Tijdperk van de
‘Korte Late Middeleeuwen: Vroeg-‐moderne tijd: Moderne tijd : Post-‐moderne tijd
mediterrane
Middeleeuwen’ scholastiek renaissance en rationalisme
beschaving
humanisme en romantiek
(tot 565)
(500-‐1000) (1000-‐1350) (1350-‐1650) (1650-‐1914) (1914-‐heden)
Koninkrijk / Vroege Republiek Late Republiek Principaat Dominaat
(tot 264 v. Chr) (tot 27 v. Chr) (tot 284) (tot 565)
• Stichting rijk rond 750 v. Chr • Uitbreiding rijk tussen 200-‐50 v. • Romeinse Rijk bereikt grootste omvang • Keizer als dominus (= heer)
• Verdrijving koningen 509 Chr • Keizer als princeps inter pares / opbouw • Bouw Constantinopel
v. Chr • 1e eeuw v. Chr: burgeroorlogen keizerlijke macht • 395 definitieve splitsting in Oost-‐ en West-‐
• Invloed Grieken Romeinse rijk
• Spanningen tussen Patriciërs • Periode van machtsverdeling, wankelen grenzen,
• 476 val West-‐Romeinse rijk
(gentes) en Plebejers • Legis actio voldoet niet meer minder binding met Rome
• Justinianus de Grote (527-‐565)
• 367 v. Chr Leges liciniae • Praetor krijgt rol in rechtspraak • Opkomst ambtenarij • Cognitio extraordinaria proces
Sextiae (regeling magistratuur) • Praetor urbanus • Crisis van de 3e eeuw • Roep op vereenvoudiging en zekerheid (m.b.t
• Fas / nefas – ius / iniuria (toepassing ius civile in gewone • Vastlopen evolutie edict van praetor responsae en rescripta) regulering invloed
• Ius = ius civile: van en rechtbanken) • Edictum Perpetuum rechtswetenschappers
voor de Romeinse burgers • Praetor peregrinus 242 v. Chr • Cognitio extraordinaria proces • Teloorgang rechtswetenschap
(niet opgeschreven) (rechtspraak voor vreemdelingen) 1 fase, rechter als keizerlijke ambtenaar, • Citeerwetten
• Mos maiorum • Ius gentium hoger beroep, sterk schriftelijke procedure Citeerwet van 426
• rond 450 v. Chr XII-‐ • Formula-‐proces • Bloei klassieke Romeinse recht van 50 v. Chr – 250 • Codificatie van Justinianus (bedoeld om Rome
Tafelenwet (opgeschreven) 2 fasen blijven n. Chr recht vast te leggen)
4 delen: Institutiones, Digesta, Codex,
leges actiones Actio in factum of actio • Invloed Griekse filosofie + retorica
Novellae
• Legis actio proces, 2 fasen: utilis • Rechtswetenschappers
Later Corpus Iuris Civilis
Fase in iure Opstellen formula Advies in de praktijk, aanzet systematisering • Codicem facere
Fase apud iudicem Romeinse recht aan het einde Institutiones van Gaius • Eerste privaat initiatief
• Romeins recht: ubi van de Late Republiek: • Hoogbloei Romeinse Rechtswetenschap (top rond Codex Gregorianus 291
remedium, ibi ius -‐ Ius civile: XII-‐Tafelenwet, 200) Codex Hermogenianus 295
(actueel recht: ubi ius, ibi mos maiorum en leges • Keizerlijke usurpatie (ius respendondi ex auctoritate • Dan keizerlijk initiatief
remedium) -‐ Ius praetorium: edict van principis) Codex Theodosianus 438
• 286 v. Chr Lex Hortensia de praetor • Senaatsconsulta • Suum cuique tribuere (= ieder het zijne doen
Plebiscieten = leges (gelijk) (ius gentium = natuurrecht) • Keizerlijke wetgeving: edicta, mandata, rescripta, toekomen)
Het hele Romeinse recht draait erom om de bur
decreta = constitutiones
juridisch gezien aan zijn trekken te laten komen
, lOMoARcPSD|11911780
Tijdperk van de
‘Korte Late Middeleeuwen: Vroeg-‐moderne tijd: Moderne tijd : Post-‐moderne tijd
mediterrane
Middeleeuwen’ scholastiek renaissance en rationalisme
beschaving
humanisme en romantiek
(tot 565)
(500-‐1000) (1000-‐1350) (1350-‐1650) (1650-‐1914) (1914-‐heden)
‘Korte Middeleeuwen’ Late Middeleeuwen Late Middeleeuwen (vervolg) Late Middeleeuwen
( 500-‐1000) (1000-‐1350) (1000-‐1350) (vervolg) (1000-‐1350
e
• Germaanse stamkoninkrijken • 11 eeuw herleving (West-‐)Europa Auctoritas: canon van gezaghebbende teksten • Iura propria
Leges barbarorum Klimaatverandering betere oogsten (achterhalen goddelijke waarheid) • Receptie: opname
Leges romanorum marktplaatsen (handel) steden Interpretatieapparaat: distinctio – aequiparatio begrippen en regels
• Frankische rijk ↓ Oplossing door heen en weer redeneren • Acculturatie: vormelijk
Hoogtepunt onder Karel Economische opleving, herleving steden, Concurrentie redeneren vs. geloven aanpassing’
de Grote herstel centrale gezag, expansie van het • Herontdekking Romeins recht Verschriftelijking
800 kroning tot keizer Westen Rond 1070 herontdekking Digesten Verwetenschapp
in Rome • Beperking van de vorstenmacht: Hersamenstelling Corpus iuris civilis Rationalisering
Capitularia: wetgeving Extern: door Paus en keizer School van Bologna • Romano-‐canonieke
Feodale stelstel Intern: door de standen 2 stromingen: Glossatoren -‐ Commentatoren procedure
(leenstelsel) Keizer is keizer van het heilige Romeinse rijk • Glossatoren (tot 1263) Hoger beroep
• 850-‐1000: crisis in het Westen • Opkomst constitutionalisme en parlementarisme Uitleg / interpretatie Corpus iuris civilis Inquisitoire
843 Verdrag van Verdun • Steden, privileges (o.a. stadsrechten) Glossa ordinaria van Accursius procedure
(erfverdeling) Europa in 3-‐ • Intellectuele herleving • Commentatoren (na 1263) Schriftelijk en
en Opkomst universiteiten Lossere omgang teksten bewijsvoering
Invallen Noormannen, Tot 11e eeuw: kloosters en abdijen Sedes materiae • Koning is keizer en
Saracenen en Magyaren 11e eeuw: kathedraalscholen, stadsscholen Uitbreiding bronnenmateriaal wat behaagt is de wet
Uiteenvallen werking Eind 11e en 12e eeuw: hogere faculteiten Commentaren, tractaten, consilia
leenstelstel Investituurstrijd 1075 Hoogbloei 14e eeuw
9e en 10e eeuw weten we niet veel Uitbouw pauselijke macht en kerkelijk (Bartolus van Sassoferrato – Baldus de Ubaldis)
van af recht • Canoniek recht 1140-‐1378
Herontdekking geschriften Aristoteles (12e-‐ Decreet van Gratianus
13e eeuw) Corpus Iuris Canonici (1582)
Scholastiek (vroege tot 1263 / late na 1263) • Ius commune (=gemeen recht) vanaf 14e eeuw
Christendom als geopenbaarde godsdienst 2 pijlers: Romeins recht & Canoniek recht
‘Korte Late Middeleeuwen: Vroeg-‐moderne tijd: Moderne tijd : Post-‐moderne tijd
mediterrane
Middeleeuwen’ scholastiek renaissance en rationalisme
beschaving
humanisme en romantiek
(tot 565)
(500-‐1000) (1000-‐1350) (1350-‐1650) (1650-‐1914) (1914-‐heden)
Koninkrijk / Vroege Republiek Late Republiek Principaat Dominaat
(tot 264 v. Chr) (tot 27 v. Chr) (tot 284) (tot 565)
• Stichting rijk rond 750 v. Chr • Uitbreiding rijk tussen 200-‐50 v. • Romeinse Rijk bereikt grootste omvang • Keizer als dominus (= heer)
• Verdrijving koningen 509 Chr • Keizer als princeps inter pares / opbouw • Bouw Constantinopel
v. Chr • 1e eeuw v. Chr: burgeroorlogen keizerlijke macht • 395 definitieve splitsting in Oost-‐ en West-‐
• Invloed Grieken Romeinse rijk
• Spanningen tussen Patriciërs • Periode van machtsverdeling, wankelen grenzen,
• 476 val West-‐Romeinse rijk
(gentes) en Plebejers • Legis actio voldoet niet meer minder binding met Rome
• Justinianus de Grote (527-‐565)
• 367 v. Chr Leges liciniae • Praetor krijgt rol in rechtspraak • Opkomst ambtenarij • Cognitio extraordinaria proces
Sextiae (regeling magistratuur) • Praetor urbanus • Crisis van de 3e eeuw • Roep op vereenvoudiging en zekerheid (m.b.t
• Fas / nefas – ius / iniuria (toepassing ius civile in gewone • Vastlopen evolutie edict van praetor responsae en rescripta) regulering invloed
• Ius = ius civile: van en rechtbanken) • Edictum Perpetuum rechtswetenschappers
voor de Romeinse burgers • Praetor peregrinus 242 v. Chr • Cognitio extraordinaria proces • Teloorgang rechtswetenschap
(niet opgeschreven) (rechtspraak voor vreemdelingen) 1 fase, rechter als keizerlijke ambtenaar, • Citeerwetten
• Mos maiorum • Ius gentium hoger beroep, sterk schriftelijke procedure Citeerwet van 426
• rond 450 v. Chr XII-‐ • Formula-‐proces • Bloei klassieke Romeinse recht van 50 v. Chr – 250 • Codificatie van Justinianus (bedoeld om Rome
Tafelenwet (opgeschreven) 2 fasen blijven n. Chr recht vast te leggen)
4 delen: Institutiones, Digesta, Codex,
leges actiones Actio in factum of actio • Invloed Griekse filosofie + retorica
Novellae
• Legis actio proces, 2 fasen: utilis • Rechtswetenschappers
Later Corpus Iuris Civilis
Fase in iure Opstellen formula Advies in de praktijk, aanzet systematisering • Codicem facere
Fase apud iudicem Romeinse recht aan het einde Institutiones van Gaius • Eerste privaat initiatief
• Romeins recht: ubi van de Late Republiek: • Hoogbloei Romeinse Rechtswetenschap (top rond Codex Gregorianus 291
remedium, ibi ius -‐ Ius civile: XII-‐Tafelenwet, 200) Codex Hermogenianus 295
(actueel recht: ubi ius, ibi mos maiorum en leges • Keizerlijke usurpatie (ius respendondi ex auctoritate • Dan keizerlijk initiatief
remedium) -‐ Ius praetorium: edict van principis) Codex Theodosianus 438
• 286 v. Chr Lex Hortensia de praetor • Senaatsconsulta • Suum cuique tribuere (= ieder het zijne doen
Plebiscieten = leges (gelijk) (ius gentium = natuurrecht) • Keizerlijke wetgeving: edicta, mandata, rescripta, toekomen)
Het hele Romeinse recht draait erom om de bur
decreta = constitutiones
juridisch gezien aan zijn trekken te laten komen
, lOMoARcPSD|11911780
Tijdperk van de
‘Korte Late Middeleeuwen: Vroeg-‐moderne tijd: Moderne tijd : Post-‐moderne tijd
mediterrane
Middeleeuwen’ scholastiek renaissance en rationalisme
beschaving
humanisme en romantiek
(tot 565)
(500-‐1000) (1000-‐1350) (1350-‐1650) (1650-‐1914) (1914-‐heden)
‘Korte Middeleeuwen’ Late Middeleeuwen Late Middeleeuwen (vervolg) Late Middeleeuwen
( 500-‐1000) (1000-‐1350) (1000-‐1350) (vervolg) (1000-‐1350
e
• Germaanse stamkoninkrijken • 11 eeuw herleving (West-‐)Europa Auctoritas: canon van gezaghebbende teksten • Iura propria
Leges barbarorum Klimaatverandering betere oogsten (achterhalen goddelijke waarheid) • Receptie: opname
Leges romanorum marktplaatsen (handel) steden Interpretatieapparaat: distinctio – aequiparatio begrippen en regels
• Frankische rijk ↓ Oplossing door heen en weer redeneren • Acculturatie: vormelijk
Hoogtepunt onder Karel Economische opleving, herleving steden, Concurrentie redeneren vs. geloven aanpassing’
de Grote herstel centrale gezag, expansie van het • Herontdekking Romeins recht Verschriftelijking
800 kroning tot keizer Westen Rond 1070 herontdekking Digesten Verwetenschapp
in Rome • Beperking van de vorstenmacht: Hersamenstelling Corpus iuris civilis Rationalisering
Capitularia: wetgeving Extern: door Paus en keizer School van Bologna • Romano-‐canonieke
Feodale stelstel Intern: door de standen 2 stromingen: Glossatoren -‐ Commentatoren procedure
(leenstelsel) Keizer is keizer van het heilige Romeinse rijk • Glossatoren (tot 1263) Hoger beroep
• 850-‐1000: crisis in het Westen • Opkomst constitutionalisme en parlementarisme Uitleg / interpretatie Corpus iuris civilis Inquisitoire
843 Verdrag van Verdun • Steden, privileges (o.a. stadsrechten) Glossa ordinaria van Accursius procedure
(erfverdeling) Europa in 3-‐ • Intellectuele herleving • Commentatoren (na 1263) Schriftelijk en
en Opkomst universiteiten Lossere omgang teksten bewijsvoering
Invallen Noormannen, Tot 11e eeuw: kloosters en abdijen Sedes materiae • Koning is keizer en
Saracenen en Magyaren 11e eeuw: kathedraalscholen, stadsscholen Uitbreiding bronnenmateriaal wat behaagt is de wet
Uiteenvallen werking Eind 11e en 12e eeuw: hogere faculteiten Commentaren, tractaten, consilia
leenstelstel Investituurstrijd 1075 Hoogbloei 14e eeuw
9e en 10e eeuw weten we niet veel Uitbouw pauselijke macht en kerkelijk (Bartolus van Sassoferrato – Baldus de Ubaldis)
van af recht • Canoniek recht 1140-‐1378
Herontdekking geschriften Aristoteles (12e-‐ Decreet van Gratianus
13e eeuw) Corpus Iuris Canonici (1582)
Scholastiek (vroege tot 1263 / late na 1263) • Ius commune (=gemeen recht) vanaf 14e eeuw
Christendom als geopenbaarde godsdienst 2 pijlers: Romeins recht & Canoniek recht
