Samenvatting Basismethodiek Psychosociale Hulpverlening (De Vries, 2010)
H2 – Problemen en hulpverlening
Psychosociale hulpverlening is slechts één van de zes kerntaken van het maatschappelijk
werk. Het is echter wel het meest gezichtsbepalende onderdeel van het werk.
Er zijn veel methoden die in de psychosociale hulpverlening door het maatschappelijk werk
gebruikt worden en er zijn enkele methoden die specifiek binnen het maatschappelijk werk
ontwikkeld zijn. Deze methoden hebben met elkaar gemeen: de centrale waarden van het
maatschappelijk werk:
- Maatschappelijk werkers stellen de mens centraal.
- Maatschappelijk werkers stellen de relatie met de cliënt centraal.
- Maatschappelijk werkers vinden het belangrijk zo dicht mogelijk bij de cliënt te staan.
- Maatschappelijk werkers sluiten aan bij de leefwereld van de cliënt.
- Maatschappelijk werkers richten zich op actuele problemen en relaties.
- Maatschappelijk werkers zijn gericht op ‘de cliënt helpen zichzelf te helpen’.
- Maatschappelijk werkers functioneren als intermediair tussen cliënt en maatschappij.
De psychosociale problemen waarmee cliënten aankloppen spelen op een aantal
levensgebieden:
- Somatisch gebied: de eigen lichamelijk wereld.
- Psychisch gebied: de intrapersoonlijke wereld van denken en beleven.
- Sociaal gebied: de relationele interpersoonlijke wereld, dat wil zeggen de context
waarbinnen mensen in een intieme relatie (partner, gezin, familie, vrienden) of in een
meer zakelijke maar toch directe interpersoonlijke relatie (arbeid, onderwijs,
gezondheidszorg) tot elkaar staan.
- Materieel gebied: de ‘dingmatige’ wereld die onze materiële bestaansvoorwaarden
vormen: financiën, woning en woonwijk, voedsel, werkomstandigheden.
- Maatschappelijk gebied: de context die boven het direct interpersoonlijke staat, zoals
de grotere culturele, politieke, religieuze groeperingen, de verhoudingen tussen die
groeperingen, en ook de sociale, politieke en economische bewegingen zoals
feminisme, migratie en inflatie, alsmede de voorzieningen van de overheid.
Een probleem in één gebied is nooit goed te begrijpen zonder de invloed van de andere
gebieden erbij te betrekken.
Elk proces in één gebied speelt op hetzelfde moment in alle andere gebieden in een of
andere mate, meer of minder merkbaar, een rol. Een gebeurtenis kan haar effecten op alle
processen hebben. De meeste mensen die hulp vragen hebben dan ook verschillende
problemen tegelijk. Stal en Scheffer noemen dit ‘het proces van uitstraling’. Per gebied zal
het probleem ook weer anders tot uitdrukking komen, het zal vertaald worden in
verschijnselen en processen die eigen zijn aan dat gebied.
Tussen de levensgebieden bestaat geen direct oorzakelijk (lineair causaal) verband. Men
kan bijvoorbeeld nooit zeggen dat deze relationele spanningen juist die lichamelijke klachten
hebben veroorzaakt. Er bestaat een circulaire beïnvloeding tussen de processen, dat wil
zeggen: er bestaat een zodanige relatie tussen oorzaak en gevolg dat het onderscheid
tussen oorzaak en gevolg verdwijnt en er sprake is van wederzijdse beïnvloeding.
Voorbeeld: omdat hij eenzaam is drinkt hij te veel, en omdat hij te veel drinkt is hij eenzaam.
Binnen het geheel van levensgebieden bestaat een bepaalde hiërarchie: naarmate een
levensgebied meer andere gebieden/processen omvat, heeft het meer invloed op die andere
gebieden. Dit principe van hiërarchie is voor de hulpverlening van belang omdat het
benadrukt dat in de behandeling de hiërarchisch hogere processen betrokken dienen te
worden, wil men weten welke invloed men zelf in welk gebied moet uitoefenen.
