Samenvatting systeemgericht werken

Systeemgericht werken
Inleiding
Wanneer mensen naar een hulpverlener gaan, komen ze met een bepaald
probleem en dat zij meestal individuele klachten. Zelden spreekt de individuele
cliënt over problemen die in relatie tot anderen staan. Ook bij problemen wordt
het kind vaak aangemeld met problemen als niet luisteren en een grote mond.
Het probleem wordt gefocust op het individu. Veel hulpverleners beschouwen het
individu als diegene die behandeling en begeleiding behoeft. Vaak wordt de cliënt
uit zijn context gehaald een geïsoleerd behandeld en begeleid. Echter staan we
als mens in relatie tot anderen, tot onze omgeving en tot ons verleden. Als
individu maken we uit van een complex geheel, dat we beïnvloeden en waardoor
we beïnvloed worden. Als individu zijn we een systeem op zich, bestaande uit de
psyche en ons lichaam. Psyche bestaat weer uit het denken en geheugen en het
lichaam uit organen en cellen. Als individu m aken we ook onderdeel uit van
verschillende systemen. Door in begeleiding en behandeling aandacht aan deze
systemen te besteden, wordt een schijnbaar individueel probleem
geïnterpreteerd en geanalyseerd als systeemprobleem, waardoor andere
oplossingsmogelijkheden onderdeel van de behandeling kunnen worden. Het is
niet per definitie boedelt ter vervanging, maar mogelijk ter aanvulling van de
individuele behandeling.
Er is in toenemende mate aandacht voor interactie, communicatie,
gezinsfuncties, de context van de cliënt, enzovoort bij hulpverleners binnen het
maatschappelijke werkveld. Systeemgericht werken beoogt een visie te zijn van
waaruit naar een cliënt gekeken wordt. Deze visie resulteert zich in een manier
van werken en heeft betrekking op systeemtheoretische principes zoals
communicatie, interacties, wederkerigheid, circulaire proces, (gezins-)functies,
regels, rollen, taken, enzovoort.
Onder andere binnen de Wet op de Jeugdzorg, die van kracht is vanaf 1 januari
2005, is vastgelegd dat er samengewerkt moet worden met de cliënt. De cliënt is
de jeugdige, maar het zijn ook zijn ouders. Duidelijk wordt dat huidige social
worker zicht moet hebben op de verschillende systeemdimensies, de onderlinge
relaties binnen het systeem, de onlosmakelijke verbondenheid van het individu
en het gezin. Zelden kun je een bepaald probleem geïsoleerd behandelen.
In Nieuw-Zeeland hebben ze in de wet opgenomen dat er eerst middels een
Eigen Kracht Conferentie gekeken moet worden of het gein het zelf kan oplossen,
pas daarna komt de hulpverlener in beeld.
Hoofdstuk 1 Het werkterrein van de systeemgerichte social worker
Wat is een systeem?
-De wijze waarop iets is ingericht en de regels die dienen ter instandhouding
daarvan
-Geheel dat volgens een bepaald beginsel geordend, gerangschikt of ingedeeld is
-Het geheel van handelingen die dienen om een gesteld doel te bereiken
-Aantal bijbehorende balken in en partituur (muziek)
Bij een systeem gaat het om geordende delen, die elkaar beïnvloeden in meer of
mindere mate van complexiteit. Essentiele toevoeging is dat het systeem gericht
is op het bereiken van een bepaald doel of bepaalde doelen. Per systeem zullen
de doelen meer of mindere mate expliciet omschreven zijn.

, In de taxonomie wordt het systeem gezien
als een rangschikking van soorten in
hiërarchische geordende groepen. In de
bedrijfskunde is een systeem een
hulpmiddel bij het beschrijven en
analyseren van organisatieproblemen. In de
geologie wordt systeem gebruikt voor een
complex van met elkaar omgaande
individuen zowel binnen als buiten het
gezin. Vanuit verschillende
wetenschapshoeken worden er dus
verschillende accenten gelegd of de
definiëring van het begrip systeem. Voor de
social worker wijst het begrip systeem op eenheid, opgebouwd uit
deelverhoudingen; het gaat niet alleen om de delen op zich, ook niet om het
geheel, maar om de betrekkingen tussen dit alles.
In het boek wordt de volgende definitie van systeem gehanteerd: het begrip
systeem wijst op een eenheid, opgebouwd uit deelverhoudingen; het gaat niet
om de delen op zich, ook niet om het geheel, maar om de doelgerichte
betrekkingen tussen dit alles.



Verschillende betekenissen van systeemgericht werken
Systeemgericht werken kan op verschillende manieren worden opgevat.
Prochaska en Norcross noemen drie betekenissen:
1 Het is een verwijzing naar een therapievorm, waarbij niet alleen de
aangemelde cliënt maar een paar, een gezin of een groep mensen die een
duurzame relatie hebben met elkaar, samen bij de behandeling aanwezig zijn,
dan wel samen doorbrengen.
2 Het systeemgericht werken heeft betrekking op de inhoud of het doel van de
behandeling. De onderlinge relaties vormen het belangrijkste aandachtspunt,
hierbij is het doel het functioneren van het systeem te verbeteren.
3 Systeemgericht werken heeft betrekking op de circulariteit, de wederzijdse
beïnvloeden en niet op het ‘oorzaak en gevolg’ gedachtengoed, het lineaire
denken.
Het individuele systeem
De mens als systeem is geheel opgebouwd uit cellen, die gezamenlijk organen
vormen. De organen samen vormen stelsel. Samen met de psyche (het denken,
het gevoel, het redeneren, je persoonlijkheid) vormt dat de eenheid van de mens.
Deze mens is voortdurend in interactie met zichzelf. Het zichzelf bestaat uit alle
boodschappen die het lichaam en de psyche over en weer naar elkaar uitzenden
en de invloed die ze op elkaar uitoefenen.
Binnen de algemene systeemtheorie worden alle levende wezens gezien als open
systemen. Daarmee wordt bedoeld dat deze systemen in open verbinding staan
met hun omgeving. Open systemen zijn in continue interactie met hun omgeving.
Tegenover open systemen staan de gesloten systemen. Bij gesloten systemen is
er geen uitwisseling met de omgeving. Eigenlijk bestaan er geen gesloten
sustemen en is het een relatieve aanduiding van de mate van interactie tussen