19. Inkomen, geld en koopkracht
19.1 Consumentenprijsindex, gevolgen inflatie en geldilussie
Inflatie is de stijging van het gemiddelde prijspeil in een land.
Deflatie is de daling van het gemiddelde prijspeil in een land.
Meting inflatie
De inflatie in Nederland wordt door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gemeten als de
stijging van de consumentenprijsindex (CPI) ten opzicht van de overeenkomstige periode in het
voorgaande jaar. De consumentenprijsindex geeft het prijsverloop weer van een pakket producten
en diensten zoals dit gemiddeld wordt aangeschaft door de Nederlandse huishoudens.
De afgeleide consumentenprijsindex is gelijk aan de CPI, maar dan zonder het effect van
veranderingen in de tarieven van productgebonden belastingen en subsidies op de prijzen.
De Europees geharmoniseerde HICP (harmonized index of consumer prices) dient speciaal voor het
vergelijken van de inflatie in de landen van de Europese Unie.
Gevolgen inflatie
1. Daling van de koopkracht
Inflatie leidt tot een waardedaling van het geld. Je kunt door de stijging van het prijspeil minder
goederen kopen met je inkomen. De koopkracht van je inkomen neemt af.
2. Herverdeling van inkomens
Werknemers die prijscompensatie krijgen, zien hun inkomens stijgen. Producenten die hun
producten tegen een hogere prijs kunnen verkopen, krijgen meer inkomen. Degenen die geen
prijscompensatie krijgen of hun verkoopprijs kunnen verhogen raken door inflatie achterop.
Als je loon of uitkering net zo veel stijgt als de inflatie, heb je een waardevast loon of een
waardevaste uitkering.
Als je loon of uitkering meestijgen met het gemiddelde loon is er sprake van een welvaartsvast loon
of een welvaartsvaste uitkering.
3. Veranderingen in de waarde van je vermogensbezit
Door inflatie wordt je geld minder waard. Als je nu €20.000 uitleent, kun je over 5 jaar bij het
terugkrijgen hiervan er minder voor kopen dan dat je nu kunt.
4. Loon-prijsspiraal
Als de prijzen stijgen, wil je meer loon, want je wilt je koopkracht behouden. Vakbonden eisen dan
namens werknemers meer loon om de gestegen prijzen te compenseren. Hierdoor gaan de
loonkosten van producenten omhoog, die weer doorberekend worden in de prijzen etc.
5. Verslechtering van de internationale concurrentiepositie
Als de prijzen van Nederlandse bedrijven sterker stijgen dan van buitenlandse concurrenten,
verslechterd de internationale concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven. De export zal dalen,
en de import zal stijgen. Productie wordt inkrimpt, wat leidt tot een daling van de werkgelegenheid.
19.1 Consumentenprijsindex, gevolgen inflatie en geldilussie
Inflatie is de stijging van het gemiddelde prijspeil in een land.
Deflatie is de daling van het gemiddelde prijspeil in een land.
Meting inflatie
De inflatie in Nederland wordt door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gemeten als de
stijging van de consumentenprijsindex (CPI) ten opzicht van de overeenkomstige periode in het
voorgaande jaar. De consumentenprijsindex geeft het prijsverloop weer van een pakket producten
en diensten zoals dit gemiddeld wordt aangeschaft door de Nederlandse huishoudens.
De afgeleide consumentenprijsindex is gelijk aan de CPI, maar dan zonder het effect van
veranderingen in de tarieven van productgebonden belastingen en subsidies op de prijzen.
De Europees geharmoniseerde HICP (harmonized index of consumer prices) dient speciaal voor het
vergelijken van de inflatie in de landen van de Europese Unie.
Gevolgen inflatie
1. Daling van de koopkracht
Inflatie leidt tot een waardedaling van het geld. Je kunt door de stijging van het prijspeil minder
goederen kopen met je inkomen. De koopkracht van je inkomen neemt af.
2. Herverdeling van inkomens
Werknemers die prijscompensatie krijgen, zien hun inkomens stijgen. Producenten die hun
producten tegen een hogere prijs kunnen verkopen, krijgen meer inkomen. Degenen die geen
prijscompensatie krijgen of hun verkoopprijs kunnen verhogen raken door inflatie achterop.
Als je loon of uitkering net zo veel stijgt als de inflatie, heb je een waardevast loon of een
waardevaste uitkering.
Als je loon of uitkering meestijgen met het gemiddelde loon is er sprake van een welvaartsvast loon
of een welvaartsvaste uitkering.
3. Veranderingen in de waarde van je vermogensbezit
Door inflatie wordt je geld minder waard. Als je nu €20.000 uitleent, kun je over 5 jaar bij het
terugkrijgen hiervan er minder voor kopen dan dat je nu kunt.
4. Loon-prijsspiraal
Als de prijzen stijgen, wil je meer loon, want je wilt je koopkracht behouden. Vakbonden eisen dan
namens werknemers meer loon om de gestegen prijzen te compenseren. Hierdoor gaan de
loonkosten van producenten omhoog, die weer doorberekend worden in de prijzen etc.
5. Verslechtering van de internationale concurrentiepositie
Als de prijzen van Nederlandse bedrijven sterker stijgen dan van buitenlandse concurrenten,
verslechterd de internationale concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven. De export zal dalen,
en de import zal stijgen. Productie wordt inkrimpt, wat leidt tot een daling van de werkgelegenheid.
