Maatschappijleer
Rechtsstaat 1-4
2.1 wat is een rechtsstaat
- In een rechtsstaat staan rechten en plichten in een wet.
● Het nut van wetten en regels
- Geschreven regels ->
voorbeeld: Afspraken op school, verbod op diefstal
- Ongeschreven regels ->
voorbeeld: Treinreizigers eerst laten uitstappen voordat je zelf instapt,
niet boeren aan tafel.
- Regels/normen komen dus vaak voort uit gewoonten,tradities en
geloof.
- Rechtsnormen -> Gedragsregels die door de overheid wettelijk zijn
vastgesteld.
Voorbeeld: fietsen aan dezelfde kant van de weg, niet door rood rijden.
- “het recht” is het totaal wettelijk vastgelegde regels.
- Er zijn rechtsnormen die aansluiten bij waarden en normen die we in
de samenleving met elkaar delen.
->Waarde: een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk
vinden
in hun leven.
->Norm: Regels over hoe je je in een bepaalde situatie hoort te
gedragen.
Voorbeeld: De waarde respect sluit bijvoorbeeld aan bij de norm dat je
er niet op los slaat tijdens een ruzie, dit zie je terug in het wettelijke
verbod op mishandeling.
● Rechtsgebieden
- Binnen het recht bestaan verschillende rechtsgebieden met als
belangrijkste onderscheid, het verschil tussen publiek en privaat recht.
- Publiekrecht -> regelt de relatie tussen burgers en de overheid, hiertoe
behoort het strafrecht (recht dat bepaald welk gedrag strafbaar is).
- Privaatrecht (burgerlijk recht) -> regelt hoe burgers onderling met
elkaar omgaan.
- In privaatrecht gaat het niet alleen om de mens, maar ook verenigingen
en bedrijven (ofterwijl rechtspersonen).
Voorbeelden privaatrecht: Huwelijk, echtscheiding, erfenis.
, - Bij privaatrecht gaat het steeds om rechten en plichten.
● Rechtvaardigheid
- Het is belangrijk dat rechtsnormen overeenkomen met onze
opvattingen
opvattingen -> wat wij voor goed of kwaad zien.
- Soms is een hele samenleving het niet een s met een geldende regel
en eisen ze verandering, dit wordt het recht van beweging genoemd.
voorbeeld: erkenning homohuwelijk, #meetoo discussie.
● Ontstaan van rechtsstaat
- Verlichting 18de eeuw -> burgers kregen meer kennis en werden
kritischer.
- In Frankrijk leidde dat in 1789 tot de Franse revolutie. in dit jaar werd
ook de ‘verklaring van de rechten van de mens en burger’ opgesteld.
- rechten die werden vastgesteld: vrijheid, bezit en veiligheid.
- Rechtsstaat -> een rechtssysteem waarin burgers door grondrechten
worden beschermd tegen machtsmisbruik en willekeur.
● Kerntaken van de overheid:
- In een rechtsstaat heeft de overheid twee kerntaken namelijk
rechtshandhaving en rechtsbescherming.
- Rechtshandhaving -> de staat moest ervoor zorgen dat we ons aan de
wet houden.
- om dit te kunnen handhaven mag de overheid als enige geweld
gebruiken dit heet een geweldsmonopolie.
- Met rechtshandhaving werd er gezorgd voor veiligheid en bescherming.
- Rechtsbescherming -> wetten beschermen ons tegen machtsmisbruik
van de overheid.
- Wij zijn als individu behoorlijk kwetsbaar tegen de overheid.
● Landen zonder rechtsstaat:
- Autoritaire staat -> Bepaalt een machthebber of een kleine groep
mensen in feite wat de regels zijn.
- Zij hebben macht om politieke tegenstanders uit te schakelen en de
bevolking rechten/ vrijheden te onthouden.
- Dit heet ook wel een dictatuur ( Saudi-arabië, Noord-korea).
