ONDERZOEKSMETHODEN
Prof. Dr. F. Peeraer
2022 - 2023
,Inhoudsopgave
Deel 1. Inleiding en traditioneel juridisch onderzoek......................................................................................4
Hoofdstuk 1. Recht: een discipline op een kruispunt...........................................................................................4
1. Situering opleidingsonderdeel.....................................................................................................................4
Hoofdstuk 2. Wat is juridisch onderzoek?............................................................................................................4
1. Wat is onderzoek?.......................................................................................................................................4
2. Soorten juridisch onderzoek........................................................................................................................5
3. Combinatie...................................................................................................................................................7
4. Wat is rechtswetenschappelijk onderzoek?................................................................................................7
Hoofdstuk 4. Wat doen juristen traditioneel wanneer ze onderzoek doen?.......................................................8
1. Doel en uitgangspunt...................................................................................................................................8
2. Drie functies van systemisch onderzoek.....................................................................................................8
3. RD-onderzoekers vs. praktijkjuristen...........................................................................................................9
Hoofdstuk 6. Waarom kan traditioneel juridisch onderzoek niet (langer) volstaan?........................................10
1. Traditioneel juridisch onderzoek en recht in context...............................................................................10
2. Andere disciplines en recht in context......................................................................................................11
3. Recht in context benaderen? Rekening houden met vier gevolgen.........................................................11
4. Toekomst van juridisch onderzoek?..........................................................................................................14
Hoofdstuk 7. Voorbeeld open vraag..................................................................................................................14
Deel 2. Kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden in de sociale wetenschappen...........................14
Hoofdstuk 1. Projectontwerp.............................................................................................................................14
Hoofdstuk 2. Doelstelling...................................................................................................................................14
Hoofdstuk 3. Onderzoeksmodel.........................................................................................................................20
Hoofdstuk 4. Vraagstelling.................................................................................................................................20
Hoofdstuk 5. Begripsbepaling............................................................................................................................24
Hoofdstuk 6. Onderzoeksstrategieën.................................................................................................................26
1. Inleiding.....................................................................................................................................................26
2. Vijf onderzoeksstrategieën........................................................................................................................27
Hoofdstuk 7. Onderzoeksmateriaal...................................................................................................................33
1. Welke hoofdcategorieën van onderzoeksobjecten kunnen we onderscheiden?.....................................33
2. Welke soorten informatie over deze objecten zijn voor een onderzoek van belang en waaraan herken
ik die soorten?...............................................................................................................................................33
3. Waar haal ik die informatie vandaan?.......................................................................................................34
4. Kwaliteitscontrole wetenschappelijke publicaties....................................................................................39
5. Zoeken naar wetenschappelijke vindplaatsen..........................................................................................40
Hoofdstuk 8. Onderzoeksplanning.....................................................................................................................41
1. Inleiding.....................................................................................................................................................41
2. Functies van planning................................................................................................................................41
Deel 3. Rechtswetenschappelijk onderzoek.................................................................................................. 41
Hoofdstuk 1. Kenmerken....................................................................................................................................41
1. Originaliteit................................................................................................................................................42
2. Eisen waaraan (rechts)wetenschappelijk onderzoek moet voldoen........................................................42
3. Toepassing op rechtspraakanalyse............................................................................................................47
4. Concrete betekenis van die eisen voor TJO...............................................................................................48
Hoofdstuk 2. Onderzoeksdoelen en bijhorende theoretische kaders.................................................................49
1
,Deel 4. Beknopte inleiding tot het rechtshistorisch onderzoek......................................................................53
Hoofdstuk 1. Traditionele vs. contextuele rechtsgeschiedenis..........................................................................53
Hoofdstuk 2. (Rechts-)historische kritiek...........................................................................................................55
1. Het begrip bron..........................................................................................................................................55
2. Bewaring en consultatie van bronnen.......................................................................................................56
3. Analyse van bronnen.................................................................................................................................57
4. Specifieke vragen v/d geschiedenis...........................................................................................................59
5. Invloeden andere wetenschappen............................................................................................................61
Hoofdstuk 3. Heuristiek van juridische teksten in België vanaf de Franse Revolutie.........................................63
1. Gebruik de juiste begrippen en termen....................................................................................................63
2. Lees meer over de algemene historische context.....................................................................................63
3. Bekijk de algemene rechtsgeschiedenis van België sinds 1830................................................................63
4. Stel een bibliografie op v/d hedendaagse literatuur.................................................................................64
5. Spoor oude rechtsleer op..........................................................................................................................64
6. Spoor oude wetgeving op..........................................................................................................................64
7. Neem de gepubliceerde rechtspraak door................................................................................................64
8. Situeer de vermelde personen en instellingen..........................................................................................64
9. Eventueel: spoor bronnen op in archieven en bibliotheken.....................................................................64
Deel 5. Juridische en ethische aspecten van wetenschappelijk onderzoek.....................................................65
Hoofdstuk 1. Wat is wetenschappelijke integriteit?..........................................................................................65
Hoofdstuk 2. Waarom is wetenschappelijke integriteit belangrijk?..................................................................66
Hoofdstuk 3. Wie is verantwoordelijk?..............................................................................................................66
Hoofdstuk 4. Onderzoeksgedrag........................................................................................................................67
Deel 6. Juridische en ethische aspecten van wetenschappelijk onderzoek.....................................................68
Hoofdstuk 1. Privacywetgeving..........................................................................................................................68
Hoofdstuk 2. Toepassingsgebied AVG................................................................................................................70
1. Waar is de AVG van toepassing?...............................................................................................................70
2. Wanneer is de AVG van toepassing?.........................................................................................................70
3. Persoonsgegevens.....................................................................................................................................70
4. Publieke data.............................................................................................................................................71
5. Verwerking.................................................................................................................................................72
Hoofdstuk 3. Basisbeginselen voor verwerking.................................................................................................72
1. Rechtmatigheid, behoorlijkheid en transparantie....................................................................................72
Hoofdstuk 4. Privacy en persoonsgegevens in wetenschappelijk onderzoek....................................................74
Deel 7. Research data management............................................................................................................. 76
Hoofdstuk 1. Inleiding........................................................................................................................................76
Hoofstuk 2. RDM basics.....................................................................................................................................76
1. Wat is research data management (RDM)?..............................................................................................76
2. Tips & tricks................................................................................................................................................77
3. Datadocumentatie.....................................................................................................................................78
4. Opslag van data.........................................................................................................................................79
5. Verzameling van (gevoelige) persoonsgegevens.......................................................................................80
6. Werken met (gevoelige) persoonsgegevens.............................................................................................81
7. Gebruik van dingen die je vindt.................................................................................................................82
Deel 8. Rechtseconomie............................................................................................................................... 82
Hoofdstuk 1. Geschiedenis en begrip.................................................................................................................82
2
, 1. Legal Realism.............................................................................................................................................82
2. Klassiek juridisch onderzoek en Human Choice........................................................................................83
3. Wat is de rechtseconomie?.......................................................................................................................83
4. Verschillende stromingen in de rechtseconomie......................................................................................83
Hoofdstuk 2. Gebruik v/d rechtseconomie.........................................................................................................84
1. Waarvoor gebruiken we de rechtseconomie? Zijn er doelstellingen?......................................................84
2. Enkele voorbeelden...................................................................................................................................85
Hoofdstuk 3. Onderzoeksmethoden...................................................................................................................88
1. Theoretisch (wiskundig) onderzoek...........................................................................................................88
2. Data analyses.............................................................................................................................................88
3. Experimenteel onderzoek..........................................................................................................................88
3
Prof. Dr. F. Peeraer
2022 - 2023
,Inhoudsopgave
Deel 1. Inleiding en traditioneel juridisch onderzoek......................................................................................4
Hoofdstuk 1. Recht: een discipline op een kruispunt...........................................................................................4
1. Situering opleidingsonderdeel.....................................................................................................................4
Hoofdstuk 2. Wat is juridisch onderzoek?............................................................................................................4
1. Wat is onderzoek?.......................................................................................................................................4
2. Soorten juridisch onderzoek........................................................................................................................5
3. Combinatie...................................................................................................................................................7
4. Wat is rechtswetenschappelijk onderzoek?................................................................................................7
Hoofdstuk 4. Wat doen juristen traditioneel wanneer ze onderzoek doen?.......................................................8
1. Doel en uitgangspunt...................................................................................................................................8
2. Drie functies van systemisch onderzoek.....................................................................................................8
3. RD-onderzoekers vs. praktijkjuristen...........................................................................................................9
Hoofdstuk 6. Waarom kan traditioneel juridisch onderzoek niet (langer) volstaan?........................................10
1. Traditioneel juridisch onderzoek en recht in context...............................................................................10
2. Andere disciplines en recht in context......................................................................................................11
3. Recht in context benaderen? Rekening houden met vier gevolgen.........................................................11
4. Toekomst van juridisch onderzoek?..........................................................................................................14
Hoofdstuk 7. Voorbeeld open vraag..................................................................................................................14
Deel 2. Kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksmethoden in de sociale wetenschappen...........................14
Hoofdstuk 1. Projectontwerp.............................................................................................................................14
Hoofdstuk 2. Doelstelling...................................................................................................................................14
Hoofdstuk 3. Onderzoeksmodel.........................................................................................................................20
Hoofdstuk 4. Vraagstelling.................................................................................................................................20
Hoofdstuk 5. Begripsbepaling............................................................................................................................24
Hoofdstuk 6. Onderzoeksstrategieën.................................................................................................................26
1. Inleiding.....................................................................................................................................................26
2. Vijf onderzoeksstrategieën........................................................................................................................27
Hoofdstuk 7. Onderzoeksmateriaal...................................................................................................................33
1. Welke hoofdcategorieën van onderzoeksobjecten kunnen we onderscheiden?.....................................33
2. Welke soorten informatie over deze objecten zijn voor een onderzoek van belang en waaraan herken
ik die soorten?...............................................................................................................................................33
3. Waar haal ik die informatie vandaan?.......................................................................................................34
4. Kwaliteitscontrole wetenschappelijke publicaties....................................................................................39
5. Zoeken naar wetenschappelijke vindplaatsen..........................................................................................40
