Deontologie
Lisse Govaert
Orthopedagogie
,INHOUDSOPGAVE
PROLOOG: het goede doen .............................................................................................................................. 2
1. Moraal en ethiek ......................................................................................................................................... 2
De verwisselbaarheidsgedachte: .................................................................................................................... 3
2. de rechtvaardigheidstheorieën ................................................................................................................... 3
Consequentialisme .......................................................................................................................................... 3
Deontologie ..................................................................................................................................................... 3
Consequentialisme en DEONTOLOGIE: een verhaal van ‘worden’ en zijn’ ..................................................... 4
Teologische of deugendenethiek .................................................................................................................... 5
Deel 1 : Privacy : alom bekend, weinig bemind? ............................................................................................... 5
1. the right to be let alone ............................................................................................................................... 5
Privacy als fundamentele vrijheid ................................................................................................................... 5
Privacy als mensenrecht en grondrecht .......................................................................................................... 6
2. Privacy: much ado about nothing?.............................................................................................................. 7
De relativering van privacy .............................................................................................................................. 8
Privacy is privacyvrijheid ................................................................................................................................. 8
Het tijdperk van Big data ................................................................................................................................. 9
3. Juridische kader rond gegevensverwerking................................................................................................. 9
De GDPR als nieuwe impuls voor privacy ...................................................................................................... 10
Beginselen van gegevensverwerking ............................................................................................................ 10
Rechten en plichten ...................................................................................................................................... 11
Principieel verwerkingsverbod ...................................................................................................................... 11
geÏnformeerde toestemming ........................................................................................................................ 12
Handelings- en wilsbekwaamheid ................................................................................................................. 13
Andere onderbouwende wetten................................................................................................................... 14
4. Het toezichtskapitalisme als bedreiging voor privacy ............................................................................... 17
het einde van privacy .................................................................................................................................... 17
het toezichtskapitalisme ............................................................................................................................... 18
de impact van toezichtkapitalisme en digitale profilering ............................................................................ 18
5. ‘taking back control’ .................................................................................................................................. 19
DEEL 2: Discretieplicht, ambtsgeheim en beroepsgeheim : spreken is zilver zwijgen is goud. ......................... 19
1. discretieplicht & ambtsgeheim.................................................................................................................. 19
Juridisch kader .............................................................................................................................................. 19
2. Discretie als deugd voor sociaal-agogische werkers ................................................................................. 21
de noodzaak voor een discretionaire ruimte ................................................................................................ 21
3. Beroepsgeheim: zwijgplicht als basis voor vertrouwen ............................................................................. 22
ALle (..) personen die kennis dragen van geheimen die hun zijn toevertrouwd........................................... 22
…uit hoofd van beroep .................................................................................................................................. 23
Uit hoofd van staat........................................................................................................................................ 23
… en deze ‘geheimen’ bekendmaken… worden gestraft? ............................................................................ 23
Een absolute interpretatie vh beroepsgeheim? ............................................................................................ 24
Discretieplicht en/of beroepsgeheim? ......................................................................................................... 24
1
DEONTOLOGIE |
, 4. Wettelijke uitzonderingen: ........................................................................................................................ 26
zwijgrecht/spreekplicht ................................................................................................................................. 26
Spreekrecht ................................................................................................................................................... 26
spreekplicht ................................................................................................................................................... 28
andere uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht ................................................................................... 29
5. functionele invullingen van het beroepsgeheim bij samenwerking .............................................................. 29
samenwerkings als realiteit ........................................................................................................................... 30
gedeeld beroepsgeheim ................................................................................................................................ 30
gezamenlijk beroepsgeheim ......................................................................................................................... 30
belang transparantie ..................................................................................................................................... 31
epiloog : het belang van beroepsethiek.......................................................................................................... 31
1. sociaal-agogisch werkers als technische én normatieve professionals ..................................................... 31
2. Communicatieve rationaliteit als basis v/e beroepsethische dialoog ....................................................... 31
drie soorten argumenten .............................................................................................................................. 32
DEONTOLOGIE
PROLOOG: HET GOEDE DOEN
1. MORAAL EN ETHIEK
Moraal
=het geheel van waarden en normen die richting geven aan ons handelen en zin geven aan wat we denken en
doen.
->we vertrouwen op ons zogenaamde morele intuïtie en op ons geweten.
->als mensen doen we voortdurend waarderende of normatieve uitspraken.
Ethiek of moraaltheorie
=de theoretische studie v/d moraal; filosofische discipline die waarden- en normenstelsels onderzoekt en
onder woorden brengt en nagaat welke argumenten bepaalde keuzes voor dat goede legitimeren.
Disciplines binnen de moderne ethiek:
★ Theoretische ethiek
-meta-ethiek = zoekt naar de fundamenten van de ethiek en bekijkt het morele taalgebruik en argumenteren.
-normatieve ethiek = zoekt nr theoretische kaders waarbinnen morele problemen behandeld kunnen w.
★ Toegepaste ethiek = bekijkt morele problemen binnen specifieke domeinen. (bio-ethiek, media-
ethiek)
★ Empirische ethiek = disciplines zoals moraalsociologie en -psychologie, waarbij concrete waarden en
normen w onderzocht die gelden in een samenleving.
2
DEONTOLOGIE |
, DE VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTE:
=>vertrekken vanuit de normatieve ethiek.
Verwisselbaarheidsgedachte = principe van de gelijkheid = belangrijk toetssteen binnen normatieve ethiek en
bepaalt of een theorie ethisch is.
Verwisselbaarheid => bij innemen v/e standpunt, de eigen belangen niet meer gewicht toekent dan de
belangen van de anderen. Mijn eigen rol in moreel standpunt moet verwisselbaar kunnen zijn met anderen hun
rol.
Iets is pas ethisch als het een handelen uit eigenbelang en egoïsme overstijgt.
De verwisselbaarheidsgedachte geeft antwoord op de vraag naar ethische aanvaardbaarheid v/e handeling.
2. DE RECHTVAARDIGHEIDSTHEORIEËN
Binnen de westerse normatieve ethiek w traditioneel drie stromingen onderscheiden : het consequentialisme,
de deontologie en de theologische/ deugdenethiek.
=>zij geven elk antwoord op hoe we onze morele standpunten ethisch kunnen rechtvaardigen.
CONSEQUENTIALISME
=evalueert een handeling op basis van de toestand die die handeling veroorzaakt: een handeling is goed als die
de best mogelijke gevolgen (conseq) oplevert of minste schade.
->streven naar een positieve balans.
->handelingen stellen die meer ‘goed’ dan ‘slecht’ veroorzaken.
->consequentialisme leidde in 18De eeuw tot grote populariteit van deze stroming binnen de normatieve the.
->in eerste instantie streven we naar goede gevolgen voor onszelf => niet goed => voldoet niet aan
verwisselbaarheidsgedachte
->een ethische handeling is een handeling die na afweging meer ‘goed’ veroorzaakt en iedereen in dezelfde
situatie dezelfde keuze maken.
2.1.1. Het utilitarisme (niet te kennen)
2.1.2. De ethiek van de oppurtuniteit (niet te kennen)
DEONTOLOGIE
=Griekse oorsprong, vertalen als ‘plichtenleer’ en ‘beginselethiek’.
->in professionele context => beroepscodes ; zeggen hoe we behoren te handelen.
Verschil deontologie - consequentialisme:
->cons is gericht op de gevolgen.
->deontologie is gericht op de achterliggende intentie
Handeling is in deontologie goed als ze vertrekt vanuit een juiste intentie waarbij die gebaseerd is op een
principe of beginsel.
Waarden / normen / principes :
Waarden Normen Principes
Iets wat we persoonlijk belangrijk Concrete gedragsregels die Hangen samen met de waarden
vinden & waaraan we waarde waarde of principe in de praktijk en normen.
hechten. omzetten.
3
DEONTOLOGIE |
Lisse Govaert
Orthopedagogie
,INHOUDSOPGAVE
PROLOOG: het goede doen .............................................................................................................................. 2
1. Moraal en ethiek ......................................................................................................................................... 2
De verwisselbaarheidsgedachte: .................................................................................................................... 3
2. de rechtvaardigheidstheorieën ................................................................................................................... 3
Consequentialisme .......................................................................................................................................... 3
Deontologie ..................................................................................................................................................... 3
Consequentialisme en DEONTOLOGIE: een verhaal van ‘worden’ en zijn’ ..................................................... 4
Teologische of deugendenethiek .................................................................................................................... 5
Deel 1 : Privacy : alom bekend, weinig bemind? ............................................................................................... 5
1. the right to be let alone ............................................................................................................................... 5
Privacy als fundamentele vrijheid ................................................................................................................... 5
Privacy als mensenrecht en grondrecht .......................................................................................................... 6
2. Privacy: much ado about nothing?.............................................................................................................. 7
De relativering van privacy .............................................................................................................................. 8
Privacy is privacyvrijheid ................................................................................................................................. 8
Het tijdperk van Big data ................................................................................................................................. 9
3. Juridische kader rond gegevensverwerking................................................................................................. 9
De GDPR als nieuwe impuls voor privacy ...................................................................................................... 10
Beginselen van gegevensverwerking ............................................................................................................ 10
Rechten en plichten ...................................................................................................................................... 11
Principieel verwerkingsverbod ...................................................................................................................... 11
geÏnformeerde toestemming ........................................................................................................................ 12
Handelings- en wilsbekwaamheid ................................................................................................................. 13
Andere onderbouwende wetten................................................................................................................... 14
4. Het toezichtskapitalisme als bedreiging voor privacy ............................................................................... 17
het einde van privacy .................................................................................................................................... 17
het toezichtskapitalisme ............................................................................................................................... 18
de impact van toezichtkapitalisme en digitale profilering ............................................................................ 18
5. ‘taking back control’ .................................................................................................................................. 19
DEEL 2: Discretieplicht, ambtsgeheim en beroepsgeheim : spreken is zilver zwijgen is goud. ......................... 19
1. discretieplicht & ambtsgeheim.................................................................................................................. 19
Juridisch kader .............................................................................................................................................. 19
2. Discretie als deugd voor sociaal-agogische werkers ................................................................................. 21
de noodzaak voor een discretionaire ruimte ................................................................................................ 21
3. Beroepsgeheim: zwijgplicht als basis voor vertrouwen ............................................................................. 22
ALle (..) personen die kennis dragen van geheimen die hun zijn toevertrouwd........................................... 22
…uit hoofd van beroep .................................................................................................................................. 23
Uit hoofd van staat........................................................................................................................................ 23
… en deze ‘geheimen’ bekendmaken… worden gestraft? ............................................................................ 23
Een absolute interpretatie vh beroepsgeheim? ............................................................................................ 24
Discretieplicht en/of beroepsgeheim? ......................................................................................................... 24
1
DEONTOLOGIE |
, 4. Wettelijke uitzonderingen: ........................................................................................................................ 26
zwijgrecht/spreekplicht ................................................................................................................................. 26
Spreekrecht ................................................................................................................................................... 26
spreekplicht ................................................................................................................................................... 28
andere uitzonderingen op de geheimhoudingsplicht ................................................................................... 29
5. functionele invullingen van het beroepsgeheim bij samenwerking .............................................................. 29
samenwerkings als realiteit ........................................................................................................................... 30
gedeeld beroepsgeheim ................................................................................................................................ 30
gezamenlijk beroepsgeheim ......................................................................................................................... 30
belang transparantie ..................................................................................................................................... 31
epiloog : het belang van beroepsethiek.......................................................................................................... 31
1. sociaal-agogisch werkers als technische én normatieve professionals ..................................................... 31
2. Communicatieve rationaliteit als basis v/e beroepsethische dialoog ....................................................... 31
drie soorten argumenten .............................................................................................................................. 32
DEONTOLOGIE
PROLOOG: HET GOEDE DOEN
1. MORAAL EN ETHIEK
Moraal
=het geheel van waarden en normen die richting geven aan ons handelen en zin geven aan wat we denken en
doen.
->we vertrouwen op ons zogenaamde morele intuïtie en op ons geweten.
->als mensen doen we voortdurend waarderende of normatieve uitspraken.
Ethiek of moraaltheorie
=de theoretische studie v/d moraal; filosofische discipline die waarden- en normenstelsels onderzoekt en
onder woorden brengt en nagaat welke argumenten bepaalde keuzes voor dat goede legitimeren.
Disciplines binnen de moderne ethiek:
★ Theoretische ethiek
-meta-ethiek = zoekt naar de fundamenten van de ethiek en bekijkt het morele taalgebruik en argumenteren.
-normatieve ethiek = zoekt nr theoretische kaders waarbinnen morele problemen behandeld kunnen w.
★ Toegepaste ethiek = bekijkt morele problemen binnen specifieke domeinen. (bio-ethiek, media-
ethiek)
★ Empirische ethiek = disciplines zoals moraalsociologie en -psychologie, waarbij concrete waarden en
normen w onderzocht die gelden in een samenleving.
2
DEONTOLOGIE |
, DE VERWISSELBAARHEIDSGEDACHTE:
=>vertrekken vanuit de normatieve ethiek.
Verwisselbaarheidsgedachte = principe van de gelijkheid = belangrijk toetssteen binnen normatieve ethiek en
bepaalt of een theorie ethisch is.
Verwisselbaarheid => bij innemen v/e standpunt, de eigen belangen niet meer gewicht toekent dan de
belangen van de anderen. Mijn eigen rol in moreel standpunt moet verwisselbaar kunnen zijn met anderen hun
rol.
Iets is pas ethisch als het een handelen uit eigenbelang en egoïsme overstijgt.
De verwisselbaarheidsgedachte geeft antwoord op de vraag naar ethische aanvaardbaarheid v/e handeling.
2. DE RECHTVAARDIGHEIDSTHEORIEËN
Binnen de westerse normatieve ethiek w traditioneel drie stromingen onderscheiden : het consequentialisme,
de deontologie en de theologische/ deugdenethiek.
=>zij geven elk antwoord op hoe we onze morele standpunten ethisch kunnen rechtvaardigen.
CONSEQUENTIALISME
=evalueert een handeling op basis van de toestand die die handeling veroorzaakt: een handeling is goed als die
de best mogelijke gevolgen (conseq) oplevert of minste schade.
->streven naar een positieve balans.
->handelingen stellen die meer ‘goed’ dan ‘slecht’ veroorzaken.
->consequentialisme leidde in 18De eeuw tot grote populariteit van deze stroming binnen de normatieve the.
->in eerste instantie streven we naar goede gevolgen voor onszelf => niet goed => voldoet niet aan
verwisselbaarheidsgedachte
->een ethische handeling is een handeling die na afweging meer ‘goed’ veroorzaakt en iedereen in dezelfde
situatie dezelfde keuze maken.
2.1.1. Het utilitarisme (niet te kennen)
2.1.2. De ethiek van de oppurtuniteit (niet te kennen)
DEONTOLOGIE
=Griekse oorsprong, vertalen als ‘plichtenleer’ en ‘beginselethiek’.
->in professionele context => beroepscodes ; zeggen hoe we behoren te handelen.
Verschil deontologie - consequentialisme:
->cons is gericht op de gevolgen.
->deontologie is gericht op de achterliggende intentie
Handeling is in deontologie goed als ze vertrekt vanuit een juiste intentie waarbij die gebaseerd is op een
principe of beginsel.
Waarden / normen / principes :
Waarden Normen Principes
Iets wat we persoonlijk belangrijk Concrete gedragsregels die Hangen samen met de waarden
vinden & waaraan we waarde waarde of principe in de praktijk en normen.
hechten. omzetten.
3
DEONTOLOGIE |
