9. Het Twaalfjarig Bestand. 8
10. De Gouden Eeuw. 9
11. De cultuur van de Republiek. 10
12. Het einde van de Gouden Eeuw. 11
2
,1. Luther en de Reformatie.
In het begin van de 16e eeuw kritiek van Maarten Luther op de katholieke kerk:
- Roem, rijkdoem en macht Bijgeloof
- Eigen staat en leger Geestelijken, erediensten
- Handel in aflaten
- Luxe en onwetendheid
Alleen de bijbel is nodig. Die moet daarom in de volkstaal worden verspreid.
De protestantse boodschap werd verspreid via de nieuwe media pamflet en boek à
groeiende aanhang Luther in Duitse rijk. Volgens Luther mag de vorst het geloof van zijn
onderdanen bepalen. Daarom steunen veel vorsten de ideeën van Luther. Karel V vond dit
niet leuk.
1521: Rijksdag van Worms
Karel V roept Luther op om in Worms te verschijnen. Luther moet ideeën herroepen à
Luther weigert en Karel V verklaart Luther vogelvrij. Er vindt een scheur plaats in de
christelijke kerk: katholieken en protestanten.
Luther krijgt steun van Duitse vorsten. Er vinden godsdienstoorlogen plaats in het Duitse rijk.
1555: Vrede van Augsburg à ‘Wiens gebied, diens gebed.’ De Duitse vorst mag voortaan
geloof in eigen gebied bepalen.
2. Centralisatiepolitiek van Karel V.
Bestuur in de Nederlanden in de Middeleeuwen:
Geen centraal bestuur, maar grote zelfstandigheid van
de gewesten.
In de 15e en 16e eeuw wordt in de Nederlanden de
positie van de stedelijke burgerij sterker. Dit komt o.a.
door:
- Toename handel en nijverheid;
- Meer belasting en meer privileges van en naar
de hoge adel.
- Karel V vind het niet leuk. Hij wilt centralisatie.
Centralisatiebeleid vormt een bedreiging voor de
privileges van de steden.
1531: Instelling van de drie collaterale raden:
Raden: Toelichting:
Raad van State - Belangrijkste Nederlandse edelen
- Advies geven over het beleid van de 17 gewesten.
Geheime Raad - Rechtsgeleerden
- Opstellen van wetten en toezicht houden op bestuur van
gewesten en steden.
Raad van Financiën - Hoge edelen en rechtsgeleerden
- Uitvoering van en toezicht houden op het financiële beleid.
Tabel 2.1: Drie collaterale raden.
3
, 1555: Karel V wordt opgevolgd door Filips II. Het dagelijkse bestuur komt in handen van een
landvoogd. In het begin was deze landvoogdes Margaretha van Parma.
3. Kettervervolgingen in Nederland.
In de Nederlanden kreeg de kerkhervormer Calvijn meer aanhangers dan Luther. Volgens
Calvijn mag een gelovige zelf zijn geloof bepalen, zonder toestemming van de overheid.
1550: Instelling van de bloedplakkaten door Karel V.
Doodstraf en inbeslagname als gevolg van:
- Drukken, schrijven, verspreiden en bezitten van ketterse boeken en afbeeldingen;
- Bijwonen van protestantste bijeenkomsten en het
- Huisvesten van protestanten.
Filips II zet beleid Karel V voort. Veel Nederlanders twijfelden aan de zin van strenge
vervolging en waren bezorg over de aantasting van hun privileges.
1566: Indienen Smeekschrift door lage Nederlandse adel, een verzoek tot matiging van de
kettervervolgingen. Van Parma belooft tijdelijk minder kettervervolgingen. Er komen steeds
meer Calvinistische bijeenkomsten en in 1566 volgt dat tot een Beeldenstorm.
Als reactie op de Beeldenstorm:
Landvoogd eist trouw van de Nederlandse edelen;
Hoogste edelman Willem van Oranje weigert en vertrekt naar Duitsland.
Filips II houdt Nederlandse edelen verantwoordelijk.
Hertog van Alva wordt nieuwe landvoogd.
Alva stelt de Raad van Beroerte in om de beeldenstormers te straffen. Deze Raad treedt
heel hard op. Dit leidt tot veel weerstand van onder andere ook katholieken, veel calvinisten
vluchten naar het buitenland.
4. Het begin van de Nederlandse Opstand.
Willem van Oranje roept vanuit Duitse
ballingschap op tot verzet tegen strenge
optreden van Alva. Deze oproep leidt tot
de Nederlandse Opstand (1568 – 1648).
In het begin is er weinig steun voor de
Opstand:
- Gewone bevolking doet niet mee;
- WvO en zijn broers wel samen met
de
- Watergeuzen.
4
