Samenvatting Kern van het bestuursrecht, Schlossels

Bestuursrecht: Kern van het bestuursrecht – Samenvatting

Hoofdstuk 1. Introductie en overzicht

Het openbaar bestuur in Nederland reguleert en stuurt onder meer activiteiten van
burgers.
Ook behartigt het bestuur diverse publieke taken (bijv. aanleggen wegen).

Het openbaar bestuur moet steeds het maatschappelijk leven regelen en sturen 
hierdoor geeft de wet niet precies aan wat het bestuur moet doen en handelen.

De behartiging van het ‘algemeen belang’ is de leidraad voor het openbaar bestuur.
 Deze algemene belangen worden publieke belangen genoemd.
(bijv. Beschermen natuur en aanleggen autowegen)

In het bestuursrecht zijn er veel wettelijke voorschriften genaamd algemene
verbindende voorschriften. Deze voorschriften vind je in wetten gemaakt door
regering en Staten-Generaal en in algemene maatregelen van bestuur (gemaakt door
regering en vastgesteld bij koninklijk besluit)

Een bekende bevoegdheid van het bestuur is de vergunningsbevoegdheid. Die is heel
belangrijk, omdat door een vergunning het gedrag van burgers gericht wordt beïnvloed.

Om tegen de wil van burgers of ondernemers te kunnen optreden
 handhavingsbevoegdheden.
Een belangrijk soort hiervan is de last onder bestuursdwang. Deze bevoegdheid maakt
het mogelijk om een illegale activiteit te beëindigen.

Ook kunnen bestuursorganen vrijstelling of ontheffing van wettelijke voorschriften
verlenen. Ook kan een bestuursorgaan financiële middelen ter beschikking stellen aan
aanvragers, dit heet subsidiebevoegdheid.

Een van de fundamentele regels in de democratische rechtsstaat is dat het bestuur in
beginsel niet mag handelen, tenzij de wetgever dit heeft toegestaan. Het bestuur moet
om bindende besluiten te kunnen nemen, over een op de wet gebaseerde bevoegdheid
beschikken.  beginsel van wetmatigheid van bestuur / legaliteitsbeginsel
Het waarborgt de vrijheid van burgers en de rechtszekerheid.

De wet ‘normeert’ de bevoegdheden van het bestuur. Wet bepaalt dus onder welke
voorwaarden het bestuur zijn bevoegdheden mag uitoefenen.

De juridische beperking van bevoegdheden van het bestuur is belangrijk voor onze
democratische rechtsstaat. Anders zou het bestuur over onbeperkte bevoegdheden
beschikken en dan zouden we een totalitaire samenleving worden.

Het bestuursrecht heeft een:
- waarborgdimensie: normering van bestuursbevoegdheid
- instrumentele dimensie: bestuursbevoegdheid als instrument om te besturen, de
gereedschapskist van het bestuur.

,Een bestuursbevoegdheid is gebaseerd op de wet.

Een publiekrechtelijke bevoegdheid is iedere bevoegdheid van een overheidsorgaan
om positief recht te vormen, vast te stellen of te handhaven.
Kenmerkend is dat ze alleen door een overheidsorgaan kunnen worden uitgeoefend.

Onderscheid formeel en materieel
Bestuursrecht= Het recht dat de relaties tussen het openbaar bestuur en burgers
normeert

Er wordt in het bestuursrecht onderscheid gemaakt tussen:
Formeel bestuursrecht  ziet toe op de procedures inzake de totstandkoming van
besluiten, de vorm en inrichting van besluiten en procedures rondom
rechtsbescherming.

Kan worden ingedeeld in:
 Bestuursprocesrecht
regelt de procedures van bezwaar en administratief beroep: Awb
 Besluitvormingsrecht
procedurele regels over het tot stand komen van besluiten: Awb

Materieel bestuursrecht  regelt de rechten en plichten die op grond van de
bestuurswetgeving op de burger en het bestuur rusten. Dit recht vindt men in de Awb,
maar voornamelijk ook in de bijzondere wetgeving.


Onderscheid  Bijzonder deel en algemeen bestuursrecht
In het bestuursrecht is er een onderscheid tussen algemeen en bijzonder
bestuursrecht.

Bijzondere delen zijn bijv: economisch bestuursrecht, belastingrecht, milieurecht
Bijzondere delen houden zich bezig met een bepaald aspect van het maatschappelijk
leven.

Het algemeen bestuursrecht geeft regels voor procedures (rechtsbeschermingrecht) en
regels voor het voorbereiden en uitvoeren van besluiten (besluitvormingsrecht).

Het algemeen deel is gecodificeerd in de Awb, de bijzondere delen zijn gecodificeerd in
bijzondere wetten.

De Algemene wet bestuursrecht (Awb) heeft geen ‘zelfstandige betekenis’, maar dient
steeds in samenhang met een bijzondere bestuurswet te worden geraadpleegd.

Bij de Awb en de bijzondere bestuurswet geldt dat de bijzondere wet voorrang heeft.

, Geschreven en ongeschreven bestuursrecht
Men was in eerste instantie van mening dat alleen het geschreven bestuursrecht
rechtmatig was. Men had weinig aandacht voor het ongeschreven bestuursrecht. Door
de opkomst van de verzorgingsstaat en de enorme groei van overheidsactiviteiten die
dit tot gevolg had, werden de maatschappelijke processen steeds ingewikkelder. De
wetgever kon de maatschappelijk processen niet langer overzien en dus ook geen
wetten formuleren. Daarom koos de wetgever steeds vaker voor discretionaire
bevoegdheden, die het bestuur meer beleidsvrijheid gaven. Dit leidde tot een groei van
het ongeschreven bestuursrecht. Deze groei van het ongeschreven recht leidde ertoe
dat er meer aandacht ontstond voor het neerleggen van dit recht in de wet.

Normenhiërarchie
- Verticale hiërarchie: de hogere bepaling gaat voor de lagere bepaling
- Horizontale hiërarchie: de nieuwe bepaling gaat voor de oude bepaling, de
bijzondere bepaling gaat voor de algemene bepaling.

Verhouding Algemene Wet Bestuursrecht (Awb) en andere wettelijke regelingen
 Gaat het om bepalingen over hetzelfde onderwerp?

 Is er sprake van strijdigheid (bijv. termijn van 6 weken vs. termijn van 10 weken)
Welk soort recht uit de Awb betreft het:
- Dwingend recht
afwijking van Awb niet toegestaan, maar je mag wel afwijken van een wet
in formele zin
- Regelend recht
hoofdregel Awb maar afwijking toegestaan
- Aanvullend recht
primaat bij bijzondere wet, anders regeling uit de Awb
- Facultatief recht
awb geeft alleen een regeling als dat bij wettelijk voorschrift is bepaald

 Toetsen aan normenhiërarchie
 van verschillend niveau: hogere regeling heeft voorrang op lagere regeling
 van gelijk niveau: 2 voorrangregels:
a. bijzonder voor algemeen
b. nieuw gaat voor oud