Preventieve conservering, Hoorcollege 1
in het tentamen komen ook vragen over de training, de werkcolleges, de excursie
– kennis van veroorzakers van schade
– vaardigheden intwikkelen om schades te herkennen
dus: wat is er gebeurt en wat betekend dit?
Conserveren: het langer houdbaar maken
we zullen vooral gebruikmaken van info uit the manual of housekeeping.
'het managen van verandering'
Belangrijk dat er vakjargon bestaat, zodat je met meerdere professionelen kunt hebben over
– restauratie
– actieve conservering
– preventieve conservering
piramide met bovenin restauratie, dan in het midden actieve conservering, en onderin preventieve
conservering.
Restauratie: het doen van ingrepen in een voorwerp
het idee van restauratie was vroeger anders dan nu. Het gaat nu over het aflezen van geschiedenis,
terwijl het vroeger ging over het mooier maken van het kunstvoorwerp
zo vinden we het bijvoorbeeld jammer dat er gebruiksvoorwerpen zijn weggepoetst, het is een
gebruiksvoorwerp, door die gebruikssporen 'schade' kun je juist aflezen hoe het is gebruikt. Het
object is ook niet gemaakt om een kijkobject te zijn. De sporen zeggen iets over het gebruik.
De hedendaagse definitie van restauratie is:
het geheel aan handelingen en daaraan voorafgaand onderzoek om een beschadigd of
gedeeltelijk verloren voorwerp in een van tevoren bepaalde toestand terug te brengen.
Kenmerken van restauratie:
– meestal objectgericht
– het is duur, probeer restauratie te voorkomen
– soms stevig ingrijpen nog wenselijk: anders krijg je
waardevermindering/informatieverlies. Dus soms moet je wel in grijpen.
Voorbeelden van handelingen:
– verwijderen van vergeelde toplagen zoals vernissen, was etc
– verwijderen van verkleurde overschilderingen en retouches
– totaal of gedeeltelijk aanvullen …
In het engels: conservation.
Framework is een methode waarbij je in kaart krijgt welke risicofactoren er kunnen spelen, en in
welke omgeving deze spelen, en wat je daaraan zou kunnen doen.
,Actieve conservering:
Definitie: het geheel van maatregelen en handelingen om:
– de toestand van het voorwerp te stabiliseren
– geconstateerd verval stoppen en /of
– toekomstig verwacht verval voorkomen?
Voorbeelden van actieve conservering: het repareren van de scheur, om het verder verval tegen te
gaan
het ontzuren van papier
zie dia voor andere voorbeelden van actieve conserveren
voorwaarden voor het uitvoeren van actieve conservering:
– vooraf definieren wat je gaat doen
– waarom je het op die manier doet
– het is reversible, je kunt je handelingen ongedaan maken.
Preventieve conservering is het voorkomen van verval.
vorm van conservering waarbij de aandacht naar de omgeving van het object uitgaat
alle maatregelen zijn gericht op het voorkomen van verval.
Voorbeelden van preventieve conservering:
– het beheersen van de bewaaromgeving (lucht etc)
– goede opslag hanteren, transport
– opleiden van medewerkers.
de piramide, fundament is preventieve conservering, dan hoef je minder actieve conservering
uit te voeren, en dus ook minder te restaureren (en actieve conservering en restaureren is
duurder)
Preventieve conservering hoorcollege 2
preventieve conservering = het voorkomen van het verval
oorzaken verval: de omgeving en/of het object zelf.
verval kan voortkomen uit het object zelf. Het kan aan het materiaal en/of vervaardigingsproces
liggen.
– materiaal
– maakproces
goed collectiemanagement:
– professioneel handelen
– volgens systematiek
– maatregelen in samenhang met elkaar nemen
framework:
10-7-5-3
10 oorzaken van verval (verticaal)
7 horizontaal bovenaan, schillen
5 stappen in het witte blok om het verval te blokkeren/voorkomen
3 processen
, 7 (beschermende)schillen:
het erfgoedobject in een grotere omgeving. Die omgeving is te verdelen in 7 schillen
1. ligging – waar ter wereld?
2. Terrein – dat wat er in de naaste omgeving van je instelling zich bevind
3. gebouw – hoe is de conditie van het gebouw, scheuren in de muur? Ligt de fundering bloot
4. ruimte: – kamer/ zaal/ depot, tentoonstellingszaal, kun je je goed door de ruimte bewegen,
zijn er lekkages, dus de conditie van de ruimte
5. kast/vitrines – hoe stevig zijn de kasten en de vitrines, ook met de depos: hoe staat het met
de kwaliteiten van de kasten
6. object – hoe stabiel is het object zelf (denk aan materiaal/maakpproces)
7. procedures – een reeks instructies die op volgorde moeten worden uitgevoerd, waarom
dit van belang is voor objecten: op het moment dat je instructies geeft aan je
medewerkers is dat een maatregel voor de veiligheid van de objecten
10 mogelijke risicofactoren voor verval:
1. fysieke krachten
2. dieven & vandalisme
3. brand, vuur
4. water
5. ongedierte
6. vervuiling
7. straling
8. verkeerde temperatuur
9. verkeerde rh (relatieve vochtigheid)
10. verlies van informatie:
fysieke krachten:
– schokken
– trillingen
– schuren
– krassen
– instorten
– breuk
– (oorlog), ontstaan fysieke krachten
– zwaartekracht
– verkeerd hanteren
80% van de fysieke schade in musea is gevolg van menselijk handelen (ook eigen medewerkers)
dieven en vandalisme:
– opzettelijk (crimineel)
(vaak ook intern, zoals bij de hermitage omdat ze erg slecht betaald werden)
vuur en brand
– smeulen
– laswerk aan daken
water:
– overstromingen
in het tentamen komen ook vragen over de training, de werkcolleges, de excursie
– kennis van veroorzakers van schade
– vaardigheden intwikkelen om schades te herkennen
dus: wat is er gebeurt en wat betekend dit?
Conserveren: het langer houdbaar maken
we zullen vooral gebruikmaken van info uit the manual of housekeeping.
'het managen van verandering'
Belangrijk dat er vakjargon bestaat, zodat je met meerdere professionelen kunt hebben over
– restauratie
– actieve conservering
– preventieve conservering
piramide met bovenin restauratie, dan in het midden actieve conservering, en onderin preventieve
conservering.
Restauratie: het doen van ingrepen in een voorwerp
het idee van restauratie was vroeger anders dan nu. Het gaat nu over het aflezen van geschiedenis,
terwijl het vroeger ging over het mooier maken van het kunstvoorwerp
zo vinden we het bijvoorbeeld jammer dat er gebruiksvoorwerpen zijn weggepoetst, het is een
gebruiksvoorwerp, door die gebruikssporen 'schade' kun je juist aflezen hoe het is gebruikt. Het
object is ook niet gemaakt om een kijkobject te zijn. De sporen zeggen iets over het gebruik.
De hedendaagse definitie van restauratie is:
het geheel aan handelingen en daaraan voorafgaand onderzoek om een beschadigd of
gedeeltelijk verloren voorwerp in een van tevoren bepaalde toestand terug te brengen.
Kenmerken van restauratie:
– meestal objectgericht
– het is duur, probeer restauratie te voorkomen
– soms stevig ingrijpen nog wenselijk: anders krijg je
waardevermindering/informatieverlies. Dus soms moet je wel in grijpen.
Voorbeelden van handelingen:
– verwijderen van vergeelde toplagen zoals vernissen, was etc
– verwijderen van verkleurde overschilderingen en retouches
– totaal of gedeeltelijk aanvullen …
In het engels: conservation.
Framework is een methode waarbij je in kaart krijgt welke risicofactoren er kunnen spelen, en in
welke omgeving deze spelen, en wat je daaraan zou kunnen doen.
,Actieve conservering:
Definitie: het geheel van maatregelen en handelingen om:
– de toestand van het voorwerp te stabiliseren
– geconstateerd verval stoppen en /of
– toekomstig verwacht verval voorkomen?
Voorbeelden van actieve conservering: het repareren van de scheur, om het verder verval tegen te
gaan
het ontzuren van papier
zie dia voor andere voorbeelden van actieve conserveren
voorwaarden voor het uitvoeren van actieve conservering:
– vooraf definieren wat je gaat doen
– waarom je het op die manier doet
– het is reversible, je kunt je handelingen ongedaan maken.
Preventieve conservering is het voorkomen van verval.
vorm van conservering waarbij de aandacht naar de omgeving van het object uitgaat
alle maatregelen zijn gericht op het voorkomen van verval.
Voorbeelden van preventieve conservering:
– het beheersen van de bewaaromgeving (lucht etc)
– goede opslag hanteren, transport
– opleiden van medewerkers.
de piramide, fundament is preventieve conservering, dan hoef je minder actieve conservering
uit te voeren, en dus ook minder te restaureren (en actieve conservering en restaureren is
duurder)
Preventieve conservering hoorcollege 2
preventieve conservering = het voorkomen van het verval
oorzaken verval: de omgeving en/of het object zelf.
verval kan voortkomen uit het object zelf. Het kan aan het materiaal en/of vervaardigingsproces
liggen.
– materiaal
– maakproces
goed collectiemanagement:
– professioneel handelen
– volgens systematiek
– maatregelen in samenhang met elkaar nemen
framework:
10-7-5-3
10 oorzaken van verval (verticaal)
7 horizontaal bovenaan, schillen
5 stappen in het witte blok om het verval te blokkeren/voorkomen
3 processen
, 7 (beschermende)schillen:
het erfgoedobject in een grotere omgeving. Die omgeving is te verdelen in 7 schillen
1. ligging – waar ter wereld?
2. Terrein – dat wat er in de naaste omgeving van je instelling zich bevind
3. gebouw – hoe is de conditie van het gebouw, scheuren in de muur? Ligt de fundering bloot
4. ruimte: – kamer/ zaal/ depot, tentoonstellingszaal, kun je je goed door de ruimte bewegen,
zijn er lekkages, dus de conditie van de ruimte
5. kast/vitrines – hoe stevig zijn de kasten en de vitrines, ook met de depos: hoe staat het met
de kwaliteiten van de kasten
6. object – hoe stabiel is het object zelf (denk aan materiaal/maakpproces)
7. procedures – een reeks instructies die op volgorde moeten worden uitgevoerd, waarom
dit van belang is voor objecten: op het moment dat je instructies geeft aan je
medewerkers is dat een maatregel voor de veiligheid van de objecten
10 mogelijke risicofactoren voor verval:
1. fysieke krachten
2. dieven & vandalisme
3. brand, vuur
4. water
5. ongedierte
6. vervuiling
7. straling
8. verkeerde temperatuur
9. verkeerde rh (relatieve vochtigheid)
10. verlies van informatie:
fysieke krachten:
– schokken
– trillingen
– schuren
– krassen
– instorten
– breuk
– (oorlog), ontstaan fysieke krachten
– zwaartekracht
– verkeerd hanteren
80% van de fysieke schade in musea is gevolg van menselijk handelen (ook eigen medewerkers)
dieven en vandalisme:
– opzettelijk (crimineel)
(vaak ook intern, zoals bij de hermitage omdat ze erg slecht betaald werden)
vuur en brand
– smeulen
– laswerk aan daken
water:
– overstromingen
