Collegeaantekeningen Inleiding Internationaal Publiekrecht

Inleiding internationaal publiekrecht

Hoorcollege week 1:

Soevereiniteit:
 Interne soevereiniteit: bevoegdheid van de staat om zelf zijn eigen rechtsorde en
bestuursvorm in te stellen, zonder rekening te moeten houden met andere
instellingen.
 Externe soevereiniteit: de bevoegdheid van de staat om zelf, maar wel in
overeenstemming met het internationale verdragsrecht, rechtsverhoudingen met
andere staten te organiseren.

Annexeren = een gebied in het territorium van een ander land of politieke entiteit afpakken.

Belang van IPUR:
 Sommige belangen kunnen niet door maar één land worden opgelost 
samenwerking.
 Vreedzame co-existentie: meeste staten leven regels na.
 Morele dimensie
 Positivisme: regel geschonden, onderdeel van een systeem met een sanctie.

Zelfbeschikkingsrecht: het recht van volkeren om over hun eigen lot te beschikken.

Nationale rechtsorde: Internationale rechtsorde:
o Hoogontwikkeld o Gefragmenteerd (= in stukken,
oftewel landen, verdeeld.
o Verticale structuur o Horizontale structuur
o Centraal gezag o Geen centraal gezag
o Rechter  bindende uitspraken o Geen automatische wereldrechter
(rechtsmacht Internationaal
Gerechtshof
o Grote beleidsvrijheid voor staten

Monisme: individu staat centraal.
 Uitganspunt: eenheid van nationale en internationale rechtssysteem.
 Internationale bepalingen kunnen direct
verplichtingen opleggen aan burgers.
Dualisme: staat is centraal
 Gaat uit van afzonderlijke
internationaal en nationaal
rechtsstelsel.
 Pas na omzetting (transformatie) van
internationale bepalingen in het nationale
recht ontstaan er rechten en verplichtingen
voor burgers.

Verenigde Naties:

,  Intergouvernementele organisatie (1945)
 193 lidstaten
 Verantwoordelijk voor handhaven van vrede en veiligheid
 Samenwerking op het gebied van mensenrechten, internationaal recht, ontwikkeling
van de wereldeconomie en wetenschappelijk onderzoek.
Belangrijke organen:
 Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (193 leden)
 Veiligheidsraad; 15 leden, waarvan 5 permanente leden – FR, VK, VS, RU, CH.
o Resoluties zijn bindend.
o Gebruik van geweld tussen staten is verboden  vrede tussen staten.
 maar VETO voor permanente leden.
o H. V1 VN-Handvest; onderzoeken of geschillen de vrede en veiligheid in
gevaar brengen.
o H. V2 VN-Handvest; optreden bij bedreiging of schending van de vrede.
 Internationaal Gerechtshof (15 rechters)

VN-Handvest: grondwet van Verenigde Naties.

Verbod of gebruik van geweld:
 Maar wordt vaak geschonden door VETO-recht.
 Niet van toepassing op geweld binnen een staat, daarom zijn burgeroorlogen zo
problematisch.
Twee uitzonderingen:
1. Het recht op zelfverdediging.
2. Geweld door of namens VN.

Inherent recht op zelfverdediging; art. 51 VN-Handvest (gewoonterecht)
Criteria:
1. Sprake van voorafgaande gewapende aanval.
2. Noodzakelijk en proportioneel.
3. Zelfverdedigingsactie moet onmiddellijk gemeld worden aan Veiligheidsraad.
4. Altijd inachtneming humanitair recht (= recht dat tijdens een oorlog geldt).
 Individuele en collectieve zelfverdediging
 Anticiperende zelfverdediging

Collectieve veiligheid onder de Veiligheidsraad (HV2)
 Art. 39 VN-Handvest; veiligheidsraad stelt verbreking van internationale vrede en
veiligheid.
 Art. 40 VN-Handvest; voorlopige maatregel.
 Art. 41 VN-Handvest; niet militaire sancties.
 Art. 42 VN-Handvest; sancties met geweldsmandaat.
 responsibility to react.

