Voeding
Introductiecollege:
Gezonde voeding is voeding die qua samenstelling en hoeveelheid van nutriënten optimaal is voor de
gezondheid.
Geschiedenis voedingsonderzoek:
- 500-300 BC: Oude Griekenland: ‘Levensmiddelen’ – ‘atleten dieet’
- 1753: James Lind: Scheurbuik 1e RCT met citrusvruchten – voeding + ziekte
- +- 1770: Lavoisier/Laplace: Oxidatie voeding: energie lichaamsfuncties
- 1816: Magendie: Dierenexperimenten, eiwitten nodig voor overleving – macronutriënten
- 1827: Prout: Koolhydraten, eiwit, vet
- 1912-1940: Ontrafelen (rol) vitaminen en mineralen, focus op deficiënties, dierexperimenten
– micronutriënten
- Na 1960: Voeding en welvaartziekten – verzadigd vet & hartvaatziekten
- Anno 2021: verbreed voedingsonderzoek, veel linken met gedrag en politiek en
duurzaamheid, er is nog veel wat niet bekend is
Hoorcollege 1:
De voeding, de kwaliteit en de kwantiteit, die je eet bepaalt je lichaamssamenstelling voor een deel.
Waarom willen we lichaamssamenstelling weten?
- Om gezondheidsrisico vast te stellen
- Om veranderingen in lichaamssamenstelling te volgen die geassocieerd zijn met bepaalde
ziekten
- Om de effectiviteit van voedings- of activiteiteninterventies te bepalen
- Om het ideale lichaamsgewicht vast te stellen
- Om voedingsadvies of trainingsadvies te geven
- Om groei en ontwikkeling te volgen
Wat is lichaamssamenstelling?
- Atomair niveau – meest gedetailleerd
- Moleculair niveau
- Cellulair niveau
, - Weefsel niveau
- Lichaamsniveau – relatief grove samenstelling
Wat is samenstelling van een lichaam?
- ‘reference man’:
• Man
• 20-24 jaar
• Gezond
• 1,74M
• 70 kg
Lichaamssamenstelling op atomair niveau:
- Hoeveel calcium zit er in je lijf?
• 1 kg (1,4%)
- Hoeveel zuurstof zit er in je lijf?
• 43 kg (61%)
• In bijna al je weefsels zitten zuurstofatomen
-
Lichaamssamenstelling op moleculair niveau:
- Hoeveel water zit er in je lijf?
• 42 kg (60%)
- Hoeveel eiwit zit er in je lijf?
• 10 kg (14%)
• Zit voornamelijk in je spieren, maar spieren bestaat uit meer dan alleen eiwitten
- Hoeveel koolhydraat zit er in je lijf?
• 0,5 kg (0,6%)
• Klein beetje in je spieren en klein beetje in je lever, er zit suiker in je bloed, er zit ook
glycogeen in je lichaam
-
Essentieel vet is het vet dat je echt nodig hebt en zonder dat vet kan je niet leven.
- Je kan nooit een vetpercentage lager dan 1,5-2% krijgen
Niet-essentieel vet is ook best belangrijk.
, - Het is je energiereserve
- En het is een soort buffer om je organen te beschermen en tegen kou te beschermen
Verdeling lichaamseiwit:
-
Lichaamssamenstelling op weefsel niveau:
- Hoeveel bloed zit er in je lijf?
• 5,5 kg (8%)
- Hoeveel bot zit er in je lijf?
• 5 kg (7,1%)
- Hoeveel spier zit er in je lijf?
• 28 kg (40%)
-
Meest gebruikte niveaus:
-
- Moleculair niveau
- Weefselniveau
- 2-componentenmodel
Methoden voor het meten van de lichaamssamenstelling:
- Directe methoden
• Gouden standaard methoden
- Indirecte methoden (gebaseerd op directe methoden)
• Methoden die we veel in onderzoek gebruiken en veel in het medische circuit worden
gebruikt
, • Meten vrij nauwkeurig maar hebben veel toeters en bellen (geen huis-tuin-en-keuken-
apparaten)
- Dubbel indirecte methoden (gebaseerd op indirecte methoden)
• De huis-tuin-en-keuken-apparaten
• Worden veel gebruikt
• Goed beseffen wat je er wel en niet mee kan
Directe methoden – kadaver analyse:
- Oorsprong van directe methoden
- Kadaver studies:
• Ontleding en chemische analyse van kadavers
• Veelal uitgevoerd rond 1940
• Bevinding 1: aanzienlijke variatie in hoeveelheid lichaamsvet
• Bevinding 2: samenstelling van botmassa, vet-vrije weefsel en vetweefsel redelijk
constant
- Nadelen:
• Relatief klein aantal humane studies
• Kadavers vaak van oude/zieke personen (Hawes, 1996)
• Samenstelling verandert na de dood
• Niet erg praktisch voor toepassing bij levende personen
Directe methoden – neutronenactivatie analyse:
- In vivo neutronen activatie analyse (IVNAA)
- Wat je uitstraalt zegt iets over wat er in je lijf zit
- Je bestraalt een lichaam bewust, waardoor bijvoorbeeld de natriumatomen isotopen worden
en de natriumatomen vallen terug naar hun normale energieniveau en stralen gammastralen
uit
• Bij veel gammastralen zijn er dus veel natriumatomen en bij weinig stralen weinig
natriumatomen
- Voordelen:
• Meet chemische samenstelling lichaam in vivo
• Gouden standaard
- Nadelen:
• Flinke stralingsbelasting
• Duur
• Zeer beperkt beschikbaar
Indirecte methoden:
- K40 methode
- Densitometrie (onderwater weging, Bodpod)
- DXA
- Verdunningsmethoden – in urine of bloed
- CT-scanner
- MRI-scanner
Dubbel-indirecte methoden:
- Antropometrische methoden
Introductiecollege:
Gezonde voeding is voeding die qua samenstelling en hoeveelheid van nutriënten optimaal is voor de
gezondheid.
Geschiedenis voedingsonderzoek:
- 500-300 BC: Oude Griekenland: ‘Levensmiddelen’ – ‘atleten dieet’
- 1753: James Lind: Scheurbuik 1e RCT met citrusvruchten – voeding + ziekte
- +- 1770: Lavoisier/Laplace: Oxidatie voeding: energie lichaamsfuncties
- 1816: Magendie: Dierenexperimenten, eiwitten nodig voor overleving – macronutriënten
- 1827: Prout: Koolhydraten, eiwit, vet
- 1912-1940: Ontrafelen (rol) vitaminen en mineralen, focus op deficiënties, dierexperimenten
– micronutriënten
- Na 1960: Voeding en welvaartziekten – verzadigd vet & hartvaatziekten
- Anno 2021: verbreed voedingsonderzoek, veel linken met gedrag en politiek en
duurzaamheid, er is nog veel wat niet bekend is
Hoorcollege 1:
De voeding, de kwaliteit en de kwantiteit, die je eet bepaalt je lichaamssamenstelling voor een deel.
Waarom willen we lichaamssamenstelling weten?
- Om gezondheidsrisico vast te stellen
- Om veranderingen in lichaamssamenstelling te volgen die geassocieerd zijn met bepaalde
ziekten
- Om de effectiviteit van voedings- of activiteiteninterventies te bepalen
- Om het ideale lichaamsgewicht vast te stellen
- Om voedingsadvies of trainingsadvies te geven
- Om groei en ontwikkeling te volgen
Wat is lichaamssamenstelling?
- Atomair niveau – meest gedetailleerd
- Moleculair niveau
- Cellulair niveau
, - Weefsel niveau
- Lichaamsniveau – relatief grove samenstelling
Wat is samenstelling van een lichaam?
- ‘reference man’:
• Man
• 20-24 jaar
• Gezond
• 1,74M
• 70 kg
Lichaamssamenstelling op atomair niveau:
- Hoeveel calcium zit er in je lijf?
• 1 kg (1,4%)
- Hoeveel zuurstof zit er in je lijf?
• 43 kg (61%)
• In bijna al je weefsels zitten zuurstofatomen
-
Lichaamssamenstelling op moleculair niveau:
- Hoeveel water zit er in je lijf?
• 42 kg (60%)
- Hoeveel eiwit zit er in je lijf?
• 10 kg (14%)
• Zit voornamelijk in je spieren, maar spieren bestaat uit meer dan alleen eiwitten
- Hoeveel koolhydraat zit er in je lijf?
• 0,5 kg (0,6%)
• Klein beetje in je spieren en klein beetje in je lever, er zit suiker in je bloed, er zit ook
glycogeen in je lichaam
-
Essentieel vet is het vet dat je echt nodig hebt en zonder dat vet kan je niet leven.
- Je kan nooit een vetpercentage lager dan 1,5-2% krijgen
Niet-essentieel vet is ook best belangrijk.
, - Het is je energiereserve
- En het is een soort buffer om je organen te beschermen en tegen kou te beschermen
Verdeling lichaamseiwit:
-
Lichaamssamenstelling op weefsel niveau:
- Hoeveel bloed zit er in je lijf?
• 5,5 kg (8%)
- Hoeveel bot zit er in je lijf?
• 5 kg (7,1%)
- Hoeveel spier zit er in je lijf?
• 28 kg (40%)
-
Meest gebruikte niveaus:
-
- Moleculair niveau
- Weefselniveau
- 2-componentenmodel
Methoden voor het meten van de lichaamssamenstelling:
- Directe methoden
• Gouden standaard methoden
- Indirecte methoden (gebaseerd op directe methoden)
• Methoden die we veel in onderzoek gebruiken en veel in het medische circuit worden
gebruikt
, • Meten vrij nauwkeurig maar hebben veel toeters en bellen (geen huis-tuin-en-keuken-
apparaten)
- Dubbel indirecte methoden (gebaseerd op indirecte methoden)
• De huis-tuin-en-keuken-apparaten
• Worden veel gebruikt
• Goed beseffen wat je er wel en niet mee kan
Directe methoden – kadaver analyse:
- Oorsprong van directe methoden
- Kadaver studies:
• Ontleding en chemische analyse van kadavers
• Veelal uitgevoerd rond 1940
• Bevinding 1: aanzienlijke variatie in hoeveelheid lichaamsvet
• Bevinding 2: samenstelling van botmassa, vet-vrije weefsel en vetweefsel redelijk
constant
- Nadelen:
• Relatief klein aantal humane studies
• Kadavers vaak van oude/zieke personen (Hawes, 1996)
• Samenstelling verandert na de dood
• Niet erg praktisch voor toepassing bij levende personen
Directe methoden – neutronenactivatie analyse:
- In vivo neutronen activatie analyse (IVNAA)
- Wat je uitstraalt zegt iets over wat er in je lijf zit
- Je bestraalt een lichaam bewust, waardoor bijvoorbeeld de natriumatomen isotopen worden
en de natriumatomen vallen terug naar hun normale energieniveau en stralen gammastralen
uit
• Bij veel gammastralen zijn er dus veel natriumatomen en bij weinig stralen weinig
natriumatomen
- Voordelen:
• Meet chemische samenstelling lichaam in vivo
• Gouden standaard
- Nadelen:
• Flinke stralingsbelasting
• Duur
• Zeer beperkt beschikbaar
Indirecte methoden:
- K40 methode
- Densitometrie (onderwater weging, Bodpod)
- DXA
- Verdunningsmethoden – in urine of bloed
- CT-scanner
- MRI-scanner
Dubbel-indirecte methoden:
- Antropometrische methoden
