Voorbereiding HC 1
Boek 1: Handboek van het Nederlandse staatsrecht, p. 121 – 163
Chronologische volgorde van het ontstaan van het Nederlandse staatsrecht in de geschiedenis:
1. Prins Willem van oranje werd de centrale figuur in de opstand en legde de grondslag voor de band
tussen de staat en zijn vorstenhuis.
2. 1576: pacificatie van Gent: het leek erop dat zowel de Noordelijke als de Zuidelijke Nederlanden
een Generale Unie zouden worden.
3. 1579: Unie van Utrecht, onder leiding van Jan van Nassau> verdrag tot gemeenschappelijke
verdediging, maar met behoud van de zelfstandigheid van de leden.
4. 1581: Plakkaat van Verlatinge: Philips II had geen gezag meer en het plakkaat ging uit van de
Staten-Generaal.
5. 1588: de Republiek der Nederlanden werd geboren, door het aanvaarden van de soevereiniteit
door Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Friesland en Groningen.
6. 1648: vrede van Maastricht, de Republiek der Nederlanden werd uitgebreid richting het zuiden en
het Duitse rijk werd als onafhankelijk verklaard door de keizer.
7. 1713: na de Spaanse successieoorlog werd nog een deel van Opper-Gelder gewonnen. De landen
die bij de unie kwamen, maar niet tot de uniegewesten behoorden, werden generaliteitslanden,
zonder eigen zelfstandigheid, maar wel bestuurd door de Staten-Generaal. De Republiek bestond
uit aristocratieën, waarin stedelijke patriciaten en landelijke adel de regering vormden.
De macht bleef gedecentraliseerd en er was veel orde, wat de basis vormde voor de gouden
eeuw.
Oldenbarnevelt werd belast met de dagelijkse behartiging van de buitenlandse betrekkingen
van de unie en had tegelijkertijd de rol van Minister-President en Minister van Buitenlandse
Zaken.
De bemoeienis van de Verenigde Nederlanden beperkte zich tot de buitenlandse
betrekkingen, marine, landmacht, de daarvoor benodigde financiën, de regering en het
toezicht op de handelcompagnieën.
De stadhouders hadden in de Staten-Generaal toegang en een adviserende stem.
Voor oorlog en vrede en voor het aannemen van nieuwe bondgenoten was eenstemmigheid
in de unie nodig.
Bij grote gebeurtenissen waar niet veel tijd was werd er ook zonder de last van
eenstemmigheid beslist.
De Raad van State kreeg de rol om het leger te adviseren, maar had verder een
terughoudende rol in het algemeen adviseren van de Staten-Generaal.
De grondslag voor recht en bevoegdheid was dat wat eenmaal overeengekomen was alleen
nog maar met eenstemmigheid gewijzigd kon worden.
8. De Franse legers kwamen en stadhouder Willem V vertrok.
In steden kwamen patriotten die de oude stadhouders vervingen.
Vier van de zeven stemmen was een voldoende meerderheid in de Staten-Generaal.
Er werd een nationale vergadering bijeen geroepen. Deze werd gekozen door een algemene
verkiezing van mannelijke burgers van 20 jaar en ouder die een vaste woonplaats hadden,
niet arm waren en verklaarden de gedachte van de volkssoevereiniteit te aanvaarden.
9. 1798: generaal Daendels greep naar de macht, de enige keer in de Nederlandse geschiedenis. De
staatsregeling voor het Bataafsche volk kwam tot stand.
De staatskerk werd afgeschaft.
Het vertegenwoordigend lichaam kreeg de hoogste macht toegekend, wat het idee van de
machtenscheiding van Montesquieu verwierp.
Er werd een Eerste en Tweede Kamer aangesteld en de Tweede Kamer kreeg de macht om
wetten al dan niet te kunnen bekrachtigen.
Het uitvoerend bewind zorgde voor registratie en afkondiging en heerste over de
departementen.
10. 1799: Unie van Utregt herzien: opgesteld door Van Hogendorp.
11. 1801: nieuwe staatsregeling, waarin het uitvoerend staatsbewind voorop stond.
Van Hogendorp stelde een Verklaring aan het Staatsbewind op, waarin hij elke constitutie
afkeurde die niet het huis van oranje met de erfelijke waardigheid van het hoofd van de staat
zou bekleden.
Boek 1: Handboek van het Nederlandse staatsrecht, p. 121 – 163
Chronologische volgorde van het ontstaan van het Nederlandse staatsrecht in de geschiedenis:
1. Prins Willem van oranje werd de centrale figuur in de opstand en legde de grondslag voor de band
tussen de staat en zijn vorstenhuis.
2. 1576: pacificatie van Gent: het leek erop dat zowel de Noordelijke als de Zuidelijke Nederlanden
een Generale Unie zouden worden.
3. 1579: Unie van Utrecht, onder leiding van Jan van Nassau> verdrag tot gemeenschappelijke
verdediging, maar met behoud van de zelfstandigheid van de leden.
4. 1581: Plakkaat van Verlatinge: Philips II had geen gezag meer en het plakkaat ging uit van de
Staten-Generaal.
5. 1588: de Republiek der Nederlanden werd geboren, door het aanvaarden van de soevereiniteit
door Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland, Overijssel, Friesland en Groningen.
6. 1648: vrede van Maastricht, de Republiek der Nederlanden werd uitgebreid richting het zuiden en
het Duitse rijk werd als onafhankelijk verklaard door de keizer.
7. 1713: na de Spaanse successieoorlog werd nog een deel van Opper-Gelder gewonnen. De landen
die bij de unie kwamen, maar niet tot de uniegewesten behoorden, werden generaliteitslanden,
zonder eigen zelfstandigheid, maar wel bestuurd door de Staten-Generaal. De Republiek bestond
uit aristocratieën, waarin stedelijke patriciaten en landelijke adel de regering vormden.
De macht bleef gedecentraliseerd en er was veel orde, wat de basis vormde voor de gouden
eeuw.
Oldenbarnevelt werd belast met de dagelijkse behartiging van de buitenlandse betrekkingen
van de unie en had tegelijkertijd de rol van Minister-President en Minister van Buitenlandse
Zaken.
De bemoeienis van de Verenigde Nederlanden beperkte zich tot de buitenlandse
betrekkingen, marine, landmacht, de daarvoor benodigde financiën, de regering en het
toezicht op de handelcompagnieën.
De stadhouders hadden in de Staten-Generaal toegang en een adviserende stem.
Voor oorlog en vrede en voor het aannemen van nieuwe bondgenoten was eenstemmigheid
in de unie nodig.
Bij grote gebeurtenissen waar niet veel tijd was werd er ook zonder de last van
eenstemmigheid beslist.
De Raad van State kreeg de rol om het leger te adviseren, maar had verder een
terughoudende rol in het algemeen adviseren van de Staten-Generaal.
De grondslag voor recht en bevoegdheid was dat wat eenmaal overeengekomen was alleen
nog maar met eenstemmigheid gewijzigd kon worden.
8. De Franse legers kwamen en stadhouder Willem V vertrok.
In steden kwamen patriotten die de oude stadhouders vervingen.
Vier van de zeven stemmen was een voldoende meerderheid in de Staten-Generaal.
Er werd een nationale vergadering bijeen geroepen. Deze werd gekozen door een algemene
verkiezing van mannelijke burgers van 20 jaar en ouder die een vaste woonplaats hadden,
niet arm waren en verklaarden de gedachte van de volkssoevereiniteit te aanvaarden.
9. 1798: generaal Daendels greep naar de macht, de enige keer in de Nederlandse geschiedenis. De
staatsregeling voor het Bataafsche volk kwam tot stand.
De staatskerk werd afgeschaft.
Het vertegenwoordigend lichaam kreeg de hoogste macht toegekend, wat het idee van de
machtenscheiding van Montesquieu verwierp.
Er werd een Eerste en Tweede Kamer aangesteld en de Tweede Kamer kreeg de macht om
wetten al dan niet te kunnen bekrachtigen.
Het uitvoerend bewind zorgde voor registratie en afkondiging en heerste over de
departementen.
10. 1799: Unie van Utregt herzien: opgesteld door Van Hogendorp.
11. 1801: nieuwe staatsregeling, waarin het uitvoerend staatsbewind voorop stond.
Van Hogendorp stelde een Verklaring aan het Staatsbewind op, waarin hij elke constitutie
afkeurde die niet het huis van oranje met de erfelijke waardigheid van het hoofd van de staat
zou bekleden.
