Samenvatting Staatsrecht (onderdeel Overheid & Veiligheid)

Samenvatting Staatsrecht
Hoofdstuk 1 ‘De Nederlandse staat en zijn bewoners’
1.1 De Nederlandse staat
Rechtsgebieden
- Privaatrecht rechtsregels met betrekking tot relaties tussen burgers (overheid art. 2:1 BW)
- Publiekrecht dat wat alleen de overheid kan doen (vergunning geven/paspoort uitreiken)
o Rechtsregels relaties overheid  burger
o Rechtsregels relaties overheid  overheid
o Rechtsregels staatsinrichting + invloed van de burger hierop
 Als de overheid gebruik maakt van haar gezag

Rechtssubjecten
- Natuurlijke personen drager van rechten en plichten
- Rechtspersonen
o Privaatrechtelijke rechtspersonen: NV/ BV
o Publiekrechtelijke rechtspersonen: staat, provincie, gemeente (openbare lichamen)


1.1.1 Kenmerken van de staat
Staat: gemeenschap van mensen op een bepaald grondgebied, waarover een organisatie het hoogste
gezag uitoefent.
- Grondgebied: staat heeft exclusief zeggenschap over het gehele grondgebied
o Grenzen vastgelegd bij een verdrag
o Territoriale zone van ong. 22km
o Territoriaal luchtruim boven het gebied
- Gemeenschap/volk
o Eenheid op grond van objectieve kenmerken (taal, cultuur, enz.)
o Nationale symbolen
- Gezag
o Soevereiniteit: zelfstandig ondeelbare eenheid
o Staat is rechtschepper en – handhaver
o Geweldsmonopolie: geen eigenrichting, alleenrecht voor het hoogste gezag in de staat
om geweld toe te passen (voorkomen burgers voor eigen rechter spelen)
 Nederland is een democratische rechtstaat burgers hebben invloed op
collectieve besluitvorming en legaliteitsbeginsel
 Staat kan aan de ene kant als ‘land’ worden aangeduid, maar tegelijkertijd ook
als ‘overheid’.
o Rechtspersonen: de Nederlandse staat is een rechtspersoon naar burgerlijk recht. Dit
betekent dat de staat, net als een persoon, zelfstandig drager is van rechten en plichten
en als staatsmacht kan optreden in het juridisch verkeer binnen Nederland en in contact
met andere steden.
- Erkenning

, o Erkenning door andere staten (bijv. Palestina vs. Israël)
De staat (overheid) zorgt voor bescherming van de burgers door de landsgrenzen te verdedigen en de
orde te handhaven. Ook zorgt het voor het algemeen belang: datgene wat het belang is van de meeste
burgers en van de staat als algeheel. De overheid vervult haar taken door als wetgever op te treden, door
de staat te besturen en door middel van rechtspraak.

Het staatsrecht betreft de manier waarop de inrichting van de staat en het optreden van de overheid zijn
georganiseerd, alsmede de zo belangrijke grondrechten van burgers hoe is de staat ingericht? Regels
van de ‘staat in rust’.
Het bestuursrecht heeft betrekking op de wijze waarop de overheid de samenleving bestuurt welke
regels gelden er als een bestuursorgaan optreedt? Regels van de ‘staat in werking’.
Het strafrecht regelt de vervolging en bestraffing van (rechts)personen.

Bestuur: elke activiteit van de overheid die niet onder wetgeving en rechtspraak valt (trias politica).


1.1.2 Het koninkrijk der Nederlanden
Koninkrijk der Nederlanden: Staatrechtelijk samenwerkingsverband tussen Nederland, de Nederlandse
Antillen en Aruba (tot 10-10-2010) en daarna tussen Nederland met de BES-eilanden Bonaire, Sint-
Eustatius en Saba als openbare lichamen en de 3 staten Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.

De staatrechtelijke verhouding is weergegeven in het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden.
- Het statuut is een staatsregeling waarin afspraken zijn vastgelegd over de onderlinge verhouding
in het Koninkrijk en de samenwerking.
- Rijkswet: wetten die van toepassing zijn in het gehele Koninkrijk.



1.3 Bronnen van staatsrecht
Het staatrecht heeft betrekking op de rechtvaardiging en verdeling van de staatsmacht bij wetgeving,
bestuur en rechtspraak en op de verhouding tussen overheid en burger.
- Constitutie of staatsregeling: de rechtsregels die het staatsgezag gen de organisatie van de staat
vastleggen De Nederlandse constitutie is te vinden in de Grondwet, het Statuur voor het
Koninkrijk, in verdragen en in gewoonterecht.
o Daarnaast bevatten organieke wetten regels van staatsrecht, behoren de eigen
reglementen van de staatsorganen tot de Nederlandse constitutie en heeft de
jurisprudentie een nadere interpretatie.


Het statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
Het statuut regelt de organisatie van het Koninkrijk en de onderlinge verhoudingen en samenwerking
tussen Nederland en de overzeese delen van het Koninkrijk.
- De Hoge Raad zorgt ervoor dat de wetten in het Koninkrijk eenduidig worden geïnterpreteerd en
toegepast waardoor de rechtszekerheid voor burgers wordt gegarandeerd.
- Burgers die tot het koninkrijk der Nederlanden behoren, hebben de Nederlandse nationaliteit en
daarmee bepaalde rechten. Voor een kort verblijf in Nederland moeten vreemdelingen in het
bezit zijn van een visum of machtiging tot voorlopig verblijf. Vreemdelingen die geen
verblijfsvergunning is verleend, moeten z.s.m. Nederland verlaten en kunnen worden uitgezet.
Vreemdelingen die aan bepaalde voorwaarden voldoen, kunnen Nederlander worden door een

, optieverklaring (verklaring dat een jongere Nederlander wil zijn van iemand tussen 18 en 25 jaar)
of door naturalisatie (verkrijging van het Nederlanderschap door een besluit van de Nederlandse
overheid).


De grondwet
De grondwet regelt de inrichting en het functioneren van de Nederlandse staat en de staatsorganen en
de verdeling van de staatsmacht.
- Wetten in formele zin worden gemaakt door de formele wetgever: Regering en Staten-Generaal
(art. 81 GW).
- De grondwet vult het statuut aan voor wat betreft zaken die het gehele Koninkrijk betreffen.
- De grondwet bevat de grondrechten, die burgers beschermen tegen al te grote inbreuken door
de staat. De verankering van de grondrechten in de Grondwet biedt extra zekerheid, aangezien
de Grondwet de hoogste wet is in Nederland en minder gemakkelijk gewijzigd kan worden dan
gewone wetten.


(Organieke) wetten en besluiten, regelementen
Als de grondwet bepaalt dat iets (nader) geregeld moet worden in een wet in formele zin, een wet dus
van de regering en Staten-Generaal, dan spreken we van een organieke wet.
- Bijvoorbeeld provinciewet en gemeentewet
- Er zijn ook besluiten die ter uitvoering van de Grondwet worden genomen, denk hierbij aan de
burgermeester hij wordt bij Koninklijk besluit genoemd.
- Regelementen van staatsorganen regelen onder andere de gang van zaken bij vergaderingen en
andere werkzaamheden.


Gewoonterecht
Van gewoonte is sprake als een bepaald gebruik waarvan men vindt dat het juridisch gezien zo hoort, een
zekere tijd voortduurt, zoals en vertrouwensregel (een minister die het vertrouwen van de
volksvertegenwoordiging verliest kan zijn functie niet meer uitoefenen en moet aftreden, ongeschreven
regel, want is niet in de wet vastgelegd, maar wordt eenvoudig toegepast).


Verdragen en Europese maatregelen
art. 94 GW  direct werkende verdragen/ rechtstreeks werkend of ieder verbindend dan is het voor
iedereen van belang.


Jurisprudentie
Jurisprudentie: oftewel het rechtersrecht, uitspraken van rechters waarin bestaande rechtsregels worden
verduidelijkt en toepast in een concreet geval.