Dwangmaatregelen zonder geweld (art. 41)
 Verbreken economische betrekkingen
 Spoor, zee, lucht en radioverbindingen
 Diplomatieke betrekkingen

,  Sancties tegens staten/individuen (= smart sanctions)

Dwangmaatregelen met geweld (art. 42)
 Pas als maatregelen zonder geweld niet werken
 Alleen essentiële middelen.
 VN heeft zelf geen troepen, maar lidstaten leveren troepen. Staten blijven
uiteindelijk verantwoordelijk in de praktijk.
 Meestal delegeert VN gebruik van geweld aan staten of regionale internationale
organisaties.
 VNVR blijft verantwoordelijk.

Algemene Vergadering VN
 Resoluties niet bindend, wel belangrijk.
 Internationaal-politieke barometer.
 AVVN: actief gedurende Koude Oorlog en nu ook weer
 Wel primaire maar geen exclusieve bevoegdheid
 Uniting for Peace Resolution (UNGA): als de Veiligheidsraad in gebreke zou blijven
om zijn verantwoordelijkheid te nemen, kon de AVVN-aanbevelingen richten tot
leden voor het noemen van collectieve maatregelen, waaronder het gebruik van
geweld.

 Vredesbewaring
 ‘Uniting for Peace Resolution’  staten kunnen troepen zenden om vrede te
bewaren (ontstaan in Koude Oorlog)
 Alleen gestationeerd met instemming van de staat waar het gebeurt.
 Staten zijn nooit verplicht om troepen te leveren.
 Zijn neutraal en gebruiken geen geweld, tenzij zelfverdediging.


Werkgroep week 1:

Historisch moment soevereiniteit: vrede van Westfalen


Hoorcollege week 2:

Rechtssubjectiviteit: subjectieve rechten en plichten, bezit van rechtspersoonlijkheid of
juridische persoonlijkheid.
Een persoon die naar internationaal recht rechtssubjectiviteit bezit, kan bijv:
 Internationale rechtshandelingen verrichten (bijv. verdragen sluiten)
 Internationale rechten bezitten
 Rechten op internationaal niveau afdwingen
 Internationale verplichtingen hebben
 Op internationaal niveau aansprakelijk worden gesteld

Subjecten van Internationaal Recht:
1. Volledige rechtspersoonlijkheid; staten

, 2. Beperkte rechtspersoonlijkheid; internationale organisaties, individuen,
internationale ondernemingen, regimes en bevrijdingsbewegingen.

Facto-regimes:
 Niet-statelijke entiteiten die feitelijk effectief gezag uitoefenen over een deel van het
grondgebied van een bestaande staat.
 Zwakke juridische status
 Moeten minimale bescherming bieden aan burgers
 Overeenkomsten gesloten door de facto regimes hebben geen internationaal
publiekrechtelijke status

Bevrijdingsbewegingen:
 Vechten tegen koloniale mogendheid of bezettende macht
 Hoeven geen effectief gezag te hebben
 Hebben verdergaande rechtssubjectiviteit dan de facto regimes (& recht op
zelfbeschikking = recht op eigen keuzen en zelfstandigheid)

Non-gouvernementele organisaties:
 Belangrijk voor de naleving van het internationale recht
 Rol geformaliseerd binnen internationale organisaties
 MAAR, anders dan intergouvernementele organisaties: geen rechtssubjectiviteit

Natuurlijke personen:
 Vroeger geen enkele internationale rechtspersoonlijkheid
 Vooral na WO2 rechten en plichten voor individuen in de internationale rechtsorde
 Wel altijd wankel en afhankelijk van wil/instemming van staten
 Ook internationaal gewoonterecht
 Internationaal Strafhof

Multinationale ondernemingen:
 Economisch actief in meer dan één staat.
 Beperkte rechtssubjectiviteit

 Relevant in internationaal recht op basis van twee gronden:
1. Investeringsbeschermingsovereenkomsten (hoeven niet naar nationale rechter)
2. Multilaterale ondernemingen onttrekken zich vaak aan nationaal recht door
verspreidding van macht en kapitaal (‘race tot the bottom’ regulering).
Problematisch: kunnen zich grotendeels aan nationaal recht onttrekken, hebben wel
rechten, maar weinig plichten in de internationale rechtsorde.

Soevereiniteit van de staat:
 Eeuwenlang de exclusieve dragers van rechtssubjectiviteit
 Internationale rechtsorde vloeit immers voort uit ontstaan van onafhankelijke staten
 Soevereiniteit staat centraal in het internationale recht; staten juridisch gelijk (art. 2
lid 1 VN-Handvest)
o Maar juridisch betekent niet politiek gelijk.
Soevereiniteit & internationaal recht: