Boekverslag Hersenschimmen door J. Bernlef

Boekverslag Hersenschimmen door J. Bernlef
Samenvatting:
Hersenschimmen gaat over een man genaamd Maarten Klein. Hij is geboren in Nederland,
maar woont al een langere tijd met zijn vrouw Vera in Amerika. Ze zijn in de jaren vijftig
samen naar Amerika geëmigreerd en hebben twee kinderen genaamd Fred en Kitty. Aan het
begin van het verhaal is Maarten 71 jaar en begint hij net te dementeren. Het eerste signaal
waaraan je dat herkent is, omdat hij geen besef meer heeft van tijd. Hij verwart steeds de
dagen van de week. Zo staat hij op een zondagochtend te wachten op de schoolkinderen die
altijd langskomen, omdat hij dacht dat het maandag was. Naarmate het verhaal vordert wordt
de Amerikaanse omgeving en Engelse taal vreemd voor Maarten. Als Vera over de
vergeetachtigheid praat met Maarten geeft hij de winter de schuld en zegt hij dat het wel
goed komt als de lente aanbreekt. Eigenlijk weet Maarten zelf ook dat er iets mis is, alleen
weet hij niet wat. Op een gegeven moment raakt Maarten de weg kwijt. Hij denkt mensen te
herkennen, terwijl het hele andere mensen zijn, hij praat in zichzelf en hij herinnert zich vaak
niet meer wat hij gedaan heeft. Vera schakelt daarom dokter Eardly in. Zij past op Maarten
als Vera dat niet kan. Op een bezoek van dokter Eardly reageerde Maarten eerst niet echt,
maar na een tijdje zag Maarten de dokter als tegenstander. De tijd dat hij naar een inrichting
moet, breekt aan. Het boek eindigt wanneer Maarten op zijn sterfbed ligt. Het laatste wat
wordt geschreven is dat de lente aanbreekt.
Taalgebruik / schrijfstijl:
Bernlef heeft een open schrijfstijl. Het boek heeft natuurlijk een zwaar en droevig onderwerp,
alleen laat hij dat niet altijd zo merken. Zijn zinnen zijn niet te lang, maar ook niet te kort.
Eigenlijk precies goed. De zinnen zijn ook goed geformuleerd en de woorden die hij gebruikt
zijn niet moeilijk. Hij gebruikt wel metaforen om de ernst van een situatie te schetsen. Een
voorbeeld daarvan is het metafoor van het schip: ‘Hoe voel je je?’ ‘Als een schip,’ zeg ik, ‘een
schip, een zeilschip dat in een windstilte is terechtgekomen. En dan plotseling is er even
weer wat wind vaar ik weer. Dan heeft de wereld weer vat op me en kan ik weer
meebewegen.’ Dat de schrijfstijl niet te lastig is en dat de lengte van de zinnen goed zijn,
vind ik top. Ik heb namelijk wel eens gehad dat dat niet zo was en toen heb ik met moeite het
boek uitgelezen.
De taal die de schrijver gebruikt is heel mooi. Hij laat Maarten alles waarnemen en
beschrijven. Soms zo goed dat ik het precieze beeld in mijn gedachtes kan zien.
Een voorbeeld daarvan is als hij de schoolkinderen omschrijft: ‘Eerst controleer ik de
temperatuur en dan wacht ik tot ze in de vroege winterochtend van alle kanten tussen de
boomstammen tevoorschijn komen met hun rugtassen, hun kleurige mutsen en dassen en
hun schelle Amerikaanse stemmen. Eén jongetje heeft een eigeel jack aan met een pauw op
de rug geborduurd, een jongetje dat licht hinkt en altijd als laatste in de schoolbus klautert.’
Een ander voorbeeld is als Maarten Phil Taylor beschrijft: ‘Ze staat op. Verrassend groot is
ze, met brede praktische handen. Geen ringen.
Een beetje plomp in de heupen, waar haar jeans in strakke plooien trekken.’ Dat alles zo
goed wordt beschreven vind ik leuk. Ik kan mij zo een beter beeld geven van wat Maarten
ziet en ik kan zo ook me beter inleven in het verhaal.