Rechtsstaat 1-4
2.1 wat is een rechtsstaat
- In een rechtsstaat staan rechten en plichten in een wet.
● Het nut van wetten en regels
- Geschreven regels ->
voorbeeld: Afspraken op school, verbod op diefstal
- Ongeschreven regels ->
voorbeeld: Treinreizigers eerst laten uitstappen voordat je zelf instapt,
niet boeren aan tafel.
- Regels/normen komen dus vaak voort uit gewoonten,tradities en
geloof.
- Rechtsnormen -> Gedragsregels die door de overheid wettelijk zijn
vastgesteld.
Voorbeeld: fietsen aan dezelfde kant van de weg, niet door rood rijden.
- “het recht” is het totaal wettelijk vastgelegde regels.
- Er zijn rechtsnormen die aansluiten bij waarden en normen die we in
de samenleving met elkaar delen.
->Waarde: een uitgangspunt of principe dat mensen belangrijk
vinden
in hun leven.
->Norm: Regels over hoe je je in een bepaalde situatie hoort te
gedragen.
Voorbeeld: De waarde respect sluit bijvoorbeeld aan bij de norm dat je
er niet op los slaat tijdens een ruzie, dit zie je terug in het wettelijke
verbod op mishandeling.
● Rechtsgebieden
- Binnen het recht bestaan verschillende rechtsgebieden met als
belangrijkste onderscheid, het verschil tussen publiek en privaat recht.
- Publiekrecht -> regelt de relatie tussen burgers en de overheid, hiertoe
behoort het strafrecht (recht dat bepaald welk gedrag strafbaar is).
- Privaatrecht (burgerlijk recht) -> regelt hoe burgers onderling met
elkaar omgaan.
- In privaatrecht gaat het niet alleen om de mens, maar ook verenigingen
en bedrijven (ofterwijl rechtspersonen).
Voorbeelden privaatrecht: Huwelijk, echtscheiding, erfenis.
, - Bij privaatrecht gaat het steeds om rechten en plichten.
● Rechtvaardigheid
- Het is belangrijk dat rechtsnormen overeenkomen met onze
opvattingen
opvattingen -> wat wij voor goed of kwaad zien.
- Soms is een hele samenleving het niet een s met een geldende regel
en eisen ze verandering, dit wordt het recht van beweging genoemd.
voorbeeld: erkenning homohuwelijk, #meetoo discussie.
● Ontstaan van rechtsstaat
- Verlichting 18de eeuw -> burgers kregen meer kennis en werden
kritischer.
- In Frankrijk leidde dat in 1789 tot de Franse revolutie. in dit jaar werd
ook de ‘verklaring van de rechten van de mens en burger’ opgesteld.
- rechten die werden vastgesteld: vrijheid, bezit en veiligheid.
- Rechtsstaat -> een rechtssysteem waarin burgers door grondrechten
worden beschermd tegen machtsmisbruik en willekeur.
● Kerntaken van de overheid:
- In een rechtsstaat heeft de overheid twee kerntaken namelijk
rechtshandhaving en rechtsbescherming.
- Rechtshandhaving -> de staat moest ervoor zorgen dat we ons aan de
wet houden.
- om dit te kunnen handhaven mag de overheid als enige geweld
gebruiken dit heet een geweldsmonopolie.
- Met rechtshandhaving werd er gezorgd voor veiligheid en bescherming.
- Rechtsbescherming -> wetten beschermen ons tegen machtsmisbruik
van de overheid.
- Wij zijn als individu behoorlijk kwetsbaar tegen de overheid.
● Landen zonder rechtsstaat:
- Autoritaire staat -> Bepaalt een machthebber of een kleine groep
mensen in feite wat de regels zijn.
- Zij hebben macht om politieke tegenstanders uit te schakelen en de
bevolking rechten/ vrijheden te onthouden.
- Dit heet ook wel een dictatuur ( Saudi-arabië, Noord-korea).
