Chemie
blok
1.3
Vet
Functie:
-‐ Energie
leveren
-‐ Beschermen
van
membranen
-‐ Hieruit
worden
signaalstoffen
gemaakt
zoals
hormonen
en
ecosanoïden
Cholesterol,
fosfolipiden,
triglyceriden
en
vetzuren
verstaan
we
allemaal
onder
vetten.
Triglyceriden
zijn
esters
gevormd
uit
glycerol
en
drie
vetzuurgroepen.
Triglyceriden
=
1
glycerol
+
3
vetzuren.
95%
aan
triglyceriden
krijgen
we
binnen
via
voedsel.
Vetzuren
zijn
organische
carbonzuren
met
een
keten
van
ten
minste
twee
koolstofatomen
en
een
carboxylgroep
(COOH).
Vetzuren
en
triglyceriden
bestaan
vooral
uit
C
en
H,
en
voor
de
rest
uit
O.
Hierdoor
heb
je
meer
EN
per
gram
dan
KH.
Groter
molecuul
=
meer
bindingen
=
meer
energie.
Voorbeeld
van
een
vetzuur:
Voorbeeld
triglyceriden:
We
kunnen
vet
onderverdelen
in
verzadigd
en
onverzadigd:
Verzadigd
vet
Onverzadigd
vet
Meestal
dierlijk
(behalve
vis)
Meestal
plantaardig
of
van
vis
Ongezond
Gezond,
behalve
trans
(dit
is
nog
slechter
dan
verzadigd
vet)
Vast/hard
vet
bij
kamertemperatuur
Olie/zacht
vet
bij
kamertemperatuur
Onvertakt
Vertakt
(door
dubbele
bindingen)
Goed
stabiel
tegen
verhitting,
hoger
Minder
stabiel
tegen
verhitting,
lager
smeltpunt
smeltpunt
Herkennen
van
verzadigd
vet
(=SFA):
C17H35COOH
-‐>
I. (C17
x
2)
+
de
C
van
’t
zuur
II. Alle
C’s
=
H35
Gelijk
=
verzadigd
(Want
het
heeft
geen
dubbele
bindingen)
Herkennen
van
onverzadigd
vet:
C17H31COOH
-‐>
I. Bevat
4
H’s
te
weinig.
II. Voor
elke
2
H’s
te
weinig
=
1
dubbele
binding.
(1
=
enkelvoudig
2
=
meervoudig)
Essentieel
vetzuur:
Het
lichaam
heeft
de
enzymen
niet
om
de
1e
7-‐C’s
te
maken,
dus
deze
zijn
essentieel.
(Omega
3
&
6)
è Omega
9
gebruiken
we
niet
(=
voor
hormoon
aanmaak),
dus
niet
essentieel.
De
gele
gemarkeerde
vetten
in
de
tabel
zijn
essentieel
en
de
groene
zijn
semi-‐essentieel.
Deze
tabel
moet
je
weten!
,
Formule
Cis
of
Trans
Ketenlengte
Bindingen
Omega
Oliezuur
C17H33COOH
Cis
18
1
9
Linolzuur
C17H31COOH
Ciscis
18
2
6
α
linoleenzuur
C17H29COOH
All
cis
18
3
3
Arachidonzuur
C19H31COOH
All
cis
20
4
6
*
EPA C19H29COOH
All
cis
20
5
3
DHA*
C21H31COOH
All
cis
22
6
3
Palmitinezuur
C15H31COOH
-‐
16
-‐
-‐
Stearinezuur
C17H35COOH
-‐
18
-‐
-‐
Planten:
eov
dieren
:
vv
vissen:
mov
*Eicosapentaeenzuur
(EPA)&
docosahexaeenzuur
(DHA)
-‐>
Visvetzuren
(Lange
keten)
Meervoudig
onverzadigde
vetzuren
kunnen
ontstaan
uit
essentiële
vetzuren
in
het
lichaam.
Hieronder
is
dit
schematisch
weergeven:
Desaturase
=
Dat
een
vetzuur
een
extra
dubbele
binding
erbij
krijgt
Elongation
=
Dat
een
vetzuur
verlengt
wordt
(+C)
Vetten
bevatten
hormoonachtige
stoffen
die
specifieke
cellen
beïnvloeden:
1. Eicosanoïden
uit
EPA:
o Ontstaan
uit
meervoudig
onverzadigde
vetzuren
o Bestaan
uit
20C’s
o Goede
invloed
op
bloeddruk
o Goede
invloed
op
immuunsysteem
o Goede
invloed
op
bloedvatensysteem
2. Prostaglandines:
o Verwijden
van
bloedvaten
en
het
voorkomen
van
trombose
o Verminderen
de
kans
op
hart-‐
en
vaatziektes
3. Tromboxanen:
blok
1.3
Vet
Functie:
-‐ Energie
leveren
-‐ Beschermen
van
membranen
-‐ Hieruit
worden
signaalstoffen
gemaakt
zoals
hormonen
en
ecosanoïden
Cholesterol,
fosfolipiden,
triglyceriden
en
vetzuren
verstaan
we
allemaal
onder
vetten.
