Thema 5. De rechtsbronnen (2): voorrangsregels en toetsing, de rechtsbronnen
jurisprudentie, gewoonterecht en rechtsbeginselen
I) Normconflicten & voorrangsregels
- Normconflict = twee regels kunnen niet tegelijk worden nageleefd
à Als er een normconflict is, dan gelden de voorrangsregels;
n Lex superior-regel: Hogere wet gaat voor de lagere wet
à De lagere wetgever mag nooit een wet maken die strijdig is met een hogere
n Lex specialis-regel: De bijzondere wet gaat voor de algemene wet
à De wetgever mag altijd een uitzondering maken op z’n eigen wetten
à Specialiteitsregel
n Lex-posterior-regel: De nieuwe wet gaat voor de oudere wet
à De wetgever mag altijd z’n eigen wetten intrekken of wijzigen
II) Wetswijzigingen & overgangsrecht
- Wetswijzigingen: geconsolideerde versie van een wet
- Overgangsrecht = rechtsregels die regelen of nieuwe wetten voor iedereen gelden of
voor een bepaalde groep;
1) Exclusieve werking: bij uitsluiting van al het andere, nieuwe wet geldt voor iedereen
2) Eerbiedigende werking: oude bestaande gevallen respecteren we, nieuwe gevallen
daarvoor geldt de nieuwe wet
3) Terugwerkende kracht: als de wetgever de nieuwe regeling mede van toepassing
verklaart op de feiten en omstandigheden die zich al voor / wet gaat in op eerder
moment à verbod voor wettelijke voorschriften terugwerkende kracht te verlenen
(maar geldt niet voor wetten in formele zin)
4) Uitgestelde werking: wet gaat in op later moment
III) Gewoonterecht & jurisprudentie
- Gewoonterecht:
n Usus (bestendig gebruik): bepaald gedrag moet ononderbroken gedurende lange
tijd zijn gevolgd en herhaald in een bepaalde maatschappelijke kring.
n Opinio iuris (rechtsovertuiging): de betreffende kring moet de overtuiging
hebben dat ze met een (ongeschreven) rechtsregel te maken hebben.
¨ Ten tijde van codificatie werd gewoonterecht wettelijk gemaakt; het is
een zelfstandige rechtsbron. Volgens de rechtspraak is het zelfs mogelijk
dat gewoonte sterker is dan een daarmee strijdige wetsbepaling
¨ Men neemt aan dat de gewoonte ook recht geeft wanneer de wet er niet
naar verwijst
¨ Burgelijk recht
¨ Politiek staatsrecht
¨ Volkenrecht
- Jurisprudentie: niet heel democratisch
IV) Codificatie
Is het vastleggen van het recht in algemene wetboeken
Codificatiegedachte= het recht moet op systematische wijze in wetboeken worden
opgenomen
jurisprudentie, gewoonterecht en rechtsbeginselen
I) Normconflicten & voorrangsregels
- Normconflict = twee regels kunnen niet tegelijk worden nageleefd
à Als er een normconflict is, dan gelden de voorrangsregels;
n Lex superior-regel: Hogere wet gaat voor de lagere wet
à De lagere wetgever mag nooit een wet maken die strijdig is met een hogere
n Lex specialis-regel: De bijzondere wet gaat voor de algemene wet
à De wetgever mag altijd een uitzondering maken op z’n eigen wetten
à Specialiteitsregel
n Lex-posterior-regel: De nieuwe wet gaat voor de oudere wet
à De wetgever mag altijd z’n eigen wetten intrekken of wijzigen
II) Wetswijzigingen & overgangsrecht
- Wetswijzigingen: geconsolideerde versie van een wet
- Overgangsrecht = rechtsregels die regelen of nieuwe wetten voor iedereen gelden of
voor een bepaalde groep;
1) Exclusieve werking: bij uitsluiting van al het andere, nieuwe wet geldt voor iedereen
2) Eerbiedigende werking: oude bestaande gevallen respecteren we, nieuwe gevallen
daarvoor geldt de nieuwe wet
3) Terugwerkende kracht: als de wetgever de nieuwe regeling mede van toepassing
verklaart op de feiten en omstandigheden die zich al voor / wet gaat in op eerder
moment à verbod voor wettelijke voorschriften terugwerkende kracht te verlenen
(maar geldt niet voor wetten in formele zin)
4) Uitgestelde werking: wet gaat in op later moment
III) Gewoonterecht & jurisprudentie
- Gewoonterecht:
n Usus (bestendig gebruik): bepaald gedrag moet ononderbroken gedurende lange
tijd zijn gevolgd en herhaald in een bepaalde maatschappelijke kring.
n Opinio iuris (rechtsovertuiging): de betreffende kring moet de overtuiging
hebben dat ze met een (ongeschreven) rechtsregel te maken hebben.
¨ Ten tijde van codificatie werd gewoonterecht wettelijk gemaakt; het is
een zelfstandige rechtsbron. Volgens de rechtspraak is het zelfs mogelijk
dat gewoonte sterker is dan een daarmee strijdige wetsbepaling
¨ Men neemt aan dat de gewoonte ook recht geeft wanneer de wet er niet
naar verwijst
¨ Burgelijk recht
¨ Politiek staatsrecht
¨ Volkenrecht
- Jurisprudentie: niet heel democratisch
IV) Codificatie
Is het vastleggen van het recht in algemene wetboeken
Codificatiegedachte= het recht moet op systematische wijze in wetboeken worden
opgenomen