H2 – Problemen en hulpverlening
Psychosociale hulpverlening is slechts één van de zes kerntaken van het maatschappelijk
werk. Het is echter wel het meest gezichtsbepalende onderdeel van het werk.
Er zijn veel methoden die in de psychosociale hulpverlening door het maatschappelijk werk
gebruikt worden en er zijn enkele methoden die specifiek binnen het maatschappelijk werk
ontwikkeld zijn. Deze methoden hebben met elkaar gemeen: de centrale waarden van het
maatschappelijk werk:
- Maatschappelijk werkers stellen de mens centraal.
- Maatschappelijk werkers stellen de relatie met de cliënt centraal.
- Maatschappelijk werkers vinden het belangrijk zo dicht mogelijk bij de cliënt te staan.
- Maatschappelijk werkers sluiten aan bij de leefwereld van de cliënt.
- Maatschappelijk werkers richten zich op actuele problemen en relaties.
- Maatschappelijk werkers zijn gericht op ‘de cliënt helpen zichzelf te helpen’.
- Maatschappelijk werkers functioneren als intermediair tussen cliënt en maatschappij.
De psychosociale problemen waarmee cliënten aankloppen spelen op een aantal
levensgebieden:
- Somatisch gebied: de eigen lichamelijk wereld.
- Psychisch gebied: de intrapersoonlijke wereld van denken en beleven.
- Sociaal gebied: de relationele interpersoonlijke wereld, dat wil zeggen de context
waarbinnen mensen in een intieme relatie (partner, gezin, familie, vrienden) of in een
meer zakelijke maar toch directe interpersoonlijke relatie (arbeid, onderwijs,
gezondheidszorg) tot elkaar staan.
- Materieel gebied: de ‘dingmatige’ wereld die onze materiële bestaansvoorwaarden
vormen: financiën, woning en woonwijk, voedsel, werkomstandigheden.
- Maatschappelijk gebied: de context die boven het direct interpersoonlijke staat, zoals
de grotere culturele, politieke, religieuze groeperingen, de verhoudingen tussen die
groeperingen, en ook de sociale, politieke en economische bewegingen zoals
feminisme, migratie en inflatie, alsmede de voorzieningen van de overheid.
Een probleem in één gebied is nooit goed te begrijpen zonder de invloed van de andere
gebieden erbij te betrekken.
Elk proces in één gebied speelt op hetzelfde moment in alle andere gebieden in een of
andere mate, meer of minder merkbaar, een rol. Een gebeurtenis kan haar effecten op alle
processen hebben. De meeste mensen die hulp vragen hebben dan ook verschillende
problemen tegelijk. Stal en Scheffer noemen dit ‘het proces van uitstraling’. Per gebied zal
het probleem ook weer anders tot uitdrukking komen, het zal vertaald worden in
verschijnselen en processen die eigen zijn aan dat gebied.
Tussen de levensgebieden bestaat geen direct oorzakelijk (lineair causaal) verband. Men
kan bijvoorbeeld nooit zeggen dat deze relationele spanningen juist die lichamelijke klachten
hebben veroorzaakt. Er bestaat een circulaire beïnvloeding tussen de processen, dat wil
zeggen: er bestaat een zodanige relatie tussen oorzaak en gevolg dat het onderscheid
tussen oorzaak en gevolg verdwijnt en er sprake is van wederzijdse beïnvloeding.
Voorbeeld: omdat hij eenzaam is drinkt hij te veel, en omdat hij te veel drinkt is hij eenzaam.
Binnen het geheel van levensgebieden bestaat een bepaalde hiërarchie: naarmate een
levensgebied meer andere gebieden/processen omvat, heeft het meer invloed op die andere
gebieden. Dit principe van hiërarchie is voor de hulpverlening van belang omdat het
benadrukt dat in de behandeling de hiërarchisch hogere processen betrokken dienen te
worden, wil men weten welke invloed men zelf in welk gebied moet uitoefenen.