Triglyceriden
zijn
esters
gevormd
uit
glycerol
en
drie
vetzuurgroepen.
Triglyceriden
=
1
glycerol
+
3
vetzuren.
95%
aan
triglyceriden
krijgen
we
binnen
via
voedsel.
Vetzuren
zijn
organische
carbonzuren
met
een
keten
van
ten
minste
twee
koolstofatomen
en
een
carboxylgroep
(COOH).
Vetzuren
en
triglyceriden
bestaan
vooral
uit
C
en
H,
en
voor
de
rest
uit
O.
Hierdoor
heb
je
meer
EN
per
gram
dan
KH.
Groter
molecuul
=
meer
bindingen
=
meer
energie.
Voorbeeld
van
een
vetzuur:
Voorbeeld
triglyceriden:
We
kunnen
vet
onderverdelen
in
verzadigd
en
onverzadigd:
Verzadigd
vet
Onverzadigd
vet
Meestal
dierlijk
(behalve
vis)
Meestal
plantaardig
of
van
vis
Ongezond
Gezond,
behalve
trans
(dit
is
nog
slechter
dan
verzadigd
vet)
Vast/hard
vet
bij
kamertemperatuur
Olie/zacht
vet
bij
kamertemperatuur
Onvertakt
Vertakt
(door
dubbele
bindingen)
Goed
stabiel
tegen
verhitting,
hoger
Minder
stabiel
tegen
verhitting,
lager
smeltpunt
smeltpunt
Herkennen
van
verzadigd
vet
(=SFA):
C17H35COOH
-‐>
I. (C17
x
2)
+
de
C
van
’t
zuur
II. Alle
C’s
=
H35
Gelijk
=
verzadigd
(Want
het
heeft
geen
dubbele
bindingen)
Herkennen
van
onverzadigd
vet:
C17H31COOH
-‐>
I. Bevat
4
H’s
te
weinig.
II. Voor
elke
2
H’s
te
weinig
=
1
dubbele
binding.
(1
=
enkelvoudig
2
=
meervoudig)
Essentieel
vetzuur:
Het
lichaam
heeft
de
enzymen
niet
om
de
1e
7-‐C’s
te
maken,
dus
deze
zijn
essentieel.
(Omega
3
&
6)
è Omega
9
gebruiken
we
niet
(=
voor
hormoon
aanmaak),
dus
niet
essentieel.
De
gele
gemarkeerde
vetten
in
de
tabel
zijn
essentieel
en
de
groene
zijn
semi-‐essentieel.
Deze
tabel
moet
je
weten!
,
Formule
Cis
of
Trans
Ketenlengte
Bindingen
Omega
Oliezuur
C17H33COOH
Cis
18
1
9
Linolzuur
C17H31COOH
Ciscis
18
2
6
α
linoleenzuur
C17H29COOH
All
cis
18
3
3
Arachidonzuur
C19H31COOH
All
cis
20
4
6
*
EPA C19H29COOH
All
cis
20
5
3
DHA*
C21H31COOH
All
cis
22
6
3
Palmitinezuur
C15H31COOH
-‐
16
-‐
-‐
Stearinezuur
C17H35COOH
-‐
18
-‐
-‐
Planten:
eov
dieren
:
vv
vissen:
mov
*Eicosapentaeenzuur
(EPA)&
docosahexaeenzuur
(DHA)
-‐>
Visvetzuren
(Lange
keten)
Meervoudig
onverzadigde
vetzuren
kunnen
ontstaan
uit
essentiële
vetzuren
in
het
lichaam.
Hieronder
is
dit
schematisch
weergeven:
Desaturase
=
Dat
een
vetzuur
een
extra
dubbele
binding
erbij
krijgt
Elongation
=
Dat
een
vetzuur
verlengt
wordt
(+C)
Vetten
bevatten
hormoonachtige
stoffen
die
specifieke
cellen
beïnvloeden:
1. Eicosanoïden
uit
EPA:
o Ontstaan
uit
meervoudig
onverzadigde
vetzuren
o Bestaan
uit
20C’s
o Goede
invloed
op
bloeddruk
o Goede
invloed
op
immuunsysteem
o Goede
invloed
op
bloedvatensysteem
2. Prostaglandines:
o Verwijden
van
bloedvaten
en
het
voorkomen
van
trombose
o Verminderen
de
kans
op
hart-‐
en
vaatziektes
3. Tromboxanen:
