Moraliteit en ethiek
1.1 Inleiding
In algemene zin verwijst het begrip moraliteit naar de opvattingen die er zijn ten aanzien van
hoe mensen zich moeten gedragen ten opzichte van elkaar. Moraliteit gaat over wat niet
mag in de omgang van de ander.
Als mensen de morele grenzen overschrijden is boosheid meestal het resultaat.
1.2 Kenmerken van moraliteit
Moraliteit gaat over de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Moraliteit is het geheel
aan regels, waarden en houdingen dat het gedrag van mensen reguleert met het oog op de
belangen en het welzijn van anderen. Morele regels begrenzen de individuele vrijheid van
handelen.
Deze begrenzing wordt gevormd door een gemeenschappelijk belang dat uitstijgt boven het
eigen belang.
1.2.1 Moraliteit gaat over gedrag van mensen
Er is smalle en brede moraliteit.
Smalle moraliteit: staat de vraag centraal in hoeverre we rekening moeten houden met de
belangen en welzijn van de anderen.
Brede moraliteit: de vraag naar een zinvol en gelukkig leven betrokken.
Tegenwoordig gaan we ervan uit dat mensen moreel of immoreel kunnen handelen. Alleen
mensen kunnen omdat zij verstand hebben, verantwoordelijk gehouden worden voor hun
gedrag. Deze veronderstelling is ook belangrijk in het recht. in het strafrecht komt deze
overtuiging terug in de rechtsfiguur van de ontoerekeningsvatbaarheid.
1.2.2 Moraliteit is normatief
Moraliteit gaat niet over wat mooi of lelijk is. Dit is het onderwerp van de esthetiek.
Moraliteit bevat regels waarmee menselijk gedrag wordt genormeerd. Moraliteit is
normatief. Er wordt voorgeschreven hoe gehandeld moet worden in de omgang met de
ander.
Daar worden de termen van goed en kwaad, toelaatbaar en ontoelaatbaar, juist en onjuist
gebruikt voor het normeren van gedrag worden de termen juist en onjuist dan wel
toelaatbaar en ontoelaatbaar gebruikt. De inhoud van goed en slecht, juist en onjuist ligt
niet voor eeuwig vast, en de opvattingen over goed en slecht zijn overal ter wereld anders.
1.3 De bouwstenen van de moraliteit
Moraliteit schrijft voor hoe mensen zich ten aanzien van andere mensen moeten gedragen.
In het bepalen van wat is toegestaan en wat niet, spelen drie begrippen een centrale rol.
, Bouwstenen moraliteit:
1. Normen
2. Waarden
3. Houdingen
Normen en waarden slaan op gedrag, terwijl houding betrekking heeft op de persoon die
handelt.
Normen
Morele regels noemen we ook wel normen. Het begrip komt van het Latijnse norma.
Normen hebben een dwingend karakter. Ze gebieden of verbieden bepaald gedrag.
Vaak blijven morele regels impliciet, dat wil zeggen de regel waaraan gedrag wordt
afgemeten is niet in een geschreven regel neergelegd. Met name in de sociale psychologie
wint het idee terrein dat moreel gedrag is aangeboren en de meeste morele keuzen intuïtief
worden gemaakt. Dat neemt niet weg dat veel morele regels wel geformuleerd zijn.
Een andere vorm waarin morele regels gegoten kunnen worden, zijn de gedragsregels die
bedrijven soms hanteren, zogenoemde bedrijfscodes. Bedrijfscodes bestaan uit
gedragsvoorschriften die bedrijven hanteren voor intern gebruik.
Waarden
Naast normen spelen waarden een belangrijke rol in de moraliteit. De waarde van dingen
kan ook negatief zijn.
Waarde is in dit gebruik geen zelfstandig begrip, maar van zaken, gebeurtenissen en mensen
wordt de waarde vastgesteld en die vaststelling heet een waardeoordeel.
Er is een verschil tussen de waarde van zaken en die van mensen. Zaken hebben een
objectwaarde en alleen mensen hebben een morele waarde, omdat het wel zinvol is om een
mens moreel goed te noemen en een doos niet.
In de tweede plaats kan het woord waarde ook gebruikt worden als een zelfstandig
naamwoord,. Gezien als een begrip is waarde een abstracte grootheid: je kunt waarden niet
zien, ruiken etc. waarde is dan een containerbegrip voor wat richting geeft aan het
handelen. Waarden geven aan wat goed, gewenst en waardevol is.
Waarden worden pas zichtbaar in het handelen van mensen. Waarden kunnen ook worden
onderverdeeld in morele en objectwaarden. Morele waarden definiëren wie je bent.
Morele waarden zijn nauw verbonden met een persoon dus ook wel persoonswaarden.
Objectwaarden leggen ook gewicht in de schaal, bepalen het handelen maar maken een
mens niet per se een goed mens. Objectwaarden zeggen niet wie je bent, maar wat je hebt
of willen hebben.
