Hoorcollege 1

HC 1 – Inleiding strafrecht

 Wat is strafrecht?
 Materieel strafrecht (strafrecht)
 Regelt wie, voor welk gedrag en onder welke omstandigheden, strafbaar is en welke sanctie
kan volgen.
 Normstelling: strafbaar feit is schending van materiële norm.
 Formeel strafrecht (strafprocesrecht):
 Regelt de opsporing, vervolging en berechting.
 Juridisch mogelijk maken en – tegelijkertijd – normeren van de strafrechtspleging door de
overheid.
 Oftewel: het wettigt (ingrijpend) optreden van de overheid jegens de burger –
instrumentaliteit – en beperkt tegelijkertijd dat optreden – rechtsbescherming.
 Ad dat overheidsoptreden: opsporingsbevoegdheden toegekend aan ambtenaren en in
mindere mate ook aan burgers.
 Formeel en materieel sr lijken gescheiden vakgebieden, maar ze zijn onderling sterk verbonden.
 Formeel sr heeft een schakelfunctie tussen kort gezegd een strafbaar feit en de op te leggen
sanctie.
 Strafbaar feit met bijbehorende sanctiebepaling is ook van invloed op formeelrechtelijke
beslissingen.
 Sanctierecht (voorwaarden w.o. de sanctie mag worden opgelegd en ten uitvoer gelegd)
zowel in het wbsr als wbsv.
 Die verbinding is een rode draad in dit vak.
 Wetboek van Strafvordering:
 Zes boeken in de chronologie van het strafproces. Thans is een grootscheeps
moderniseringsproces gaande; volgt een afzonderlijk college over.
 Wetboek van Strafrecht:
 Boek I (algemene leerstukken).
 Boek II (misdrijven).
 Boek III (overtredingen).
 Art. 91 Sr – boek I is ook van toepassing op bij andere wetten of verordeningen strafbaar
gestelde feiten.
 Commuun: strikt genomen het geheel van strafbare feiten zoals omschreven in boeken II en III
wbsr.
 Bijzonder: bijzondere strafwetten zoals Opiumwet, WVW en WED. Genormeerd dus door boek I
wbsr! Ze behelzen zowel materieel als formeel strafrecht! Bijvoorbeeld par 1.5 studieboek.
 Voorbeelden uit de actualiteit, want strafrecht staat middenin de maatschappij en wordt erdoor
gevormd.
 Bronnen?
 Wetgeving is de primaire rechtsbron (legaliteit).
 Ook jurisprudentie van groot belang.
 En (ongeschreven) rechtsbeginselen.
 En beleid van het OM.
 Internationaal/supranationaal recht.
 Legaliteitsbeginsel:
 Als gezegd:
 Materieel strafrecht: regelt wie, voor welk gedrag en onder welke omstandigheden, strafbaar
is en welke sanctie kan volgen.
 Normstelling: een strafbaar feit (SF) is in de kern een schending van een materiële norm.
 Hoe en wie bepaalt die norm en wat zijn de vereisten?
 De verlichting – Beccaria:
 Rechtszekerheid door middel van geschreven wetgeving.
 Wetgeving dus belangrijkste rechtsbron/kennisbron.
 Beccaria ook breder betekenis voor het strafrecht (literatuurstuk Broers).
 Rode draad in B1: de codificatiegeschiedenis en het belang van de historische context
van het recht (literatuurstuk van Das).