Hoofdstuk 8. Onderzoeksplanning.....................................................................................................................41
1. Inleiding.....................................................................................................................................................41
2. Functies van planning................................................................................................................................41
Deel 3. Rechtswetenschappelijk onderzoek.................................................................................................. 41
Hoofdstuk 1. Kenmerken....................................................................................................................................41
1. Originaliteit................................................................................................................................................42
2. Eisen waaraan (rechts)wetenschappelijk onderzoek moet voldoen........................................................42
3. Toepassing op rechtspraakanalyse............................................................................................................47
4. Concrete betekenis van die eisen voor TJO...............................................................................................48
Hoofdstuk 2. Onderzoeksdoelen en bijhorende theoretische kaders.................................................................49
1
,Deel 4. Beknopte inleiding tot het rechtshistorisch onderzoek......................................................................53
Hoofdstuk 1. Traditionele vs. contextuele rechtsgeschiedenis..........................................................................53
Hoofdstuk 2. (Rechts-)historische kritiek...........................................................................................................55
1. Het begrip bron..........................................................................................................................................55
2. Bewaring en consultatie van bronnen.......................................................................................................56
3. Analyse van bronnen.................................................................................................................................57
4. Specifieke vragen v/d geschiedenis...........................................................................................................59
5. Invloeden andere wetenschappen............................................................................................................61
Hoofdstuk 3. Heuristiek van juridische teksten in België vanaf de Franse Revolutie.........................................63
1. Gebruik de juiste begrippen en termen....................................................................................................63
2. Lees meer over de algemene historische context.....................................................................................63
3. Bekijk de algemene rechtsgeschiedenis van België sinds 1830................................................................63
4. Stel een bibliografie op v/d hedendaagse literatuur.................................................................................64
5. Spoor oude rechtsleer op..........................................................................................................................64
6. Spoor oude wetgeving op..........................................................................................................................64
7. Neem de gepubliceerde rechtspraak door................................................................................................64
8. Situeer de vermelde personen en instellingen..........................................................................................64
9. Eventueel: spoor bronnen op in archieven en bibliotheken.....................................................................64
Deel 5. Juridische en ethische aspecten van wetenschappelijk onderzoek.....................................................65
Hoofdstuk 1. Wat is wetenschappelijke integriteit?..........................................................................................65
Hoofdstuk 2. Waarom is wetenschappelijke integriteit belangrijk?..................................................................66
Hoofdstuk 3. Wie is verantwoordelijk?..............................................................................................................66
Hoofdstuk 4. Onderzoeksgedrag........................................................................................................................67
Deel 6. Juridische en ethische aspecten van wetenschappelijk onderzoek.....................................................68
Hoofdstuk 1. Privacywetgeving..........................................................................................................................68
Hoofdstuk 2. Toepassingsgebied AVG................................................................................................................70
1. Waar is de AVG van toepassing?...............................................................................................................70
2. Wanneer is de AVG van toepassing?.........................................................................................................70
3. Persoonsgegevens.....................................................................................................................................70
4. Publieke data.............................................................................................................................................71
5. Verwerking.................................................................................................................................................72
Hoofdstuk 3. Basisbeginselen voor verwerking.................................................................................................72
1. Rechtmatigheid, behoorlijkheid en transparantie....................................................................................72
Hoofdstuk 4. Privacy en persoonsgegevens in wetenschappelijk onderzoek....................................................74
Deel 7. Research data management............................................................................................................. 76
Hoofdstuk 1. Inleiding........................................................................................................................................76
Hoofstuk 2. RDM basics.....................................................................................................................................76
1. Wat is research data management (RDM)?..............................................................................................76
2. Tips & tricks................................................................................................................................................77
3. Datadocumentatie.....................................................................................................................................78
4. Opslag van data.........................................................................................................................................79
5. Verzameling van (gevoelige) persoonsgegevens.......................................................................................80
6. Werken met (gevoelige) persoonsgegevens.............................................................................................81
7. Gebruik van dingen die je vindt.................................................................................................................82
Deel 8. Rechtseconomie............................................................................................................................... 82
Hoofdstuk 1. Geschiedenis en begrip.................................................................................................................82
2
, 1. Legal Realism.............................................................................................................................................82
2. Klassiek juridisch onderzoek en Human Choice........................................................................................83
3. Wat is de rechtseconomie?.......................................................................................................................83
4. Verschillende stromingen in de rechtseconomie......................................................................................83
Hoofdstuk 2. Gebruik v/d rechtseconomie.........................................................................................................84
1. Waarvoor gebruiken we de rechtseconomie? Zijn er doelstellingen?......................................................84
2. Enkele voorbeelden...................................................................................................................................85
Hoofdstuk 3. Onderzoeksmethoden...................................................................................................................88
1. Theoretisch (wiskundig) onderzoek...........................................................................................................88
2. Data analyses.............................................................................................................................................88
3. Experimenteel onderzoek..........................................................................................................................88
3