1.1 Inleiding
In algemene zin verwijst het begrip moraliteit naar de opvattingen die er zijn ten aanzien van
hoe mensen zich moeten gedragen ten opzichte van elkaar. Moraliteit gaat over wat niet
mag in de omgang van de ander.
Als mensen de morele grenzen overschrijden is boosheid meestal het resultaat.
1.2 Kenmerken van moraliteit
Moraliteit gaat over de manier waarop mensen met elkaar omgaan. Moraliteit is het geheel
aan regels, waarden en houdingen dat het gedrag van mensen reguleert met het oog op de
belangen en het welzijn van anderen. Morele regels begrenzen de individuele vrijheid van
handelen.
Deze begrenzing wordt gevormd door een gemeenschappelijk belang dat uitstijgt boven het
eigen belang.
1.2.1 Moraliteit gaat over gedrag van mensen
Er is smalle en brede moraliteit.
Smalle moraliteit: staat de vraag centraal in hoeverre we rekening moeten houden met de
belangen en welzijn van de anderen.
Brede moraliteit: de vraag naar een zinvol en gelukkig leven betrokken.
Tegenwoordig gaan we ervan uit dat mensen moreel of immoreel kunnen handelen. Alleen
mensen kunnen omdat zij verstand hebben, verantwoordelijk gehouden worden voor hun
gedrag. Deze veronderstelling is ook belangrijk in het recht. in het strafrecht komt deze
overtuiging terug in de rechtsfiguur van de ontoerekeningsvatbaarheid.
1.2.2 Moraliteit is normatief
Moraliteit gaat niet over wat mooi of lelijk is. Dit is het onderwerp van de esthetiek.
Moraliteit bevat regels waarmee menselijk gedrag wordt genormeerd. Moraliteit is
normatief. Er wordt voorgeschreven hoe gehandeld moet worden in de omgang met de
ander.
Daar worden de termen van goed en kwaad, toelaatbaar en ontoelaatbaar, juist en onjuist
gebruikt voor het normeren van gedrag worden de termen juist en onjuist dan wel
toelaatbaar en ontoelaatbaar gebruikt. De inhoud van goed en slecht, juist en onjuist ligt
niet voor eeuwig vast, en de opvattingen over goed en slecht zijn overal ter wereld anders.
1.3 De bouwstenen van de moraliteit
Moraliteit schrijft voor hoe mensen zich ten aanzien van andere mensen moeten gedragen.
In het bepalen van wat is toegestaan en wat niet, spelen drie begrippen een centrale rol.
, Bouwstenen moraliteit:
1. Normen
2. Waarden
3. Houdingen
Normen en waarden slaan op gedrag, terwijl houding betrekking heeft op de persoon die
handelt.
Normen
Morele regels noemen we ook wel normen. Het begrip komt van het Latijnse norma.
Normen hebben een dwingend karakter. Ze gebieden of verbieden bepaald gedrag.
Vaak blijven morele regels impliciet, dat wil zeggen de regel waaraan gedrag wordt
afgemeten is niet in een geschreven regel neergelegd. Met name in de sociale psychologie
wint het idee terrein dat moreel gedrag is aangeboren en de meeste morele keuzen intuïtief
worden gemaakt. Dat neemt niet weg dat veel morele regels wel geformuleerd zijn.
Een andere vorm waarin morele regels gegoten kunnen worden, zijn de gedragsregels die
bedrijven soms hanteren, zogenoemde bedrijfscodes. Bedrijfscodes bestaan uit
gedragsvoorschriften die bedrijven hanteren voor intern gebruik.
Waarden
Naast normen spelen waarden een belangrijke rol in de moraliteit. De waarde van dingen
kan ook negatief zijn.
Waarde is in dit gebruik geen zelfstandig begrip, maar van zaken, gebeurtenissen en mensen
wordt de waarde vastgesteld en die vaststelling heet een waardeoordeel.
Er is een verschil tussen de waarde van zaken en die van mensen. Zaken hebben een
objectwaarde en alleen mensen hebben een morele waarde, omdat het wel zinvol is om een
mens moreel goed te noemen en een doos niet.
In de tweede plaats kan het woord waarde ook gebruikt worden als een zelfstandig
naamwoord,. Gezien als een begrip is waarde een abstracte grootheid: je kunt waarden niet
zien, ruiken etc. waarde is dan een containerbegrip voor wat richting geeft aan het
handelen. Waarden geven aan wat goed, gewenst en waardevol is.
Waarden worden pas zichtbaar in het handelen van mensen. Waarden kunnen ook worden
onderverdeeld in morele en objectwaarden. Morele waarden definiëren wie je bent.
Morele waarden zijn nauw verbonden met een persoon dus ook wel persoonswaarden.
Objectwaarden leggen ook gewicht in de schaal, bepalen het handelen maar maken een
mens niet per se een goed mens. Objectwaarden zeggen niet wie je bent, maar wat je hebt
of willen hebben.
