Nederlands pww2 5vwo pragmatiek, semantiek, fonologie & fonetiek
Fonetiek: beschrijft meetbare fysieke eigenschappen van spraak
Foneticus: iemand die zich bezighoudt met productie, akoestiek en perceptie van spraak.
Voordelen fonetiek begrijpen: -helpen eigen / andermans spraak verbeteren
-beter uitspraak / spellingsregels begrijpen
Spreken vereist fenomenale coördinatie van spierbeweging.
Belangrijkste spraakorganen:
- Longen, om lucht langs de stembanden te krijgen
- Stembanden, gaan trillen door langsstromende lucht als je ze
aanspant. Trillingen versterkt door klankkast (mond) zorgen voor
hoorbaar geluid. Door spanning op stembanden te beheersen
kunnen we toonhoogte etc. manipuleren.
- Articulatoren (tong, lippen, zacht verhemelte, huig), we gebruiken
deze om de vorm van de klankkast te bepalen en zo klanken te
creëren.
2 soorten spraakgeluiden
Bij klinkers heeft de luchtstroom vrije doorgang
- Onderscheiden zich van elkaar door
tongpositie en lipronding
Bij medeklinkers wordt de luchtstoom gedeeltelijk of
geheel geblokkeerd.
- Onderscheiden zich van elkaar door plaats /
manier van articulatie en stemhebbendheid
Nederlandse taal heeft ca. 40 klanken. We gebruiken
26 letters om deze op te schrijven (maar niet altijd
dezelfde letters voor dezelfde klanken of andersom).
16 klinkers (meeste ter wereld).
Sjwa: stomme e (als bij vader). Het is een klinker. Bij uitspreken zijn spieren in de mond in
rust
Fonologie: bestudeert kennis en regels over spraak die mensen hebben. Gaat over kennis
die mensen (vaak onbewust) hebben over hoe klanken worden gebruikt.
Fonologen kijken naar de regels waarmee klanken in een taal gebruikt worden om een
boodschap te coderen.
We kunnen oneindig verschillende klanken maken met onze spraakorganen maar deze zijn
niet allemaal betekenis onderscheidend. Onbelangrijke verschillen worden “genegeerd”, er
word alleen gekeken naar de verschillen binnen een taal die van belang zijn. Wanneer een
klank betekenis onderscheidend is in
een taal heet deze klank een foneem.
Klinker = [-cons] (vocaal)
medeklinker = [+cons] (consonant)
Sonorant
Wel of geen vernauwing mondholte
[+son] geen
[-son] wel
Fonetiek: beschrijft meetbare fysieke eigenschappen van spraak
Foneticus: iemand die zich bezighoudt met productie, akoestiek en perceptie van spraak.
Voordelen fonetiek begrijpen: -helpen eigen / andermans spraak verbeteren
-beter uitspraak / spellingsregels begrijpen
Spreken vereist fenomenale coördinatie van spierbeweging.
Belangrijkste spraakorganen:
- Longen, om lucht langs de stembanden te krijgen
- Stembanden, gaan trillen door langsstromende lucht als je ze
aanspant. Trillingen versterkt door klankkast (mond) zorgen voor
hoorbaar geluid. Door spanning op stembanden te beheersen
kunnen we toonhoogte etc. manipuleren.
- Articulatoren (tong, lippen, zacht verhemelte, huig), we gebruiken
deze om de vorm van de klankkast te bepalen en zo klanken te
creëren.
2 soorten spraakgeluiden
Bij klinkers heeft de luchtstroom vrije doorgang
- Onderscheiden zich van elkaar door
tongpositie en lipronding
Bij medeklinkers wordt de luchtstoom gedeeltelijk of
geheel geblokkeerd.
- Onderscheiden zich van elkaar door plaats /
manier van articulatie en stemhebbendheid
Nederlandse taal heeft ca. 40 klanken. We gebruiken
26 letters om deze op te schrijven (maar niet altijd
dezelfde letters voor dezelfde klanken of andersom).
16 klinkers (meeste ter wereld).
Sjwa: stomme e (als bij vader). Het is een klinker. Bij uitspreken zijn spieren in de mond in
rust
Fonologie: bestudeert kennis en regels over spraak die mensen hebben. Gaat over kennis
die mensen (vaak onbewust) hebben over hoe klanken worden gebruikt.
Fonologen kijken naar de regels waarmee klanken in een taal gebruikt worden om een
boodschap te coderen.
We kunnen oneindig verschillende klanken maken met onze spraakorganen maar deze zijn
niet allemaal betekenis onderscheidend. Onbelangrijke verschillen worden “genegeerd”, er
word alleen gekeken naar de verschillen binnen een taal die van belang zijn. Wanneer een
klank betekenis onderscheidend is in
een taal heet deze klank een foneem.
Klinker = [-cons] (vocaal)
medeklinker = [+cons] (consonant)
Sonorant
Wel of geen vernauwing mondholte
[+son] geen
[-son] wel