,  Omdat in onze rechtsstaat wetgeving dus de primaire bron is, moet de wetgever die
strafrechtelijke norm in een wettelijke strafbepaling hebben verankerd; daar gaat
rechtszekerheid en rechtsbescherming vanuit. Legaliteitsbeginsel…
 Legaliteitsbeginsel in de wet:
 Wetboek van Strafrecht (Sr): art. 1 lid 1 Sr: geen feit is strafbaar dan uit kracht van een
daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling. Mag ook in wet in materiële zin staan.
 Wetboek van Strafvordering (Sv): art. 1 Sv: strafvordering heeft alleen plaats op de wijze
bij de wet voorzien.
 Verschil in terminologie: verplicht arrest: Muilkorf: het strafvorderlijk legaliteitsbeginsel
verwijst naar het formele wetsbegrip. Strafprocesrecht moet dus bij wet in formele zin
worden geregeld. Dus niet in bijvoorbeeld een APV.
 Nader ad art. 1 Sr uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling.
 Functie: rechtszekerheid! Uitwerking oa:
 Verbod van terugwerkende kracht.
 ‘lex certa’-beginsel – een precieze bepaling vereist (bepaaldheidsgebod).
 Uitdagingen:
 Wetgever of rechter? Onderlinge verhouding?
 Wetgever kan niet en detail elke strafbare gedraging in de wet omschreven.
 Interpretatie door de rechter in het concrete geval gevergd. Maar: tot hoever kan/mag die
reiken? Oa verbod van analogische interpretatie als grens (par 2.3 studieboek en ook reeds in
vak Inleiding Rechtswetenschap).
 Jurisprudentie belminuten: de wetgever heeft ten tijde van de invoering van art. 310 Sr in 1886
met deze vraag vanzelfsprekend geen rekening kunnen houden. In de rechtspraak van de Hoge
Raad is deze specifieke vraag ook niet eerder aan de orde geweest. Toch biedt zowel de wet als de
eerdere rechtspraak aanknopingspunten voor de beantwoording van de voorliggende vraag.
 Jurisprudentie Runescape: het middel bevat drie klachten:
1. Ten eerste wordt gesteld dat de onderhavige virtuele objecten geen goed zijn, maar een
visuele illusie, bestaande uit “bits en bytes”.
2. Ten tweede wordt aangevoerd dat deze objecten vallen onder de definitie van gegevens als
bedoeld in art. 80quinquies Sr, zodat geen ruimte bestaat deze objecten aan te merken als
goed.
3. Ten derde wordt betoogd dat het juist een van de doelen van het spel Runescape is om het
virtuele bezit van een ander weg te nemen.
 Structuur strafbaar feit: ofwel vierlagen-model, ofwel vier voorwaarden voor strafbaar feit.
 In een ideaaltypische delictsomschrijving:
1. Laag 1: menselijke gedraging – bestanddeel.
2. Laag 2: wettelijke delictsomschrijving – bestanddeel.
3. Laag 3: wederrechtelijkheid – element.
4. Laag 4: verwijtbaarheid – element.
Ad. Bestanddeel: dit moet worden bewezen geacht.
Ad element: dit wordt verondersteld aanwezig te zijn.
NB: er zijn ook vele niet-ideaaltypische delictsomschrijvingen… van belang!
 In de structuur zit oa het legaliteitsbeginsel (logisch).
 In de structuur zit ook oa de causaliteitsvraag.
 Is als zodanig stof voor vervolgvak materieel Sr, maar is op de achtergrond ook voor dit vak van belang.
 Band tussen oorzaak – strafrechtelijk relevant gevolg:
 Wie is de dader?
 Jurisprudentie: leer van de redelijke toerekening.
 Kan het gevolg redelijkerwijs worden toegerekend aan de verdachte?
 Biedt mogelijkheden voor sprongetjes in de tijd en personen…
 Verwijtbaarheid als vierde voorwaarde voor strafbaarheid:
 College bouwt uitdrukkelijk voort op tweede webcast.
 Schuldstrafrecht: pas indien de verdachte een verwijt valt te maken, ontstaat strafbaarheid.
 Betekenis: niemand mag worden gestraft zonder dat hij (een bepaalde mate van) schuld heeft.
 Uitleg: het strafbaar feit had kunnen worden vermeden door de persoon en dus valt het hem te
verwijten (vermijdbare verwijtbaarheid of v.v.).
 Verwijtbaarheid in de wet: