Taak 4: “Mishandeling, misbruik en verwaarlozing”
Soorten kindermishandeling:
Seksueel misbruik: seksueel misbruik, aanranding of toelating ervan, waarbij al dan niet
sprake is van genitaal contact van of door het kind.
Fysieke mishandeling: opzettelijke lichamelijke mishandeling.
Emotionele mishandeling: bewegingsbeperking of verbale dreigingen, uitschelden, patronen
van kleineren.
Fysieke verwaarlozing: weigering van lichamelijk zorg na indicatie, uitstel/ afstel van
lichamelijke zorg, weigeren om zorg voor het kind op zich te nemen en ontoereikend toezicht.
Emotionele verwaarlozing: ontoereikende genegenheid, bewust toestaan van onaangepast
gedrag, weigering emotionele zorg na indicatie en getuigen zijn van huiselijk geweld.
Verwaarlozing van onderwijs: bewust toestaan van chronisch spijbelen, thuishouden/niet
inschrijven van het kind, geen aandacht voor onderwijskundige behoeften.
Bron: Carr – Chapter 19 Physical Child Abuse
Fysiek misbruik/ mishandeling is het opzettelijk toebrengen van lichamelijk letsel, door handelingen
zoals slaan, schoppen, vergiftigen.
Fysiek misbruik kan in verschillende vormen voorkomen:
Intra familiaal of institutioneel.
Alleen of in combinatie met seksueel misbruik, verwaarlozing of emotioneel misbruik. (er is
een hoge mate van comorbiditeit tussen lichamelijk misbruik en verwaarlozing, waarschijnlijk
door gemeenschappelijke risicofactoren.
Prevalentie: (op basis van zelfrapportage)
26,6% lichamelijk misbruik.
12,7% seksueel misbruik
36,6% emotioneel misbruik
16,3% lichamelijke verwaarlozing
18,4% emotionele verwaarlozing
Gevolgen van fysieke mishandeling:
Fysieke gevolgen: littekens, misvorming, neurologische schade, visuele en auditieve
stoornissen en groeiachterstand. → verhoogd risico op later slechte lichamelijke gezondheid.
Psychologische gevolgen: negatieve zelfovertuigingen, problemen met de ontwikkeling vna
taalkundige en cognitieve competenties, problemen met affectregulatie en daarmee
samenhangende internaliserende, externaliserende en relationele problemen.
Beoordeling/ assessment:
Vermoedens van kindermishandeling mogelijk op basis van signalen op verschillende levels:
De verwondingen, e.g. blauwe plekken/fracturen bij een kind onder de 1 jaar, kale plekken
van haren trekken, blauwe plekken in een patroon van knijpen, vingerafdrukken etc.
Eerdere verwondingen: e.g. herhalende verwondingen, bezoek verschillende ziekenhuizen.
verklaring van de recentelijke verwonding: e.g. kind zegt dat ouders het gedaan hebben,
ouders geven vage verklaringen of niet in overeenstemming met de verwonding.
de relatie van ouders met het zorgteam: e.g. ouders weigeren contactopname met andere
instanties, vragen verlaat om hulp, zijn meer bezorgd over zichzelf dan het kind.
ondersteunend bewijs: e.g. het kind kan feiten van fantasie onderscheiden, er zijn getuigen.
→ bij vermoedens van lichamelijke kindermishandeling dien je ouders toestemming te vragen om een
direct volledig medisch onderzoek te laten regelen en contact op te nemen met betrokken instanties
(veilig thuis). Bij significante vermoedens of weigering van het onderzoek door ouders, moet
onmiddellijke bescherming van het kind de eerste zorg zijn, e.g. door uithuisplaatsing.
Reconstrueren van het incident:
vaak disciplinair, waar ouders kinderen fysiek straffen als reactie op trigger gedrag.
49
, Het gedrag van het kind wordt negatief beoordeeld, leidend tot een
hoog opwindingsniveau en woede bij ouders.
Onvermogen van ouders om de extreme woede te inhiberen/
onderdrukken.
De aard van misbruik kan bepaald worden door de reden van de handeling,
verschillende soorten:
Instrumenteel: iets willen bereiken met de mishandeling. (e.g.
verstikking: huilen te stoppen)
Symbolisch/ instrumenteel: de mond van het kind letterlijk was, na
e.g. schelden.
Vervulling beloven: “ik zei toch dat dit zou gebeuren”
Vergelding: “jij deed dit bij haar, dus doe ik het terug”.
Opportunisme: gebruik van wat er voor de hand ligt.
Risico en beschermende factoren:
Mishandeling vindt eerder plaats wanneer er een opeenstapeling is van
risicofactoren, die opwegen tegen de gunstige invloed van beschermende
factoren, die aanwezig zijn. Risico- en beschermende factoren + kenmerken
van het misbruik, zijn bepalend voor de korte- en lange termijn effecten.
Belangrijk: Ouders die hun kinderen fysiek mishandelen, hebben vaak zelf
geen sensitiviteit voor eigen behoefte of veilige basis ontvangen van hun
ouders, hierdoor hebben zij geen cognitief model om als basis te gebruiken
om sensitief en responsief te zijn voor de behoeften van hun eigen kinderen.
→ biedt ook een verklaring voor de intergenerationele overdracht.
50
, In het geval van fysieke kindermishandeling vindt uitgebreide beoordeling en behandeling plaats
binnen de context van een wettelijk kader, meestal nadat een specifiek niet-accidenteel letsel is
opgetreden. Vaak is het kind in pleeggezinnen, en het doel van de beoordeling is om te bepalen onder
welke omstandigheden het veilig zou zijn voor het kind om naar huis terug te keren.
Casemanagement (vindt meestal plaats binnen een wettelijk kader)
Het overkoepelende doel: Het bevorderen van een veilige omgeving voor het kind en de mogelijkheid
bieden om relatie met beide ouders te onderhouden.
Het kind wordt in een pleeggezin of onder voogdij van de niet-mishandelende ouder gehouden, totdat
beoordeling is voltooid en er een lang termijnplan is ontwikkeld. In deze beoordeling moeten alle
risicofactoren worden meegenomen.
Er zijn voorwaarden waar ouders aan moeten voldoen, voor positieve behandelresultaten:
Acceptatie van de verantwoordelijkheid met betrekking tot de mishandeling.
Gemotiveerd om het kind in zijn/haar behoefte te voorzien.
Gemotiveerd om eigen psychologische welzijn te verbeteren.
Mogelijkheid tot verandering, e.g. heeft de ouder voldoende intellectuele capaciteiten?
Soorten interventies:
Oudergerichte interventies: (1) het verbeteren van opvoedvaardigheden en kennis over de
ontwikkeling van kinderen. (2) hulp bij eigen psychische problemen, zoals emotieregulatie,
woedebeheersing en middelenmisbruik.
Kindergerichte interventies: stimuleren van sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling.
Ouder-kindrelatie gerichte interventies: verbeteren van opvoedingsvaardigheden, ouder-
kind interacties, verwachtingen van het kind.
Interventie gericht op de ouderrelatie: e.g. ondersteuning bij het oplossen van conflicten op
adaptieve manieren, zonder toevlucht in emoties die richting het kind geuit worden.
Interventie in het bredere systeem: verminderen stress en vergroten van sociaal netwerk.
Valkuilen voor de zorgverlener:
Kind willen redden: kind kosten wat het kost beschermen en loyaliteit aan ouders ontkennen.
Ouders willen redden: verdedigen en willen beschermen tegen kritiek van anderen.
Preventie:
Fysieke mishandeling komt voor in gezinnen, die worden gekenmerkt door hoge niveaus van
opwinding wanneer ouders niet de vaardigheden hebben om te voldoen aan de eisen van het kind.
Effectieve preventieprogramma’s verminderen stress, vergroten ondersteuning, verbeteren kennis en
vaardigheden van ouderschap en bevorderen de gezondheid van kinderen, om eisen die kinderen
stellen aan kwetsbare ouders, te verminderen.
Preventieve programma’s voor kindermishandeling, bestaan uit een aantal componenten:
Screening op kind-, zwangerschaps-, gezins- en sociale factoren.
Doelen nastreven, zoals het verbeteren van kennis van ouders en het sociale netwerk.
Huisbezoeken, frequente huisbezoeken op een niet-oordelende en ondersteunende wijze.
Behavioural parent training
Levensvaardigheden training
Stressmanagement training.
Bron: Carr – Chapter 20 Emotional Abuse and Neglect
Twee vormen van kindermishandeling:
Verwaarlozing: het aanhoudend, langdurige, passief en onbedoeld negeren van de
behoeftes van het kind, zoals fysieke, emotionele, medische, educatieve behoeften.
→ vaak door een gebrek aan fysieke of psychologische middelen, of door onwetendheid.
Emotioneel/ psychologisch misbruik: een aanhoudend, langdurend, doordringend, actief
en intentioneel destructief interactiepatroon, waarin de ouder het kind opzettelijk afwijst,
bedreigd, isoleert, uitbuit of blootstelt aan antisociaal gedrag (e.g. middelengebruik) of
ontwikkeling-ongepast gedrag (e.g. parentificatie).
Er zijn 4 niveaus van ernst in verwaarlozing en emotioneel misbruik (Browne, 2002):
Minder ernstige verwaarlozing
51
Soorten kindermishandeling:
Seksueel misbruik: seksueel misbruik, aanranding of toelating ervan, waarbij al dan niet
sprake is van genitaal contact van of door het kind.
Fysieke mishandeling: opzettelijke lichamelijke mishandeling.
Emotionele mishandeling: bewegingsbeperking of verbale dreigingen, uitschelden, patronen
van kleineren.
Fysieke verwaarlozing: weigering van lichamelijk zorg na indicatie, uitstel/ afstel van
lichamelijke zorg, weigeren om zorg voor het kind op zich te nemen en ontoereikend toezicht.
Emotionele verwaarlozing: ontoereikende genegenheid, bewust toestaan van onaangepast
gedrag, weigering emotionele zorg na indicatie en getuigen zijn van huiselijk geweld.
Verwaarlozing van onderwijs: bewust toestaan van chronisch spijbelen, thuishouden/niet
inschrijven van het kind, geen aandacht voor onderwijskundige behoeften.
Bron: Carr – Chapter 19 Physical Child Abuse
Fysiek misbruik/ mishandeling is het opzettelijk toebrengen van lichamelijk letsel, door handelingen
zoals slaan, schoppen, vergiftigen.
Fysiek misbruik kan in verschillende vormen voorkomen:
Intra familiaal of institutioneel.
Alleen of in combinatie met seksueel misbruik, verwaarlozing of emotioneel misbruik. (er is
een hoge mate van comorbiditeit tussen lichamelijk misbruik en verwaarlozing, waarschijnlijk
door gemeenschappelijke risicofactoren.
Prevalentie: (op basis van zelfrapportage)
26,6% lichamelijk misbruik.
12,7% seksueel misbruik
36,6% emotioneel misbruik
16,3% lichamelijke verwaarlozing
18,4% emotionele verwaarlozing
Gevolgen van fysieke mishandeling:
Fysieke gevolgen: littekens, misvorming, neurologische schade, visuele en auditieve
stoornissen en groeiachterstand. → verhoogd risico op later slechte lichamelijke gezondheid.
Psychologische gevolgen: negatieve zelfovertuigingen, problemen met de ontwikkeling vna
taalkundige en cognitieve competenties, problemen met affectregulatie en daarmee
samenhangende internaliserende, externaliserende en relationele problemen.
Beoordeling/ assessment:
Vermoedens van kindermishandeling mogelijk op basis van signalen op verschillende levels:
De verwondingen, e.g. blauwe plekken/fracturen bij een kind onder de 1 jaar, kale plekken
van haren trekken, blauwe plekken in een patroon van knijpen, vingerafdrukken etc.
Eerdere verwondingen: e.g. herhalende verwondingen, bezoek verschillende ziekenhuizen.
verklaring van de recentelijke verwonding: e.g. kind zegt dat ouders het gedaan hebben,
ouders geven vage verklaringen of niet in overeenstemming met de verwonding.
de relatie van ouders met het zorgteam: e.g. ouders weigeren contactopname met andere
instanties, vragen verlaat om hulp, zijn meer bezorgd over zichzelf dan het kind.
ondersteunend bewijs: e.g. het kind kan feiten van fantasie onderscheiden, er zijn getuigen.
→ bij vermoedens van lichamelijke kindermishandeling dien je ouders toestemming te vragen om een
direct volledig medisch onderzoek te laten regelen en contact op te nemen met betrokken instanties
(veilig thuis). Bij significante vermoedens of weigering van het onderzoek door ouders, moet
onmiddellijke bescherming van het kind de eerste zorg zijn, e.g. door uithuisplaatsing.
Reconstrueren van het incident:
vaak disciplinair, waar ouders kinderen fysiek straffen als reactie op trigger gedrag.
49
, Het gedrag van het kind wordt negatief beoordeeld, leidend tot een
hoog opwindingsniveau en woede bij ouders.
Onvermogen van ouders om de extreme woede te inhiberen/
onderdrukken.
De aard van misbruik kan bepaald worden door de reden van de handeling,
verschillende soorten:
Instrumenteel: iets willen bereiken met de mishandeling. (e.g.
verstikking: huilen te stoppen)
Symbolisch/ instrumenteel: de mond van het kind letterlijk was, na
e.g. schelden.
Vervulling beloven: “ik zei toch dat dit zou gebeuren”
Vergelding: “jij deed dit bij haar, dus doe ik het terug”.
Opportunisme: gebruik van wat er voor de hand ligt.
Risico en beschermende factoren:
Mishandeling vindt eerder plaats wanneer er een opeenstapeling is van
risicofactoren, die opwegen tegen de gunstige invloed van beschermende
factoren, die aanwezig zijn. Risico- en beschermende factoren + kenmerken
van het misbruik, zijn bepalend voor de korte- en lange termijn effecten.
Belangrijk: Ouders die hun kinderen fysiek mishandelen, hebben vaak zelf
geen sensitiviteit voor eigen behoefte of veilige basis ontvangen van hun
ouders, hierdoor hebben zij geen cognitief model om als basis te gebruiken
om sensitief en responsief te zijn voor de behoeften van hun eigen kinderen.
→ biedt ook een verklaring voor de intergenerationele overdracht.
50
, In het geval van fysieke kindermishandeling vindt uitgebreide beoordeling en behandeling plaats
binnen de context van een wettelijk kader, meestal nadat een specifiek niet-accidenteel letsel is
opgetreden. Vaak is het kind in pleeggezinnen, en het doel van de beoordeling is om te bepalen onder
welke omstandigheden het veilig zou zijn voor het kind om naar huis terug te keren.
Casemanagement (vindt meestal plaats binnen een wettelijk kader)
Het overkoepelende doel: Het bevorderen van een veilige omgeving voor het kind en de mogelijkheid
bieden om relatie met beide ouders te onderhouden.
Het kind wordt in een pleeggezin of onder voogdij van de niet-mishandelende ouder gehouden, totdat
beoordeling is voltooid en er een lang termijnplan is ontwikkeld. In deze beoordeling moeten alle
risicofactoren worden meegenomen.
Er zijn voorwaarden waar ouders aan moeten voldoen, voor positieve behandelresultaten:
Acceptatie van de verantwoordelijkheid met betrekking tot de mishandeling.
Gemotiveerd om het kind in zijn/haar behoefte te voorzien.
Gemotiveerd om eigen psychologische welzijn te verbeteren.
Mogelijkheid tot verandering, e.g. heeft de ouder voldoende intellectuele capaciteiten?
Soorten interventies:
Oudergerichte interventies: (1) het verbeteren van opvoedvaardigheden en kennis over de
ontwikkeling van kinderen. (2) hulp bij eigen psychische problemen, zoals emotieregulatie,
woedebeheersing en middelenmisbruik.
Kindergerichte interventies: stimuleren van sociaal-emotionele en cognitieve ontwikkeling.
Ouder-kindrelatie gerichte interventies: verbeteren van opvoedingsvaardigheden, ouder-
kind interacties, verwachtingen van het kind.
Interventie gericht op de ouderrelatie: e.g. ondersteuning bij het oplossen van conflicten op
adaptieve manieren, zonder toevlucht in emoties die richting het kind geuit worden.
Interventie in het bredere systeem: verminderen stress en vergroten van sociaal netwerk.
Valkuilen voor de zorgverlener:
Kind willen redden: kind kosten wat het kost beschermen en loyaliteit aan ouders ontkennen.
Ouders willen redden: verdedigen en willen beschermen tegen kritiek van anderen.
Preventie:
Fysieke mishandeling komt voor in gezinnen, die worden gekenmerkt door hoge niveaus van
opwinding wanneer ouders niet de vaardigheden hebben om te voldoen aan de eisen van het kind.
Effectieve preventieprogramma’s verminderen stress, vergroten ondersteuning, verbeteren kennis en
vaardigheden van ouderschap en bevorderen de gezondheid van kinderen, om eisen die kinderen
stellen aan kwetsbare ouders, te verminderen.
Preventieve programma’s voor kindermishandeling, bestaan uit een aantal componenten:
Screening op kind-, zwangerschaps-, gezins- en sociale factoren.
Doelen nastreven, zoals het verbeteren van kennis van ouders en het sociale netwerk.
Huisbezoeken, frequente huisbezoeken op een niet-oordelende en ondersteunende wijze.
Behavioural parent training
Levensvaardigheden training
Stressmanagement training.
Bron: Carr – Chapter 20 Emotional Abuse and Neglect
Twee vormen van kindermishandeling:
Verwaarlozing: het aanhoudend, langdurige, passief en onbedoeld negeren van de
behoeftes van het kind, zoals fysieke, emotionele, medische, educatieve behoeften.
→ vaak door een gebrek aan fysieke of psychologische middelen, of door onwetendheid.
Emotioneel/ psychologisch misbruik: een aanhoudend, langdurend, doordringend, actief
en intentioneel destructief interactiepatroon, waarin de ouder het kind opzettelijk afwijst,
bedreigd, isoleert, uitbuit of blootstelt aan antisociaal gedrag (e.g. middelengebruik) of
ontwikkeling-ongepast gedrag (e.g. parentificatie).
Er zijn 4 niveaus van ernst in verwaarlozing en emotioneel misbruik (Browne, 2002):
Minder ernstige verwaarlozing
51
