Hoofdstuk 8 Politiek en bestuur
8.1 Ingenieurs versus politici
Zie pagina 264 t/m 266.
8.2 Het primaat van de politiek
Politiek: wie krijgt wat, wanneer en hoe?
Politiek is het geheel van interacties die leiden tot de totstandkoming van bindende
beslissingen in de maatschappij.
Politiek is de maatschappelijke strijd om de macht. In veel landen is geweld daarbij een
belangrijk wapen. In democratische staten wordt de strijd vooral met woorden gevoerd: in
kranten, op radio, televisie en internet, in het parlement en via wetten en regels.
Het antwoord op de vraag wie wat, wanneer en hoe krijgt, is in een democratie echter niet
alleen het gevolg van wetten en regels; de activiteiten van allerlei maatschappelijke
organisaties zijn vaak minstens zo bindend.
8.2.1. Het empirische onderscheid tussen politiek en bestuur
Empirisch: onderdeel politiek systeem.
In strikt empirische zin is er niet zoveel verschil tussen politiek en openbaar bestuur. Politiek
en openbaar bestuur zijn beide gericht op de bindende toedeling van waarden. Het openbaar
bestuur is te beschouwen als een bijzonder onderdeel van het politieke systeem. Het bevindt
zich aan die kant van het politieke systeem waar het nemen van bindende beslissingen en
de uitvoering daarvan een centrale rol spelen.
In vroegere politieke stelsels, zoals de Republiek der Verenigde Nederlanden, werd het
onderscheid tussen politieke en ambtelijke functies niet of nauwelijks gemaakt.
8.2.2. Het normatieve onderscheid tussen politiek en bestuur
Normatief: primaat politiek.
In een democratie geldt het primaat van de politiek; de politieke actoren dienen in strikte zin
– de kiezers, de volksvertegenwoordiging en de bewindspersonen – het eerste en het laatste
woord te hebben.
Ambtelijke loyaliteit en neutraliteit.
Het beginsel van het primaat van de politiek is nauw verbonden met het leerstuk van de
ambtelijke loyaliteit.
Ambtenaren dienen zich steeds te conformeren aan de wensen en opdrachten van de
regering van de dag.
Deze nadruk op dienstbaarheid en loyaliteit komt fraai tot uitdrukking in het Engelse woord
voor ambtenaar: civil servant.
8.3 Over ‘business’ en ‘Beamtenherrschaft’: de geschiedenis van de scheiding
Wilson: ‘run government lika a business’
‘Spoils system’: politieke benoemingen in het ambtelijk apparaat; houdt in dat de winnaar van
de verkiezingen het oude ambtelijke apparaat mag vervangen door eigen mensen. De
gedachte hierachter was dat op deze manier de stem van de kiezer tot op alle niveaus kon
doordringen.
Het openbaar bestuur kan alleen efficiënt werken wanneer neutrale, deskundige ambtenaren
ongestoord hun werk kunnen doen. De scheiding moet dus vooral het primaat van de politiek
binnen de perken houden.
1
8.1 Ingenieurs versus politici
Zie pagina 264 t/m 266.
8.2 Het primaat van de politiek
Politiek: wie krijgt wat, wanneer en hoe?
Politiek is het geheel van interacties die leiden tot de totstandkoming van bindende
beslissingen in de maatschappij.
Politiek is de maatschappelijke strijd om de macht. In veel landen is geweld daarbij een
belangrijk wapen. In democratische staten wordt de strijd vooral met woorden gevoerd: in
kranten, op radio, televisie en internet, in het parlement en via wetten en regels.
Het antwoord op de vraag wie wat, wanneer en hoe krijgt, is in een democratie echter niet
alleen het gevolg van wetten en regels; de activiteiten van allerlei maatschappelijke
organisaties zijn vaak minstens zo bindend.
8.2.1. Het empirische onderscheid tussen politiek en bestuur
Empirisch: onderdeel politiek systeem.
In strikt empirische zin is er niet zoveel verschil tussen politiek en openbaar bestuur. Politiek
en openbaar bestuur zijn beide gericht op de bindende toedeling van waarden. Het openbaar
bestuur is te beschouwen als een bijzonder onderdeel van het politieke systeem. Het bevindt
zich aan die kant van het politieke systeem waar het nemen van bindende beslissingen en
de uitvoering daarvan een centrale rol spelen.
In vroegere politieke stelsels, zoals de Republiek der Verenigde Nederlanden, werd het
onderscheid tussen politieke en ambtelijke functies niet of nauwelijks gemaakt.
8.2.2. Het normatieve onderscheid tussen politiek en bestuur
Normatief: primaat politiek.
In een democratie geldt het primaat van de politiek; de politieke actoren dienen in strikte zin
– de kiezers, de volksvertegenwoordiging en de bewindspersonen – het eerste en het laatste
woord te hebben.
Ambtelijke loyaliteit en neutraliteit.
Het beginsel van het primaat van de politiek is nauw verbonden met het leerstuk van de
ambtelijke loyaliteit.
Ambtenaren dienen zich steeds te conformeren aan de wensen en opdrachten van de
regering van de dag.
Deze nadruk op dienstbaarheid en loyaliteit komt fraai tot uitdrukking in het Engelse woord
voor ambtenaar: civil servant.
8.3 Over ‘business’ en ‘Beamtenherrschaft’: de geschiedenis van de scheiding
Wilson: ‘run government lika a business’
‘Spoils system’: politieke benoemingen in het ambtelijk apparaat; houdt in dat de winnaar van
de verkiezingen het oude ambtelijke apparaat mag vervangen door eigen mensen. De
gedachte hierachter was dat op deze manier de stem van de kiezer tot op alle niveaus kon
doordringen.
Het openbaar bestuur kan alleen efficiënt werken wanneer neutrale, deskundige ambtenaren
ongestoord hun werk kunnen doen. De scheiding moet dus vooral het primaat van de politiek
binnen de perken houden.
1
